Η Διπλωματική Επαναπροσέγγιση του Ισραήλ από την Τουρκία

Το Χρονικό των σχέσεων Ισραήλ – Τουρκίας
Στην Τουρκία, παραδοσιακά, υπήρχε μία μεγάλη διαιρετική τομή μεταξύ των Κεμαλιστών – οι οποίοι πίστευαν σε ένα δυτικού τύπου κράτος – και των παραδοσιακών Οθωμανιστών – που πίστευαν στην αναβίωση του Οθωμανικού ‘κλέους’ και τη διάδοση του Σουνιτικού Ισλάμ, μέσω ενός ημι-θεοκρατικού συστήματος.
Μέχρι το 2002 η Τουρκία ήταν αυστηρά προσηλωμένη στον περιορισμό των θεοκρατικών πολιτικών δυνάμεων και την εγκαθίδρυση ενός κράτους ευρωπαϊκών προδιαγραφών, πάνω στις νόρμες που εισήγαγε ο Mustafa Kemal (Atatürk). Αυτό, άλλωστε, ήταν το χαρακτηριστικό που διαφοροποιούσε τη γείτονα χώρα από τις υπόλοιπες αραβικές χώρες της περιοχής, και της είχε εξασφαλίσει την υποστήριξη των ΗΠΑ – και βεβαίως του έτερου δημοκρατικού κράτους της περιοχής, του Ισραήλ.
Η κατάσταση άλλαξε με την άνοδο του Recep Tayyip Erdogan και της πολιτικής έκφρασης των Νέο-Οθωμανιστών στο τιμόνι της χώρας, το 2002. Με περιστολή στην ελευθερία του λόγου, διώξεις εναντίων των στρατιωτικών, που παραδοσιακά ήταν θεματοφύλακες του λαϊκού χαρακτήρα του κράτους, και ενίσχυση του θρησκευτικού χαρακτήρα της διοίκησης, η Άγκυρα δεν άργησε να προσπαθήσει να εξάγει την ατζέντα της και πέρα από τα σύνορά της. Προφανές ζήτημα, το οποίο θα μπορούσε να συσπειρώσει τους μουσουλμάνους της περιοχής, ήταν το παλαιστινιακό και το αντι-ισραηλινό αίσθημα που αυτό αποπνέει.
Πρακτικά οι σχέσεις Ισραήλ- Τουρκίας άρχισαν να επιδεινώνονται το 2009, όταν ο Τούρκος πρωθυπουργός επιτέθηκε λεκτικά στον τότε ισραηλινό πρόεδρο Shimon Peres και, ακολούθως, αποχώρησε από το πάνελ του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας. Από εκείνο το σημείο και μετά οι σχέσεις των δύο χωρών σταθερά γίνονταν πιο τεταμένες.

Flickr_-_Israel_Defense_Forces_-_Mavi_Marmara_Passengers_Attack_IDF_Soldiers_with_Metal_Rods

Η επίθεση που δέχθηκε το Ισραηλινό κλιμάκιο που εκτελούσε νηοψία στο Μαβί Μαρμαρά, οδήγησε στο σημαντικότερο διπλωματικό επεισόδιο μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ.

Το απώτατο σημείο της κλιμάκωσης, ωστόσο, ήρθε το 2010, όταν ένας στολίσκος έξι πλοίων προσπάθησε να διασπάσει το ναυτικό αποκλεισμό που το Ισραήλ είχε επιβάλει στη Λωρίδα της Γάζας. Τότε, μέλη των ειδικών δυνάμεων του Ισραήλ επιβιβάστηκαν σε ένα από τα πλοία (το Μαβί Μαρμαρά) το οποίο είχε υψώσει την Τουρκική σημαία, και όταν δέχτηκαν επίθεση από το πλήρωμά του, ενεπλάκησαν σύμφωνα με τους κανόνες εμπλοκής που ισχύουν σε τέτοιες περιπτώσεις. Αποτέλεσμα ήταν να σκοτωθούν εννέα Τούρκοι πολίτες και να τραυματισθούν εφτά Ισραηλινοί. Να σημειωθεί πως, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, ο αποκλεισμός που είχε επιβάλει το Ισραήλ στη Γάζα ήταν νόμιμος. ¹
Κατόπιν αυτών των γεγονότων ο Τούρκος πρέσβης στο Ισραήλ ανεκλήθη, και ο αντίστοιχος Ισραηλινός στη Τουρκία απελάθηκε, υποβιβάζοντας έτσι τις διμερείς σχέσεις.

Οι περιπέτειες της Τουρκικής εξωτερικής πολιτικής και η αντίδραση του Ισραήλ (2010-2013)
Εντωμεταξύ η εξωτερική πολιτική της Τουρκίας συνέχισε να κινείται προς ακραία φιλο-σουνιτική κατεύθυνση.

Turkey's Prime Minister and leader of ruling Justice and Development Party (AKP) Tayyip Erdogan (R) and his guest, Egypt's President Mohamed Mursi greet the audience during the AKP congress in Ankara September 30, 2012. REUTERS/Murad Sezer (TURKEY - Tags: POLITICS) - RTR38LZD

Η στενή συνεργασία μεταξύ της Τουρκίας και του ακραίου ισλαμιστή προέδρου της Αιγύπτου Μorsi, ήταν στις πρώτες προτεραιότητες του Εrdogan.

Υποστήριξε ανοιχτά τη Μουσουλμανική Αδελφότητα στην Αίγυπτο, τους ριζοσπάστες Ισλαμιστές σε Λιβύη και Συρία στους αντίστοιχους εμφυλίους, καθώς και τη Χαμάς. Η νέα υψηλή στρατηγική της Τουρκίας προέβλεπε τη δημιουργία αποκλειστικής ζώνης επιρροής στη ΝΑ Μεσόγειο με όχημα το Σουνιτικό Ισλάμ, και η Αραβική Άνοιξη της έδινε μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να πετύχει το σκοπό της αυτό.
Ενδεχόμενη επιτυχία του σχεδίου αυτού θα επέτρεπε στην Τουρκία να ασκεί επιρροή σε δύο – από τα συνολικά επτά κυριότερα – ναυτιλιακά περάσματα του κόσμου (Στενά του Βοσπόρου- Διώρυγα του Σουέζ), και να αποκτήσει άμεση πρόσβαση σε ενεργειακούς πόρους (Λιβύη – Μοσούλη).
Το Ισραήλ, από την πλευρά του, βρέθηκε σε μία εξαιρετικά δεινή θέση. Ο παραδοσιακός σύμμαχος που είχε στο πρόσωπο της Τουρκίας είχε χαθεί, η Αίγυπτος – υπό τον πρόεδρο Μorsi – απειλούσε να αναθεωρήσει τη συμφωνία του Καμπ Ντείβιντ, η οποία προέβλεπε ειρήνη στην περιοχή, και το Ισλαμικό Κράτος έκανε την εμφάνιση του στη Συρία, απειλώντας με στρατηγικό στραγγαλισμό το εβραϊκό κράτος.
Απάντηση σε αυτό ήταν η δημιουργία του στρατηγικού άξονα μεταξύ Ισραήλ- Κύπρου και Ελλάδας. Κυριότερο όχημα του νέου άξονα θα ήταν η διοχέτευση στην Ευρώπη των σημαντικών ενεργειακών κοιτασμάτων που είχε μόλις ανακαλύψει το Ισραήλ (κοιτάσματα Ταμάρ- Λεβιάθαν) στην Κύπρο, και συνακόλουθα στην Ελλάδα, μέσω υποθαλάσσιων αγωγών. Κάτι τέτοιο θα καθιστούσε τη χώρα μας ενεργειακό κέντρο για την Ευρώπη, και θα αναβάθμιζε σημαντικά τη γεωστρατηγική μας αξία.

jet

Η κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους πάνω από τη Συρία, αποτελεί τη μεγαλύτερη αστοχία της Τουρκικής εξωτερικής πολιτικής μέχρι σήμερα.

Η Τουρκική πολιτική αποτυγχάνει (2013-σήμερα)
Μέσα σε τρία μόλις χρόνια η Τουρκία είδε την υψηλή της στρατηγική να καταρρέει. Η Μουσουλμανική Αδελφότητα, στην οποία είχε επενδύσει η τουρκική κυβέρνηση, αποβάλλεται από την Αίγυπτο μέσω στρατιωτικού κινήματος. Επιπροσθέτως ο στρατιωτικός θρίαμβος του ΙΚ, στον οποίο ήλπιζε η Άγκυρα, δεν ήρθε ποτέ. Αντίθετα, οι δυνάμεις των τζιχαντιστών συνετρίβησαν στο Συριακό Κουρδισταν.
Η κατάσταση για την Άγκυρα έγινε ακόμα χειρότερη όταν η αεροπορία της κατέρριψε ένα ρωσικό βομβαρδιστικό που επιχειρούσε εναντίων του ΙΚ, και το ΝΑΤΟ αρνήθηκε να εμπλακεί χαρακτηρίζοντας το ζήτημα «αυστηρά διμερές μεταξύ Τουρκίας και Ρωσίας». Πλέον η Τουρκία δεν ήταν μόνο ο διεθνής δρών που συνεργαζόταν με τους τζιχαντιστές, αλλά αντιμετώπιζε και τον κίνδυνο η Ρωσία να την αποκόψει από την πρόσβαση σε φυσικό αέριο, κάτι που – σχεδόν αποκλειστικά – εισάγει από αυτή.

Η Άγκυρα προσπαθεί να επαναπροσεγγίσει τα Ιεροσόλυμα

2727568444

Ο κυριότερος λόγος επαναπροσέγγισης του Ισραήλ από την Άγκυρα, είναι η μεγάλη εξάρτηση της απο το ρωσικό άεριο, και η ανάγκη εύρεσης εναλλακτικών πηγών προμήθειας του.

Στις 17 Δεκεμβρίου του 2015 ανακοινώθηκε ότι θα διορισθούν και πάλι πρεσβευτές μεταξύ του Ισραήλ και της Τουρκίας. Το εβραϊκό κράτος θα καταβάλει αποζημιώσεις στις οικογένειες των θυμάτων του Μαβί Μαρμαρά και, σε αντάλλαγμα, η Τουρκία θα έδινε χάρη στους Ισραηλινούς στρατιώτες των οποίων οι δίκες εκκρεμούσαν στα τουρκικά δικαστήρια, και θα απέλαυνε τον υψηλόβαθμο αξιωματούχο της Χαμάς, Saleh al-Arouri, που είχε βρει άσυλο στην Τουρκία. Το πιο σημαντικό, όμως, ήταν πως το Ισραήλ θα άρχιζε πάλι να εξάγει φυσικό αέριο προς την Άγκυρα, περιορίζοντας έτσι τον αντίκτυπο που θα είχε ενδεχόμενο εμπάργκο της Ρωσίας.
Η επαναπροσέγγιση αυτή έκρουσε κώδωνες σε Αθήνα και Λευκωσία, με τον πρόεδρο της Κύπρου, Ν. Αναστασιάδη, να καλεί στη μεγαλόνησο τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Benjamin Netanyahu, και τον πρωθυπουργό της Ελλάδας, Α. Τσίπρα, στις 28 Ιανουαρίου. Την προηγούμενη ημέρα θα πραγματοποιηθεί διμερής συνάντηση Netanyahu-Τσίπρα, με σκοπό την εξέλιξη της συνεργασίας των δύο χωρών.
Πέραν, όμως, από την ενεργοποίηση Ελλάδας και Κύπρου στην απόπειρα της επαναπροσέγγισης αυτής, υπάρχουν άλλες δύο αντικειμενικές δυσκολίες που πρέπει να ξεπεραστούν, προκειμένου αυτή να υλοποιηθεί. Η πρώτη είναι οι αντιδράσεις στο εσωτερικό της Τουρκίας. Το ριζοσπαστικά μέλη του κόμματος του Erdogan (ΑΚΡ) βλέπουν με μεγάλη δυσπιστία το Ισραήλ, και απαιτούν την πλήρη άρση του εμπάργκο στη Γάζα.
Η δεύτερη είναι η στάση της Ρωσίας, η οποία διατηρεί στενές σχέσεις με τα Ιεροσόλυμα. Με τη Μόσχα να διαδραματίζει ολοένα και σημαντικότερο ρόλο στην περιοχή, είναι μάλλον απίθανο να επιτρέψει στην – αντίπαλο – Τουρκία να βρει ενεργειακό συνεργάτη στο πρόσωπο του Ισραήλ.

Συμπεράσματα
Μετά από αλλεπάλληλες λανθασμένες κινήσεις η Τουρκία βρέθηκε διπλωματικά απομονωμένη, και με την ενεργειακή της επάρκεια να τίθεται υπό διακύβευση. Αυτό την ανάγκασε να προσεγγίσει διεθνείς δρώντες τους οποίους, στο παρελθόν, είχε λοιδορήσει. Άσχετα με τις δυσκολίες που μια τέτοια προσέγγιση ενέχει, οι διπλωματικές κινήσεις της Άγκυρας πρέπει να δείξουν σε εμάς πως οι ευκαιρίες της διεθνούς πολιτικής πρέπει να εκμεταλλεύονται μόλις εντοπίζονται, και να μη κωλυσιεργούμε μέχρι οι εξελίξεις να μας προλάβουν, για να αρχίσουμε να τρέχουμε πίσω από αυτές.

 

CYPRUS-GREECE-ISRAEL-750x347

Η πρόσκληση Τσίπρα- Netanyahu στη Κύπρο από τον πρόεδρο Αναστασιάδη, αναμένεται να επιβεβαιώσει τη στενή συνεργασία των τριών χωρών στον ενεργειακό τόμέα.

 

 

1:Βλ. Report of the Secretary-General’s Panel of Inquiry on the 31 May 2010 Flotilla Incident, Sir Geoffrey Palmer, Alvaro Uribe, Joseph Ciechanover Itzhar, Süleyman Özdem Sanberk, September 2011, σελ. 38-40.

Tagged under:

Ο Ηλίας Παπαδόπουλος γεννηθηκε και ζει στην Αθήνα. Έχει πτυχίο στις πολιτικές επιστήμες και μεταπτυχιακές σπουδές στις διεθνείς σχέσεις με ειδικότητα την αντιτρομοκρατία. Τα κύρια ερευνητικά του ενδιαφέροντα είναι η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και των ασύμμετρων απειλών, καθώς και οι πόλεμοι χαμηλής ισχύος στον 21ο αιώνα. [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest