Η ενέργεια ως οικονομική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η διαρκής αποσταθεροποίηση της ζώνης του ευρώ, η εξάρτηση των βιομηχανικών κρατών της Ε.Ε. από εξωτερικούς προμηθευτές, η επεκτατική πολιτική της Κίνας στον τομέα του Εμπορίου, και η πρόσφατη εκλογή του Donald Trump στις ΗΠΑ είναι μόνο λίγες από τις σύγχρονες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε να διατηρήσει τη θέση της στην παγκόσμια πολιτική σκακιέρα. Ως εκ τούτου, η Ε.Ε. αποφάσισε την υιοθέτηση της Ενεργειακής Ένωσης, μιας καινοτόμου οικονομικής στρατηγικής, βασισμένη στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Α.Π.Ε.), με βλέψεις οικονομικής ανεξαρτησίας και ανταγωνιστικότητας.

Σαφώς, δεν είναι η πρώτη φορά που τα κράτη ασχολούνται με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ως απάντηση στο φαινόμενο του θερμοκηπίου και της κλιματικής αλλαγής. Στα πλαίσια της διακρατικής συνεργασίας, ήδη από το 1990 πραγματοποιούνται έντονες διαβουλεύσεις σχετικά με την ουσιαστική αντιμετώπιση των φαινομένων. Ωστόσο, η εμμονή της Ε.Ε. στις ΑΠΕ εναπόκειται στην αξιοποίησή τους ως μέσα οικονομικής επένδυσης για την ανάπτυξη και την κυριαρχία της στην οικονομική αγορά. Εγχείρημα που, αν επιτευχθεί, θα αποβεί σωτήριο για το μέλλον της ίδιας. Η καταναλώσιμη ενέργεια της Ε.Ε., αν αποτυπωθεί αριθμητικά, συνεπάγεται τεράστια οικονομικά έξοδα. Αναλυτικότερα, σύμφωνα με πρόσφατα στατιστικά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εισάγει το 53% της ενέργειας που καταναλώνει, με κόστος 400 δις. ευρώ ετησίως, με αποτέλεσμα να καθίσταται ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ενέργειας διεθνώς. Παράλληλα, το 94% των μεταφορών της πραγματοποιούνται με πετρελαϊκά προϊόντα, εκ των οποίων το 90% εισάγεται. Συνεπώς, η άμεση εμπορική και οικονομική εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία (ειδικά στον τομέα του φυσικού αερίου) και από χώρες της Άπω Ανατολής για την εισαγωγή άνθρακα και πετρελαίου, ώθησε τους θεσμούς στην δημιουργία ενός πλαισίου ανάπτυξης με αποκλειστικό μέσο τις ΑΠΕ για έναν ολικό μετασχηματισμό του συστήματος ενέργειας.

Το 2015 εισήχθη το Στρατηγικό Πλαίσιο για μια ανθεκτική Ενεργειακή Ένωση, με τρεις βασικούς στόχους: την ασφάλεια εφοδιασμού, τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητα. Η διαδικασία επίτευξης και ουσιαστικής αποπεράτωσης του πλαισίου διακρίνεται σε 3 χρονικές περιόδους με διαφορετικά προαπαιτούμενα. Πιο συγκεκριμένα, προβλέπεται πως μέχρι το 2020 θα πρέπει σε ποσοστό 20% να έχουν μειωθεί οι εκπομπές άνθρακα, να έχει αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της ενεργειακής παραγωγής, και η καταναλώσιμη ενέργεια να προέρχεται από ΑΠΕ. Για το 2030 και το 2050 προβλέπεται επέκταση αυτών των στόχων σε ποσοστά της τάξεως του 70-80% βαθμίαια σε όλα τα κράτη, γεγονός που θα σηματοδοτήσει την επιτυχία του προγράμματος και την κυριαρχία της Ε.Ε. στη διεθνή αγορά των ενεργειακών πηγών. Ίσως η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ αξιοποίησης των ΑΠΕ και οικονομικής ανάπτυξης να μην προκύπτει εμφανώς, αλλά εντοπίζεται στους 3 προαναφερθέντες στόχους που έχει θέσει η Ε.Ε. ως θεμέλια της οικονομικής της στρατηγικής.

Ασφάλεια εφοδιασμού

Ο υψηλός βαθμός εξάρτησης της Ε.Ε. στον τομέα των εισαγωγών υδρογονανθράκων υποκρύπτει πολλούς κινδύνους, οι οποίοι έγιναν ορατοί στην πρόσφατη περίπτωση κρίσης της Ουκρανίας, με την ξαφνική αύξηση της τιμής του φυσικού αερίου κατά 10%. Η μονοπωλιακή δραστηριότητα της Gazprom στην εξαγωγή φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχει ως αποτέλεσμα την έλλειψη σταθερού εφοδιασμού και την ενάσκηση πρακτικών dumping, ειδικά σε περίοδο πολιτικής αστάθειας και αντίθετων συμφερόντων. Αξίζει να σημειωθεί πως, 6 κράτη μέλη της ΕΕ -συμπεριλαμανομένης και της Ελλάδας- βασίζονται αποκλειστικά στη Ρωσία ως εξωτερικό προμηθευτή φυσικού αερίου, ενώ η τιμή χονδρικής πώλησής του είναι 100% υψηλότερη απ’ότι στις ΗΠΑ.

Η δομημένη λειτουργία της Ε.Ε. επιβάλλει τον σταθερό εφοδιασμό πετρελαίου και υδρογονάνθρακα, καθώς η μεγαλύτερη ανάγκη κατανάλωσης έγκειται σε θέρμανση και ψύξη. Η ύπαρξη έντονης αντιπαράθεσης με τη Ρωσία θεμελιώνεται  σε αντιλήψεις ενεργειακής πολιτικής και ασφάλειας.Οι θεσμοί δεν θεωρούν πως η εγκατάσταση νέων αγωγών φυσικού αερίου, με απλή παράκαμψη της Ουκρανίας, θα λύσει το πρόβλημα της ενεργειακής ασφάλειας, αλλά αντιτείνει την παραβίαση των συμβατικών υποχρεώσεων της Ρωσίας, καθώς το 2006, το 2009 και το 2014 έκλεισε την παροχή για ορισμένες ψυχρές μέρες, ενώ μείωσε απότομα τον όγκο των εξαγωγών – κάθε φορά για πολιτικούς λόγους. Το τρίτο πακέτο ενέργειας που εγκαθιδρύει την Ενεργειακή Ένωση έχει ως στόχο να διαρρήξει την μονοπωλιακή πρακτική της Ρωσίας και να υποδείξει διαφορετικές πηγές, προμηθευτές και οδούς αερίου, στρεφόμενο κυρίως στο ΥΦΑ (Υγροποιημένο Φυσικό Αέριο), το οποίο προβλέπεται ότι θα παρουσιάσει μεγάλη ζήτηση τα έτη 2022-2024 και η Ενεργειακή Ένωση θα έχει επιτύχει τη δημιουργία ενός δικτύου σε ανταγωνιστικές τιμές.

Δεν γίνεται να παραβλέψουμε και τις εισαγωγές σε πυρηνικά και πετρελαϊκά καύσιμα τα οποία ενέχουν κινδύνους στην ασφάλεια του εφοδιασμού, και στην τήρηση της ειδικής νομοθεσίας που έχει θέσει η Ε.Ε. για την μεταφορά τους. Όσα κράτη έχουν συμπεριλάβει στις εισαγωγές τους την μεταφορά πυρηνικής ενέργειας θα πρέπει να τεθούν σε επανεξέταση και σε ξεχωριστό δίκτυο εφοδιασμού, για να αποφευχθούν περιπτώσεις αγοράς σε μη ανταγωνιστικές τιμές, αλλά και παράβαση των υποχρεώσεων της ΕΕ για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Όσον αφορά το πετρέλαιο, οι τιμές του παραμένουν χαμηλές, διότι έχει μειωθεί δραματικά η ζήτηση λόγω της μαζικής στροφής των κρατών σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας. Η ηλεκτροκίνηση, ως αποτέλεσμα αποκλειστικής παραγωγής εντός της ΕΕ, στοχεύει να αντικαταστήσει το πετρέλαιο και να μειώσει δραματικά το κόστος των εισαγωγών. Βέβαια, για την χειραφέτηση της ΕΕ από μονοπωλιακές πολιτικές, απαραίτητη είναι η διακρατική συνεργασία, ώστε κάθε κράτος-μέλος να γνωρίζει πως με βάση την καλή πίστη μπορεί να απορρίψει μια πηγή περιορισμένης προσφοράς, και να στραφεί στις γειτονικές χώρες για στήριξη.

Βιωσιμότητα

Η εκμετάλλευση της ενέργειας στην καθημερινότητα των πολιτών και στην βιομηχανία αποτελεί τον βασικό παράγοντα, της τάξεως του 80%, για τις εκπομπές αερίου του άνθρακα, που ενισχύουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Η Ε.Ε. με την υπογραφή της Συνθήκης των Παρισίων έχει δεσμευθεί σε παγκόσμιο επίπεδο για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα κατά 40% έως το 2030, συγκριτικά με το ποσοστό που σημειώθηκε το 1990, ενώ ήδη από τον Ιούνιο του 2004 -που πραγματοποιήθηκε η Παγκόσμια Διάσκεψη της Βόννης για τις ΑΠΕ- οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν την ανάγκη προαγωγής τους, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο της αλλαγής του κλίματος, να ενισχυθεί η ενεργειακή ασφάλεια, και να περιοριστεί η φτώχεια. Για να  πραγματοποιηθούν, όμως, τα συμφωνηθέντα, πρέπει να υπάρξουν πολιτική βούληση, όραμα και επενδύσεις.

Η Ε.Ε. που θέτει ως κύριο όπλο της, κατά τις διαπραγματεύσεις, την εκπλήρωση των συμβατικών υποχρεώσεων, αλλά και τις υψηλά ιστάμενες αξίες, βάσει των οποίων θεμελιώνεται, είναι υποχρεωμένη να τηρήσει τα υπογραφέντα με καλή πίστη και σε καθεστώς διαφάνειας. Ωστόσο, οι πρακτικές που έχουν υιοθετηθεί για τη μείωση των εκπομπών άνθρακα κρίνονται μάλλον ανεπαρκείς, καθότι έρχονται σε αντίθεση με τα συμφέροντα των βιομηχανικών εταιριών, ενώ η αντιμετώπιση των κρατών-μελών που δεν συμμορφώνονται αρκείται στην καταδίκη σε χρηματικο πρόστιμο, το οποίο επωμίζονται -ως επί το πλείστον- οι απλοί πολίτες, χωρίς να υπάρχει κάποια ουσιαστική πρόνοια. Ενδεικτικά, επισημαίνουμε την πρόσφατη  καταδίκη της Ελλάδας, καθώς το 2007 τοποθετήθηκε στην πρώτη θέση για τη λειτουργία των δυο πιο ρυπογόνων ηλεκτροπαραγωγικών σταθμών στην Ευρώπη.

Ανταγωνιστικότητα

Η παραγωγή και εξαγωγή ενέργειας μπορεί να αποβεί άκρως κερδοφόρα για την ΕΕ, ώστε να της επιτραπεί  να ασκήσει  δυναμική επιρροή στο χώρο της διεθνούς αγοράς ενέργειας. Κύριος στόχος της είναι η ενίσχυση της οικονομίας, και η εμβάθυνση σε θέματα έρευνας και καινοτομίας για την κατασκευή πράσινης τεχνολογίας, που θα αποτελέσει το εναρκτήριο λάκτισμα για την απόκτηση δυναμικής επιρροής στην αγορά. Με αυτόν τον τρόπο θα καταστεί δυνατή η κατάρριψη μονοπωλιακών πολιτικών και η σύναψη συμφωνιών επί ίσοις όροις, με κύριο παρανομαστή το κέρδος.

Μέχρι πρότινος δεν υπήρχε ο απαραίτητος εσωτερικός μηχανισμός για την απελευθέρωση της ενεργειακής αγοράς, αλλά το 2016 τέθηκε με επιτυχία το πρώτο οργανωμένο πρόγραμμα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μέσω ανανεώσιμων πηγών. Το 51% των σταθμών των νέων εγκαταστάσεων παραγωγής είχαν ως βάση τους την αιολική ενέργεια, με αποτέλεσμα την κάλυψη του 10.6 % της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη, και την άυξηση των επενδύσεων και των εσόδων κατά 18 δισεκατομμυρια ευρώ. Δεν δυνάμεθα, άλλωστε, να παραλείψουμε και την καταπολέμηση της ανεργίας μέσω των νέων επενδυτικών και ερευνητικών σχεδίων, με την δημιουργία 330.000 χιλιάδων θέσεων εργασίας.

Συνεπώς, ο τομέας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας δεν έγκειται μόνο στην προστασία του περιβάλλοντος, αλλά και σε χρηματικές αποδοχές δισεκατομμυρίων ευρώ, με σημαντική επιρροή στo διεθνές εμπόριο. Η Ευρώπη έχει θεσει μια οικονομική πολιτική η οποία προβλέπεται να μειώσει ουσιωδώς τα έξοδά της, και να της δώσει την ευκαιρία να κυριαρχήσει στον τομέα της ενέργειας, διατηρώντας την ανεξαρτησία της έναντι των υπόλοιπων οικονομικών γιγάντων. Ωστόσο, δεν ήταν η μόνη δύναμη που ανακάλυψε τα υπέρογκα κέρδη που αποφέρουν οι ΑΠΕ, με αποτέλεσμα, ενώ η ίδια προσπαθεί να υλοποιήσει το πρόγραμμα της μέχρι το 2020, η Κίνα να κατέχει ήδη την πρώτη θέση σε παραγωγή ηλιακής ενέργειας.

Για να καταστεί η Ε.Ε. η Silicon Valley των χαμηλών εκπομπών ρύπων άνθρακα απαιτείται έντονο ρυθμιστικό πλαίσιο και αναμόρφωση της βιομηχανίας, ενώ, αντιφατικά, επιδιώκεται σχεδόν αποκλειστικά η αύξηση των επενδύσεων για την υλοποίηση του πλαισίου πάση θυσία, η οποία κινείται βραδέως και χωρίς ομοιόμορφη συμμετοχή των κρατών-μελών. Είναι αμφίβολη η έκβαση του εγχειρήματος, καθώς τείνουν να υπερισχύουν τα οικονομικά κίνητρα των βιομηχανικών κρατών, και όχι οι ηθικές επιταγές της τήρησης των συμφωνηθέντων. Έχει ήδη υπάρξει η αντίδραση των κρατών-μελών που αντιμετωπίζουν σοβαρότερα οικονομικό-κοινωνικά προβλήματα, και δεν διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους για να στηρίξουν το πρόγραμμα, ενώ μόνο 7 κράτη από τα 28 έχουν θέσει στόχους και πολιτικές σε ισχύ για τις ΑΠΕ μετά το 2020. Εύλογα, λοιπόν, δημιουργούνται αμφιβολίες, τόσο για την επιτυχία της Ενεργειακής Ένωσης, όσο και για την ισχυρή θέση της στην οικονομική πολιτική σκηνή, αφού στεγανά θεμέλια κατά την δημιουργία της απουσιάζουν, σκιαγραφώντας το μέλλον αυτής της οικονομικής στρατηγικής μάλλον αβέβαιο.

Πηγές:

  1. European Commission (2015) Δέσμη μέτρων για την Ενεργειακή Ένωση. Available at: http://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:a5bfdc21-bdd7-11e4-bbe1-01aa75ed71a1.0018.02/DOC_1&format=PDF (Accessed: 12 February 2017).
  2. Council Of Europe (2017) Ενεργειακή ένωση: ασφαλής, βιώσιμη, ανταγωνιστική και οικονομικά προσιτή ενέργεια για την Ευρώπη. Available at: http://www.consilium.europa.eu/el/policies/energy-union/  (Accessed: 11 February 2017).
  3. European Commission (2015) Στρατηγική πλαίσιο για μια ανθεκτική Ενεργειακή Ένωση με μακρόπνοη πολιτική για την κλιματική αλλαγή. Available at: http://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:1bd46c90-bdd4-11e4-bbe1-01aa75ed71a1.0017.03/DOC_1&format=PDF (Accessed: 11 February 2017)
  4. European Statistics (2016) Έκθεση στατιστικής αιολικής ενέργειας για την Ευρώπη το 2016. Available at: http://energypress.gr/sites/default/files/paragraphs/european_annual_statistics_report_2016.pdf (Accessed: 11 February 2017)
  5. Mακρής, Ι. (2017) To Eυρωπαικό Σύστημα Εμπορίας Ρύπων και η περίπτωση της Ελλάδας – Μία Αποτίμηση. Available at: https://powerpolitics.eu/%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CF%85%CF%81%CF%89%CF%80%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CF%8C-%CF%83%CF%8D%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1-%CE%B5%CE%BC%CF%80%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%81%CF%8D%CF%80%CF%89%CE%BD-%CE%BA/ (Accessed 11 February 2017)

Tagged under:

H Ειρήνη Σούρπη είναι προπτυχιακή φοιτήτρια της Νομικής Σχολής Αθηνών και πραγματοποιεί παράλληλες σπουδές στον τομέα των Οικονομικών στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος. Ασχολείται έντονα με την αρθρογραφία και την έρευνα ζητημάτων Διεθνούς Δικαίου, Οικονομικής και Περιβαλλοντικής Πολιτικής και Σινολογικών Διπλωματικών Σχέσεων.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest