Η διεύρυνση της Ε.Ε. στα Δυτικά Βαλκάνια

Την προηγούμενη δεκαετία το διεθνές σύστημα ταράχτηκε από τις αλυσιδωτές κρίσεις στην περιοχή των Βαλκανίων. Προκάλεσαν το διωγμό εκατομμυρίων ανθρώπων από την πατρογονική τους γη, την καταστροφή των υποδομών και των μέσων παραγωγής, με αποτέλεσμα τη γενικότερη οπισθοδρόμηση των κρατών της Βαλκανικής χερσονήσου σε προγενέστερης εποχής επίπεδα ανάπτυξης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) έστρεψε την προσοχή της στη Βαλκανική αστάθεια και επεδίωξε άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα να συμβάλλει στη διαχείριση της κρίσης.

Η ΕΕ έχει αναπτύξει πολιτική στήριξης της βαθμιαίας ενσωμάτωσης των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων με σκοπό να προωθήσει την ειρήνη, τη σταθερότητα και την οικονομική ανάπτυξη στην περιοχή και να ανοίξει την προοπτική της ενωσιακής ολοκλήρωσης. Τα Δυτικά Βαλκάνια περιλαμβάνουν την Αλβανία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, τη Γιουγκοσλαβία, την Κροατία και την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ).

Σαν πρώτο βήμα, τον Φεβρουάριο του 1996 το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων της ΕΕ υιοθέτησε την λεγόμενη «Περιφερειακή Προσέγγιση». Με τη διαδικασία αυτή η ΕΕ αποφάσισε να δώσει περαιτέρω ώθηση στις διμερείς της σχέσεις με όσα κράτη της Βαλκανικής δεν είχε ακόμη συνάψει συμφωνίες σύνδεσης, με την προϋπόθεση ότι τα κράτη αυτά θα συνέβαλλαν στην εφαρμογή της ειρηνευτικής συμφωνίας του Ντέιτον για τη Βοσνία (η συμφωνία επετεύχθη με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ στο Ντέιτον του Οχάιο στις 21 Νοεμβρίου 1995 και αποτελείται από 11 παραρτήματα που καλύπτουν το στρατιωτικό και πολιτικό τομέα καθώς και καθημερινές πτυχές της ειρηνευτικής συμφωνίας αλλά και την σταθερότητα στην περιοχή) και θα προχωρούσαν στον εκδημοκρατισμό τους και τη μεταρρύθμιση της οικονομίας τους. Η ΕΕ καλούσε, επίσης, τα κράτη της Δυτικής Βαλκανικής να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για τη βελτίωση των μεταξύ τους σχέσεων καθώς και να εργαστούν για την ανάπτυξη της συνεργασίας στην περιοχή, ειδικότερα στους τομείς της ενέργειας, του περιβάλλοντος και των μεταφορών. Η συμμόρφωση των κρατών με τις παραπάνω προϋποθέσεις θα είχε ως άμεσο αποτέλεσμα τη σύναψη συμφωνιών συνεργασίας της ΕΕ με τη Βοσνία, την Κροατία και τη Γιουγκοσλαβία (δεδομένου ότι η ΕΕ είχε ήδη συνάψει παρόμοιες συμφωνίες με την Αλβανία και την ΠΓΔΜ). Η Περιφερειακή Προσέγγιση θα οδηγούσε, ακόμα, στη σταδιακή εμβάθυνση της συνεργασίας της ΕΕ με τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων καθώς και στην επέκταση της κοινοτικής βοήθειας στην περιοχή.

Ωστόσο, η «Περιφερειακή Προσέγγιση» δεν βρήκε μεγάλη απήχηση στα Δυτικά Βαλκάνια διότι, με νωπές ακόμα τις μνήμες των πολέμων της ανεξαρτησία τους από το Βελιγράδι, η Κροατία και η Βοσνία έβλεπαν την Περιφερειακή Προσέγγιση ως μια απειλή ανασύστασης της Τιτοϊκής Γιουγκοσλαβίας. Παράλληλα, η Αλβανία και η ΠΓΔΜ (τα κράτη δηλαδή που είχαν ήδη συνάψει συμφωνίες συνεργασίας με την ΕΕ) θεώρησαν την ομαδοποίηση τους με τα εμπλεκόμενα μέρη των Γιουγκοσλαβικών πολέμων σαν μια οπισθοδρόμηση στην πρόοδο που είχαν επιτύχει στην προσπάθειά τους να αναγνωριστούν ως κράτη υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ. Τέλος, όπως φάνηκε από την κλιμάκωση της Αλβανό-Σερβικής διένεξης στο Κοσσυφοπέδιο το 1998, η Περιφερειακή Προσέγγιση για τη σταθεροποίηση των Βαλκανίων αποδείχθηκε ανεπαρκής. Συνεπώς, στις 26 Μαΐου του 1999, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την αντικατάσταση της Περιφερειακής Προσέγγισης από τη «Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης».

Με τη νέα διαδικασία, για πρώτη φορά η ΕΕ, ανέλαβε ρητά τη δέσμευση να διαθέσει μακροχρόνια πολιτική και οικονομική στήριξη στα κράτη της περιοχής με στόχο τη σωστή προετοιμασία τους για ένταξη στις ευρωπαϊκές δομές. Επομένως, με τη Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΔΣΣ) τα Δυτικά Βαλκάνια ενσωματώθηκαν ουσιαστικά στη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ (στη σύνοδο του Φέιρα τον Ιούνιο του 2000 επιβεβαιώθηκε επίσημα ότι τα κράτη αυτά είναι δυνητικά υποψήφια μέλη για ένταξη). Η ΔΣΣ σχεδιάστηκε έτσι, ώστε να ανταποκρίνεται στις ατομικές ιδιαιτερότητες κάθε κράτους, άρα τα κράτη της περιοχής καλούνται να εκπληρώσουν ορισμένες προϋποθέσεις ώστε να κληθούν ατομικά από την ΕΕ να ξεκινήσουν διμερείς διαπραγματεύσεις για την υπογραφή μιας Συμφωνίας Σταθεροποίησης και Σύνδεσης (ΣΣΣ). Σαν αποτέλεσμα, οι συμφωνίες δε θα είναι πανομοιότυπες αλλά κάθε μία θα προσαρμόζεται στις ιδιαίτερες απαιτήσεις της προετοιμασίας της συγκεκριμένης χώρας για ένταξη στην ΕΕ. Για επιπλέον ενίσχυση, η ΕΕ προχώρησε στη λήψη δύο σημαντικών αποφάσεων. Η πρώτη απόφαση (Σεπτέμβριος 2000) αφορούσε στο καθεστώς των διμερών εμπορικών σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των πέντε κρατών της περιοχής, ενώ η δεύτερη απόφαση (Δεκέμβριος 2000) προέβλεπε την ενοποίηση των κοινοτικών προγραμμάτων για οικονομική ενίσχυση σε ένα ενιαίο πρόγραμμα, CARDS, Community Assistance for Reconstruction, Development and Stabilization (Κοινοτική Βοήθεια για Ανοικοδόμηση, Ανάπτυξη και Σταθεροποίηση).

Τα Δυτικά Βαλκάνια υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό τη Διαδικασία Σταθεροποίησης και Σύνδεσης και έτσι, το Νοέμβριο του 2000, οι ηγέτες των κρατών με τους ομολόγους τους από την ΕΕ υιοθέτησαν τη Διακήρυξη του Ζάγκρεμπ. Με αυτό το κείμενο τα κράτη της Βαλκανικής δήλωσαν την πλήρη αποδοχή των όρων και των προϋποθέσεων της ΔΣΣ. Παράλληλα, δεσμεύτηκαν να συνεργαστούν για τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερου εμπορίου στα Δυτικά Βαλκάνια, καθώς και για την υπογραφή περιφερειακών συμφωνιών στους τομείς της δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων.

Αποτέλεσμα όλων των προσπαθειών είναι πως ήδη βρίσκονται σε ισχύ οι Συμφωνίες Σταθεροποίησης και Σύνδεσης με την ΠΓΔΜ, την Αλβανία, το Μαυροβούνιο και τη Σερβία. Η Κροατία αποτελεί πλέον μέλος της Ένωσης και, επομένως, η ΣΣΣ έληξε από τη στιγμή που η χώρα αυτή εντάχθηκε τον Ιούλιο του 2013. Επιπλέον, Η ΕΕ και η Βοσνία & Ερζεγοβίνη έχουν υπογράψει ΣΣΣ αλλά η έναρξη ισχύος της έχει παγώσει. Η συμφωνία ανάμεσα στην ΕΕ και το Κοσσυφοπέδιο μονογραφήθηκε τον Ιούλιο του 2014 και θα είναι μια συμφωνία αποκλειστικά με την ΕΕ, την οποία τα κράτη μέλη δε χρειάζεται να επικυρώσουν (αφού πέντε μέλη δεν αναγνωρίζουν το Κοσσυφοπέδιο ως ανεξάρτητο κράτος), σε αντίθεση με τις υπόλοιπες ΣΣΣ που πρέπει να επικυρωθούν από όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

 

 

Πηγές:

  1. http://www.mfa.gr/exoteriki-politiki/i-ellada-stin-ee/exoterikes-sheseis-dievrinsi.html?page=4
  2. http://www.imm.gr/index.php?Itemid=76&id=444&option=com_content&task=view
  3. http://www.europarl.europa.eu/aboutparliament/el/displayFtu.html?ftuId=FTU_6.5.2.html
  4. http://www.ekem.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=951:2009-11-03-13-03-05&catid=140:2010-04-22-08-52-56
  5. http://www.academia.edu/5588607/%CE%A4%CE%B1_%CE%92%CE%B1%CE%BB%CE%BA%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AC_%CE%9A%CF%81%CE%AC%CF%84%CE%B7_%CE%BC%CE%AD%CE%BB%CE%B7_%CF%89%CF%82_%CE%B5%CE%BA%CF%86%CF%81%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AD%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%95.%CE%95._%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CE%9F_%CE%B5%CF%85%CF%81%CF%89%CF%80%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CF%8C%CF%82_%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%92%CE%B1%CE%BB%CE%BA%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD_%CE%9A%CF%81%CE%B1%CF%84%CF%8E%CE%BD
  6. http://www.elesme.gr/elesmegr/periodika/t16/t16_8.htm
  7. http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/eu02_gr/eu02_gr?OpenDocument

 

 

 

Tagged under:

Φοιτήτρια Διεθνών, Ευρωπαϊκών & Περιφερειακών Σπουδών Παντείου Πανεπιστημίου. [email protected]

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This