Η διάλυση μιας αυτοκρατορίας : Ε.Σ.Σ.Δ.

Τόσο τα θεμέλια, όσο και το ιδεολογικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο θα οικοδομούνταν η Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, έθεσε η Ρωσική επανάσταση το 1917. Μέτα την επικράτηση των Μπολσεβίκων εδραιώθηκε το πρώτο Σοσιαλιστικό σύστημα εντός των συνόρων της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Έτσι, η στρατιωτική συνεργασία των Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου 1918 – 1921 δεν άργησε να προαχθεί και σε πολιτικό επίπεδο, αφού δεν ήταν μόνο το κοινωνικοπολιτικό υπόβαθρο που ήταν κοινό, αλλά τόσο στο διπλωματικό επίπεδο αντιπροσωπεύονταν ουκ ολίγες φορές (π.χ Συνδιάσκεψη Λωζάννης) ως ενότητα, όσο και σε οικονομικό – εμπορικό επίπεδο δεν εξέλειψαν οι αντίστοιχες συμφωνίες.

Το έδαφος ήταν παραπάνω από προσοδοφόρο για να ξεκινήσουν οι διεργασίες για την ενοποίηση των Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών υπό κοινή πολιτική «στέγη» στην οποία θα εντάσσονταν η Ρωσική Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία, η Ουκρανική ΣΣΔ, η Λευκορωσική ΣΣΔ και η Σοβιετική Ομοσπονδιακή Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Υπερκαυκασίας – αποτελούμενη από την Γεωργία, την Αρμενία, και το Αζερμπαϊτζάν.

Όλα έβαιναν καλώς, οι πολιτικοί αρχηγοί φαίνονταν πως κατάφεραν το στόχο τους, τη δημιουργία δηλαδή ενός ισχυρότατου διεθνούς δρώντος κυριαρχούμενο από το Κομμουνιστικό Κόμμα για πάνω από 70 χρόνια. Γιατί λοιπόν αυτό το καλοφτιαγμένο οικοδόμημα να αποσαθρωθεί και οι πολιτικοί χάρτες να χαράξουν νέα σύνορα το 1991;

Οι αιτίες της διάλυσης της ΕΣΣΔ ήταν ποικίλες, και θα ήταν ίσως βιαστικό το συμπέρασμα να αποδοθούν οι ευθύνες στις ΗΠΑ ως νικήτρια δύναμη σε ένα πόλεμο που ποτέ δεν πήρε τη μορφή στρατιωτικής σύγκρουσης, τον Ψυχρό Πόλεμο.

Φυσικά, οι πιέσεις της Δύσης ήταν αυτές που έκαναν  το λαό της ΕΣΣΔ να φωνάζει για «Περεστρόικα».  Οι ΗΠΑ στην προσπάθεια απονομιμοποίησης του Σοβιετικού καθεστώτος, προσπάθησαν να αποδιοργανώσουν το σύστημα εκ των έσω. Η περίφημη λίστα co.com, που περιείχε Αμερικανικά προϊόντα τα οποία απαγορεύονταν να εξαχθούν στη Σοβιετική Ένωση, έφτασε στο σημείο να πάρει διαστάσεις τηλεφωνικού καταλόγου. Τα τηλεοπτικά προγράμματα προωθούσαν τον δυτικό τρόπο ζωής και κυρίως τη θρησκεία – και μάλιστα την Μουσουλμανική σε μεγαλύτερο βαθμό από την Χριστιανική. Την ίδια περίοδο εντατικοποιείται όλο και περισσότερο ο ανταγωνισμός, τόσο σε επίπεδο ένοπλων δυνάμεων όσο και σε οικονομικό.

Το σύστημα είχε αρχίσει να παρακμάζει. Σε αυτή τη φρενίτιδα της προόδου σε πολλούς τομείς της επιστήμης και  της τεχνολογίας – και ως εκ τούτου της επιτακτικής ανάγκης για αναδόμηση της χώρας – εμφανίζεται ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ο οποίος έμελλε να είναι ο τελευταίος ηγέτης της ΕΣΣΔ.

Πολλοί Σοβιετικοί θεωρούν τον Γκορμπατσόφ έσχατο προδότη, καθώς προσπάθησε να «διαστρεβλώσει» την φύση του καθεστώτος, αφού στόχευε στη διαμόρφωση ενός πλαισίου διακυβέρνησης όπου σοσιαλισμός και νόμοι της δυτικής κουλτούρας (όπως ελεύθερο εμπόριο) θα συνυπήρχαν αρμονικά, επιτυγχάνοντας έτσι την πολυπόθητη «Περεστρόικα» και «Γκλασνόστ». Η τελευταία θα εμπνεύσει πολλούς λαούς της ΕΣΣΔ για ελευθερία και δημοκρατία, κάνοντας προσπάθειες για αποχώρηση τους από την Ένωση.

Κύριο πρόβλημα όμως του κράτους ήταν η οικονομία, η οποία την περίοδο 1985 – 1991 έπνεε τα λοίσθια. Ο Γκορμπατσόφ ζητούσε βοήθεια από τη Γερμανία ακόμα και για να καλύψει τα αναγκαία. Αυτή η κατάσταση λειτούργησε ως ανάχωμα για το πραξικόπημα του Αυγούστου 1991. Οι συνέπειες του πραξικοπήματος αυτού (διακινούμενο από  σκληροπυρηνικά μέλη του κόμματος και στελέχη των ενόπλων δυνάμεων και της KGB) ήταν δραματικές και ραγδαίες. Η οικονομία έκανε μεταβολή 180 μοιρών, το κομμουνιστικό κόμμα απαγορεύτηκε, αλλά η μεγαλύτερη συνέπειά του υπήρξε αναμφίβολα η διάλυση της Ένωσης, όταν κατά τη  απουσία του Γκορμπατσόφ στη Κριμαία οι πραξικοπηματίες καταλαμβάνουν τα κυριότερα κυβερνητικά κτήρια και υπηρεσίες στη Μόσχα. Ωστόσο ο Γκορμπατσόφ επέστρεψε στη Μόσχα, αλλά κύριο πρόσωπο στην πολιτική σκηνή ήταν πλέον ο  Γιέλτσιν.

Η τελευταία σελίδα στην ιστορία της ΕΣΣΔ γράφεται ανήμερα των Χριστουγέννων του 1991, όταν ο Γκορμπατσόφ με τηλεοπτικό διάγγελμα ανακοίνωσε την παραίτησή από τη θέση του Προέδρου της ΕΣΣΔ, την κατάργηση της θέσης του Προέδρου της ΕΣΣΔ και την εκχώρηση των αρμοδιοτήτων και των εξουσιών του στο Ρώσο Πρόεδρο. Τα μεσάνυχτα της ίδιας μέρας η Σοβιετική σημαία υπεστάλη από τον ιστό του Κρεμλίνου για να αντικατασταθεί από την σημαία της Ρωσίας.

Ήταν τελικά οι δυτικές πιέσεις – και ιδίως οι Αμερικάνικες – που συνέβαλαν στην κατάρρευση της ΕΣΣΔ,  ή το ίδιο το σύστημα χώλαινε από τα γεννοφάσκια του;  Το σίγουρο είναι πως με το πέρας των δεκαετιών το σύστημα παράκμαζε, με αποτέλεσμα να χάσει όχι μόνο την πάλαι πότε αίγλη του, αλλά την ίδια την ύπαρξή του.

Πηγές:http://www.istorikathemata.com/2012/01/1991.html

http://gr.rbth.com/politics/2013/08/23/mathimata_kai_pathimata_apo_ti_dialysi_ti_essd_24441

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest