Η Βενεζουέλα στο έλεος του απολυταρχισμού

Η Βενεζουέλα σήμερα εμφανίζει τον υψηλότερο βαθμό πληθωρισμού παγκοσμίως, με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να υπολογίζει ότι μέσα στο 2017 θα φτάσει το 720%, καθιστώντας αδύνατο στις οικογένειες να αντεπεξέλθουν οικονομικά στις υπάρχουσες συνθήκες. Από το 2013, η οικονομία της χώρας έχει περιορισθεί κατά 27% -σύμφωνα με την τοπική τράπεζα επενδύσεων Torino Capital-, ενώ οι εισαγωγές τροφίμων έχουν αγγίξει το ποσοστό του 70%. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να αποκαλύψει την πηγή του σύγχρονου προβλήματος στη Βενεζουέλα, καθώς και την πολιτική πραγματικότητα στη χώρα.

Προτού επιτευχθεί ο προαναφερθείς στόχος, σκόπιμη είναι η αναφορά της τρέχουσας κατάστασης στη Βενεζουέλα. Συγκεκριμένα, ορδές ανθρώπων -οι περισσότεροι εκ των οποίων με παιδιά στην αγκαλιά- ψάχνουν για οτιδήποτε φαγώσιμο ανάμεσα στα σκουπίδια, ενώ όσοι βρίσκονται μακριά από αστικά κέντρα θερίζουν τα αγροκτήματα τη νύχτα, αρπάζοντας οτιδήποτε κρέμεται στα δέντρα ή βρίσκεται στο έδαφος –συνεισφέροντας με αυτόν τον τρόπο στη μιζέρια των αγροτών, οι οποίοι υποφέρουν -εκτός των άλλων- και από ελλείψεις σε σπόρους και λιπάσματα.

Δεν θα συναντήσει κανείς στη Βενεζουέλα κατάστημα τροφίμων που να μην έχει λεηλατηθεί, ενώ οι οικογένειες προστατεύουν τα ψυγεία τους κλειδώνοντάς τα με λουκέτα. (Forero, 2017). Τρεις στους τέσσερις ανθρώπους που ζουν στη Βενεζουέλα έχουν χάσει κατά μέσο όρο 19 κιλά μέσα στον τελευταίο χρόνο, σύμφωνα με τον Εθνικό Δείκτη Συνθηκών Διαβίωσης (National Poll of Living Conditions).

Τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης συνοδεύει ένας έντονος αναβρασμός των πολιτών. Για σχεδόν δύο μήνες οι κάτοικοι της Βενεζουέλας διαδηλώνουν με αιματηρές εμπλοκές κατά του -ολοένα και πιο αυταρχικού- καθεστώτος του Nicolás Maduro. Ωστόσο, οι πολιτικές που επιδεινώνουν την οικονομία της χώρας δεν είναι τίποτα παραπάνω από συμπτώματα του απολυταρχισμού του καθεστώτος.

Κάλεσμα για επανάσταση

Η Βενεζουέλα αποτελούσε ένα από τα “success stories” της Λατινικής Αμερικής, παρόλο που δεν υπήρξε ποτέ απολύτως δημοκρατική. Αντιθέτως, ήταν πάντα μια χώρα πλουσίων ελίτ που κυριαρχούσαν των φτωχών μαζών, χωρίς μια πλήρως ανεπτυγμένη μεσαία τάξη. Ωστόσο, τα πράγματα άλλαξαν προς το χειρότερο, όταν ο Hugo Chavez – ηγούμενος ενός αποτυχημένου πραξικοπήματος- κέρδισε τις εκλογές, και ακολούθησε το δρόμο του σοσιαλιστικού λαϊκισμού στα τέλη του 1990. Η νίκη του στις εκλογές οφείλεται στην προώθηση της ιδέας ότι θα έδινε δύναμη στους πολίτες, και θα τερμάτιζε τη διαφθορά των παραδοσιακών πολιτικών κομμάτων που κυβερνούσαν τη Βενεζουέλα το τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα. Συγκεκριμένα, αποκάλεσε το κίνημά του “Μπολιβαριανό Σοσιαλισμό” (Bolivarian Socialism) ή, αλλιώς, “Τσαβισμό” (Chavismo). (Bonicelli, 2016)

Συγκεντρώνοντας τις εξουσίες

Προς επίτευξη αυτού του πλάνου, το οποίο περιλάμβανε την άρνηση του ιμπεριαλισμού και την εγκαθίδρυση του δημοκρατικού σοσιαλισμού, ο Chavez έπρεπε να συγκεντρώσει τον έλεγχο όλων των εξουσιών (εκτελεστικής, νομοθετικής, δικαστικής και στρατιωτικής). Συνεπώς, με το που ανέλαβε την εξουσία, αντικατέστησε το τότε υπάρχον Κογκρέσο με μια νεοσυσταθείσα Εθνική Συνέλευση, την οποία και ήλεγχε. Στη συνέχεια, χρησιμοποίησε το καινούριο αυτό νομοθετικό σώμα για να ξαναγράψει το Σύνταγμα, και να μονιμοποιήσει τη θέση του στην εξουσία. Μέχρι πρότινος, οι προεδρικές περίοδοι διαρκούσαν μέχρι 5 χρόνια, χωρίς τη δυνατότητα άμεσης επανεκλογής, και πρώην πρόεδροι μπορούσαν να κατέβουν υποψήφιοι μόνο εφόσον μεσολαβούσαν δύο περίοδοι. Η νέα Εθνική Συνέλευση άλλαξε αυτό το διάστημα σε 6 χρόνια με απεριόριστο δικαίωμα επανεκλογής, επεκτείνοντας, μάλιστα, αυτές τις νέες παραμέτρους σε διοικητές και άλλους εκλεγμένους αξιωματούχους. Επίσης, αναδιαμόρφωσε το Ανώτατο Δικαστήριο και, με πρόφαση τη διαφθορά, αντικατέστησε τους δικαστές με άλλους – υποστηρικτές του Chavez. (Coronel, 2008)

Ο Chavez υπηρέτησε ως πρόεδρος για 14 χρόνια, μέχρι το θάνατό του το 2013. Σε όλο αυτό το διάστημα, δημιούργησε την εικόνα του “φωτισμένου” παγκόσμιου ηγέτη, πουλώντας πετρέλαιο με έκπτωση σε πολλά λατινικά έθνη, ώστε να εξαγοράσει φήμη και εύνοια. Παράλληλα, ξεκίνησε έναν πόλεμο στον ιδιωτικό τομέα. Συγκεκριμένα, εθνικοποίησε χιλιάδες ιδιωτικές επιχειρήσεις και βιομηχανίες, προς έκπληξη, μάλιστα, πολλών υποστηρικτών του και άλλων επιχειρηματιών που δεν το περίμεναν (Octavio, 2012).

Η κληρονομιά του Chavez

Ο Nicolás Maduro, προτού γίνει πρόεδρος της Βενεζουέλας, ήταν οδηγός λεωφορείου και άνευ όρων υποστηρικτής του Chavez. Σε ανταπόδοση της υποστήριξης που λάμβανε από το Maduro, ο Chavez του παραχώρησε θέση στην Εθνική Συνέλευση. Στη συνέχεια, τον προήγαγε σε Γενικό Γραμματέα του κράτους, έπειτα σε Αντιπρόεδρο, και τέλος σε διάδοχό του.

Ο Maduro προσπάθησε να μιμηθεί το πολιτικό στυλ του Chavez, ανάγοντας τον τελευταίο σε μια “αθάνατη” πολιτική φιγούρα. Δυστυχώς για τον Maduro όμως, ο οποίος δεν κατέχει ούτε το χάρισμα ούτε τα πολιτικά ένστικτα του προκατόχου του, η τιμή του πετρελαίου έχει πλέον πέσει σε $40/βαρέλι (σε αντίθεση με τα $100/βαρέλι επί Chavez). Επιπροσθέτως, ο πληθυσμός παλεύει με τη φτώχεια -η οποία δεν βελτιώθηκε παρά τις υποσχέσεις του Chavez- ενώ, παράλληλα, η διαφθορά αφθονεί στο δημόσιο τομέα και τις ένοπλες δυνάμεις. Από την άλλη, δεν υπάρχει καμία ελπίδα για τον ιδιωτικό τομέα, καθώς έχει καταστραφεί ολοσχερώς από την εθνικοποίηση, μέσω κατασχέσεων και απαλλοτριώσεων των ιδιωτικών εταιριών, ενώ το τοπικό νόμισμα δεν έχει κανένα αντίκρισμα.

Χάρη στην κληρονομιά του Chavez, ο Maduro ελέγχει ακόμα το Ανώτατο Δικαστήριο και τις Ένοπλες Δυνάμεις. Οι υποστηρικτές του έχουν οργανώσει πολιτικές ομάδες με την επωνυμία “collectivos”, οι οποίες είναι έτοιμες για κινητοποίηση ενάντια σε κάθε αντίθεση. Ακόμη, ο Maduro συγκεντρώνει την υποστήριξη των “Militia”, ενός μεγάλου γκρουπ παραστρατιωτικών, καλά εκπαιδευμένων και ορκισμένων υποστηρικτών του “Αιώνιου Διοικητή” (Eternal Commander) Chavez (Carrillo, 2016).

Η σύγχρονη πραγματικότητα

Τις τελευταίες εβδομάδες, το Caracas (η πρωτεύουσα της Βενεζουέλας) είναι γεμάτο από διαδηλωτές. Η προεδρεία του Maduro κατηγορείται ότι κινείται προς τη δικτατορία, ενώ δέχεται πιέσεις προς παραίτηση. Ωστόσο, ο πρόεδρος υποστηρίζει ότι η αντιπολίτευση συνωμοτεί με εξωτερικές οντότητες -και, συγκεκριμένα, με τις Ηνωμένες Πολιτείες- ώστε να αποσταθεροποιήσει τη χώρα. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Tareck El Aissami, δήλωσε ότι η χώρα αντιμετωπίζει έναν αποκαλούμενο “αντισυμβατικό πόλεμο”, υποκινούμενο από την αντιπολίτευση σε συνεργασία με εγκληματικές ομάδες.

Στο μεταξύ, ο Maduro έχει ανακοινώσει τη δημιουργία μιας νέας συνέλευσης με τη δυνατότητα αναθεώρησης του Συντάγματος, ενεργοποιώντας ένα άρθρο του υπάρχοντος Συντάγματος που επιτρέπει τη δημιουργία μιας “Συστατικής Συνέλευσης” (Constituent Assembly). Παρόλα αυτά, έχει αναδυθεί η εντύπωση ότι ο Maduro χρησιμοποιεί αυτές τις πολιτικές ενέργειες για να καταπνίξει τις διαδηλώσεις κατά της κυβέρνησης (Al Jazeera, 2017).

Στρατηγική των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής

Παρόλο που οι Ηνωμένες Πολιτείες κατεξοχήν απέφευγαν την επιβολή κυρώσεων σε μεγάλη κλίμακα στη χώρα της Νότιας Αμερικής ή στην οικονομία της, έχουν στοχοποιήσει υποκείμενα για εμπόριο ναρκωτικών και προσβολές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο Πρόεδρος Donald Trump αποκάλεσε τις συνεχείς πολιτικές και οικονομικές αναταραχές στη Βενεζουέλα ως “ταπείνωση για την ανθρωπότητα“, καθώς το Υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε μέλη του Ανώτατου Δικαστηρίου. Ο Trump προχώρησε σε αυτές τις δηλώσεις σε μια συνέντευξη τύπου που ακολούθησε τη συνάντηση του Προέδρου με τον Κολομβιανό ομόλογό του, Juan Manuel Santos, στην οποία οι δύο ηγέτες συζήτησαν τη “χειροτέρευση της κατάστασης στη Βενεζουέλα“.

Η Βενεζουέλα αναπαριστά ένα “πολύ τρομερό πρόβλημα” για ολόκληρο το ημισφαίριο. Η συνεχόμενη αναστάτωση -η οποία έχει προκαλέσει το θάνατο δεκάδων ανθρώπων, και τον τραυματισμό εκατοντάδων- αποτελεί γεγονός “που δεν είχαμε δει για πολύ καιρό“, δήλωσε ο Donald Trump, προσθέτοντας πως οι Ηνωμένες Πολιτείες θα σταθούν στο πλευρό “όσων επιθυμούν να είναι ελεύθεροι” (Rosati & Orozco, 2017).

Αντί επιλόγου

Η Βενεζουέλα υπήρξε κάποτε η πλουσιότερη χώρα της Λατινικής Αμερικής, έχοντας αφθονία φυσικών πόρων στο έδαφός της, όπως πετρέλαιο, χρυσό, διαμάντια και άλλα μέταλλα. Αυτήν τη στιγμή, όμως, δεν μπορεί να συντηρήσει τους ανθρώπους της· βρίσκεται βυθισμένη σε μια “ακρωτηριασμένη” οικονομία από την εθνικοποίηση οποιουδήποτε ιδιωτικού στοιχείου, και τους ελέγχους σε τιμές και νόμισμα.

Τον Ιούνιο του 2016, ο Οργανισμός των Αμερικανικών Κρατών (Organization of American States), ένας οργανισμός 35 κρατών-μελών από την αμερικανική ήπειρο, ενέκρινε ένα ψήφισμα για την επανεξέταση της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής πραγματικότητας στη Βενεζουέλα. Έγινε, μάλιστα, επίκληση στο Δημοκρατικού Χάρτη του Οργανισμού -και, συγκεκριμένα, στο άρθρο 20-, ώστε να επιβληθεί στην κυβέρνηση της Βενεζουέλας να διεξάγει δημοψήφισμα, το οποίο δυνητικά θα τερμάτιζε τη διακυβέρνηση Maduro (Charles, 2016).

Ωστόσο, ο Υπουργός Εξωτερικών της Βενεζουέλας δήλωσε ότι η κυβέρνηση θα εκκινήσει διαδικασία απόσυρσης της χώρας από τον Οργανισμό των Αμερικανικών Κρατών -του οποίου μέλος αποτελεί για πάνω από 65 χρόνια-, σε αντίδραση της πίεσης που δέχεται σχετικά με το χειρισμό της πολιτικής κρίσης στη χώρα από την κυβέρνηση (Reuters, 2017).

Το επόμενο βήμα που μένει να παρατηρηθεί είναι εάν η διεθνής αντίδραση θα διαδραματίσει κάποιο ρόλο στο να ωθήσει το Εθνικό Εκλογικό Συμβούλιο (National Electoral Council) της Βενεζουέλας προς τη διευκόλυνση της ικανοποίησης του αιτήματος των πολιτών για δημοψήφισμα (McCoy, 2016).

Πηγές:

  1. Aljazeera.com. (2017). Venezuela: What is happening today? [online] Available at: http://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/04/venezuela-happening-170412114045595.html [Accessed 25 May 2017].
  2. Bonicceli, P. (2016). Venezuela’s Problems Are Political, Not Economic. [online] Foreign Policy. Available at: http://foreignpolicy.com/2016/05/26/venezuelas-problems-are-political-not-economic/ [Accessed 25 May 2017].
  3. Carillo, P. (2016). How today’s crisis in Venezuela was created by Hugo Chávez’s ‘revolutionary’ plan. [online] The Conversation. Available at: http://theconversation.com/how-todays-crisis-in-venezuela-was-created-by-hugo-chavezs-revolutionary-plan-61474 [Accessed 25 May 2017].
  4. Charles, J. (2016). OAS Secretary General Invokes Democratic Charter against Venezuela. [online] venezuelanalysis.com. Available at: https://venezuelanalysis.com/news/12001 [Accessed 25 May 2017].
  5. Coronel, G. (2008). The Corruption of Democracy in Venezuela. [online] Cato Institute. Available at: https://www.cato.org/publications/commentary/corruption-democracy-venezuela [Accessed 25 May 2017].
  6. Forero, J. (2017). Venezuela Is Starving. [online] WSJ. Available at: https://www.wsj.com/articles/venezuela-is-starving-1493995317 [Accessed 25 May 2017].
  7. Octavio, M. (2012). Nationalisation in Venezuela – an inside perspective. [online] Moneyweb. Available at: https://www.moneyweb.co.za/archive/nationalisation-in-venezuela-an-inside-perspectiv/ [Accessed 25 May 2017].
  8. Reuters. (2017). Venezuela to withdraw from OAS, denounces campaign by Washington. [online] Available at: http://www.reuters.com/article/us-venezuela-oas-idUSKBN17S330 [Accessed 25 May 2017].
  9. Rosati, A. and Orozco, J. (2017). Trump Calls Venezuela ‘Horrible’ as U.S. Expands Sanctions. [online] Bloomberg.com. Available at: https://www.bloomberg.com/politics/articles/2017-05-18/trump-calls-venezuela-horrible-as-treasury-expands-sanctions [Accessed 25 May 2017].
  10. The Conversation. (2016). Can outsiders help Venezuela in the midst of crisis, again? [online] Available at: https://theconversation.com/can-outsiders-help-venezuela-in-the-midst-of-crisis-again-60426 [Accessed 25 May 2017].
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (12 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Είμαι προπτυχιακή φοιτήτρια στο τμήμα της Νομικής του Εθνικού και Καποδιστριακού Παν/μιου Αθηνών και παράλληλα κάνω Minor πάνω στις διεθνείς σχέσεις στο DEREE. Έχω συμμετάσχει στον 7th International Air Law Moot Court Competition καθώς και σε πολυάριθμες προσομοιώσεις των Ηνωμένων Εθνών. Υπήρξα ασκούμενη στο Υπουργείου Εξωτερικών και στόχος μου είναι η ενεργή συμμετοχή στο διεθνές προσκήνιο.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest