Η ενεργειακή στρατηγική-πολιτική της Τουρκίας

Η Τουρκία αποτελεί μία από τις πιο ισχυρές δυνάμεις, σε οικονομικό επίπεδο, παγκοσμίως. Η χώρα κατατάσσεται 17η στη σχετική λίστα με τις χώρες που έχουν τα υψηλότερα ονομαστικά ΑΕΠ σε ολόκληρο τον κόσμο, και η οικονομία της χωρίζεται σε τρεις τομείς: τις υπηρεσίες που καλύπτουν το 65% του ΑΕΠ της χώρας, τη βιομηχανία που βρίσκεται στο 26% και, τέλος, τον γεωργικό τομέα, στο 9% του ΑΕΠ. Όσον αφορά τον τομέα της ενέργειας, από το 2003 μέχρι το 2013 η κατανάλωση έχει αυξηθεί από 130 δισ. kW* σε 240 δισ. kW. Η αύξηση αυτή της κατανάλωσης -σε συνάρτηση με το γεγονός ότι από τα 240 δισ. kW, το 72% αυτών η Τουρκία το εισήγαγε από άλλες χώρες-οδήγησε την κυβέρνηση σε αποφάσεις σχετικά με τις επενδύσεις που πρέπει να γίνουν, ώστε η χώρα να είναι ανεξάρτητη στο εγγύς μέλλον στον τομέα της ενέργειας. Πιο συγκεκριμένα, το 2013 η κυβέρνηση της Τουρκίας αποφάσισε να επενδύσει στην πυρηνική ενέργεια, και να φτιάξει τρεις σταθμούς πυρηνικής ενέργειας με ορίζοντα κατασκευής το 2023, έτσι ώστε να γίνει αυτόνομη η χώρα στον τομέα αυτό – και γιατί όχι και μια χώρα που θα εξάγει ενέργεια στο μέλλον;

Οι εισαγωγές-εξαγωγές, η κατανάλωση και οι επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας

Η τεράστια ανάγκη της Τουρκίας για κατανάλωση ενέργειας την ώθησε σε τεράστιες επενδύσεις στον τομέα αυτόν, ώστε να είναι αυτόνομη σε αυτό το κομμάτι της οικονομίας και, περαιτέρω, να μπορεί να σταθεί στην παγκόσμια οικονομική κοινότητα ως μια πολύ δυνατή χώρα ανταγωνιστικά, με σήμα κατατεθέν την ενεργειακή της πολιτική.

Όπως φαίνεται και στο διάγραμμα, διακρίνεται μία τεράστια αύξηση επενδύσεων στην ενέργεια την περίοδο μετά το 2011 και μέχρι το 2015. Εκείνη την εποχή, οι συνολικές επενδύσεις είχαν φτάσει μέχρι και στα 13-14 δισ. δολάρια, οδηγώντας τη χώρα σε μία πολύ σημαντική δύναμη στον τομέα της ενέργειας παγκοσμίως, και δείχνοντας, ταυτόχρονα, πόσο πολύ έχει αλλάξει η νοοτροπία της πολιτικής της, η οποία στρέφεται τόσο πολύ σε αυτές τις επενδύσεις.

Όσον αφορά τον τομέα της κατανάλωσης ενέργειας, τα τελευταία 10 χρόνια -και, πιο συγκεκριμένα, από το 2007-, το 10-15% της ενέργειας που καταναλώνει η Τουρκία προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές, και το υπόλοιπο ποσοστό (80-90%) προέρχεται από ορυκτά καύσιμα. Συμπερασματικά, η Τουρκία μέχρι στιγμής χρησιμοποιεί για κατανάλωση ενέργειας κατά βάση τα ορυκτά καύσιμα, και όχι τόσο τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Το θέμα είναι ότι η χώρα δεν έχει κάποιο πρόβλημα όσον αφορά την έλλειψη πηγών ενέργειας -και, πιο συγκεκριμένα, στο κομμάτι των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας-, αλλά ότι δεν έχουν ακόμα χρησιμοποιηθεί σωστά αυτές οι πηγές, ώστε να γίνει επωφελής χρήση αυτών, με πολλαπλά κέρδη για την Τουρκία. Άλλωστε, δεν είναι ασήμαντο το γεγονός ότι η χώρα κατατάσσεται στην 7η θέση παγκοσμίως, όσον αφορά στο γεωθερμικό δυναμικό που διαθέτει, και τις τεράστιες ποσότητες ενέργειας που θα μπορούσε να προσφέρει στην ίδια, αλλά και σε άλλες χώρες, εάν γίνονταν σωστά οι επενδύσεις στον τομέα αυτόν, ώστε να αναδειχθούν οι υπάρχοντες πηγές που ήδη έχει η χώρα. Παράλληλα, με τη γεωθερμική της ικανότητα, η χώρα έχει δείξει πολλά στοιχεία ενδιαφέροντος στο κομμάτι της αιολικής, αλλά και της ηλιακής ενέργειας. Πιο συγκεκριμένα, μια δημοσίευση που έγινε από το Υπουργείο Ενέργειας και Φυσικών Πόρων της Τουρκίας, το 2014, προέβλεπε ότι τα προσεχή χρόνια το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα αυξηθεί κατά 30% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, αυξάνοντας την ήδη εγκατεστημένη ισχύ υδροηλεκτρικής ενέργειας στα 34,000 MW, την αιολική ενέργεια στα 20,000 MW, την ηλιακή ενέργεια στα 3,000 MW και, τέλος, τη γεωθερμική ενέργεια στα 1,000 MW.

Ενεργειακή Στρατηγική και Προοπτικές

Η ενεργειακή πολιτική της Τουρκίας συνίσταται στην εξασφάλιση επαρκών αποθεμάτων ενέργειας σε χαμηλό κόστος, οποιαδήποτε στιγμή προκύψει ζήτηση. Ειδικά, σκοπός της τουρκικής κυβέρνησης είναι να αναδειχθεί διαμετακομιστική χώρα και ενεργειακός κόμβος ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Για την ενεργειακή της ασφάλεια, η Τουρκία επιθυμεί τη διαφοροποίηση των προμηθευτών, αλλά και τη λιγότερο δυνατή εξάρτησή της από εισαγωγή ενέργειας. Γι’ αυτό και έχει στραφεί στην εξεύρεση εναλλακτικών πηγών ενέργειας, προκειμένου να μπορεί να καλύψει, αφενός, τη ζήτηση που προκύπτει για εσωτερική κατανάλωση και, αφετέρου, εκμεταλλευόμενη την προνομιακή της θέση, να μετατραπεί σε ισχυρό προμηθευτή ενέργειας προς τρίτες χώρες, και κυρίως την Ευρώπη. Βασικός αρωγός στην εκμετάλλευση του γεωπολιτικού της ρόλου είναι η δυνατότητα αποκόμισης οικονομικών και γεωστρατηγικών οφελών, μέσω των αγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου. Τα αμοιβαία συμφέροντα φαίνεται πως έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στην αποκατάσταση των σχέσεων Ρωσίας και Τουρκίας, με απότοκο της επανασύνδεσής τους τον αγωγό φυσικού αερίου που θα συνδέει τη Ρωσία με την Ευρώπη μέσω της Τουρκίας. Με την κίνηση αυτήν, η Ρωσία εισέρχεται στην αγορά της Ευρώπης πιο δυναμικά από ποτέ, ενώ παράλληλα αναβαθμίζεται η γεωπολιτική αξία της Τουρκίας.

Γεωγραφία και Κομβικός ρόλος Τουρκίας

Η Τουρκική Ισλαμική Δημοκρατία, με πρωθυπουργό το Recep Tayyip Erdoğan -ηγέτη του «Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης» (ΑΚΠ) από το 2002-, έμοιαζε να έχει αλλάξει άρδην, τόσο το προφίλ που προωθεί σε επίπεδο διεθνών σχέσεων, όσο και τις κατευθυντήριες αρχές που υιοθετεί στο εσωτερικό της. Πιο αναλυτικά, η ισλαμική κυβέρνηση ΑΚΠ επιχείρησε να ενισχύσει την εικόνα της ως κυβέρνηση ενός κοσμικού κράτους, διότι αυτό υπαγόρευε τόσο το εθνικό συμφέρον της χώρας, όσο και το συμφέρον των ισλαμιστών της Τουρκίας.

Με την άνοδο στην εξουσία, το ΑΚΠ προχώρησε στη χάραξη μιας νέας, πιο φιλόδοξης και ενεργητικής εξωτερικής πολιτικής, στην οποία ιδιάζουσα ήταν η συμβολή του μέχρι πρότινος ακαδημαϊκού, πρέσβη και ανώτατου συμβούλου του πρωθυπουργού, και μετέπειτα Υπουργού Εξωτερικών (2009), Ahmet Davutoğlu. Ως βασικός άξονας, πλέον, της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας είχε αναχθεί η διεκδίκηση της θέσης κομβικής χώρας στο διεθνές σύστημα, που θα της επέτρεπε να συγκαταλέγεται στις μεγάλες δυνάμεις, έχοντας παράλληλα το ρόλο διαμεσολαβητή ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Τη θέση αυτή επεδίωκε να αποκτήσει με το να καταστεί ηγεμόνας της άμεσης περιφέρειάς της, δηλαδή της Μέσης Ανατολής, κάτι που θα της εξασφάλιζε αυξημένη ισχύ και την εικόνα ενός κράτους που εμπνέει εμπιστοσύνη στους συμμάχους της – και, άρα, την εικόνα ενός κράτους ικανού και άξιου να συγκαταλέγεται ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.

Η πολιτική των «Μηδενικών Προβλημάτων με τους γείτονες» αποτελούσε την κατευθυντήρια γραμμή, που θα βοηθούσε την Τουρκία να αναδειχθεί και να δημιουργήσει την εξάρτηση που χρειαζόταν, έτσι ώστε να αντιμετωπίζεται ως ο ισχυρότερος παίκτης της περιφέρειας, από τον οποίο θα εξαρτιόταν η οικονομική ευημερία και σταθερότητα της περιοχής. Αυτό που παρατηρείται, όμως, τα τελευταία χρόνια είναι η διόγκωση -και όχι ο κατευνασμός- των προβλημάτων με τους γείτονές της. Παρ’όλα αυτά, η αρκετά επιβαρυμένη κατάσταση της οικονομίας, και η φυγή των συμμάχων της -λόγω του ανορθόδοξου τρόπου δράσης της- δημιουργούν την ανάγκη σύγκλισης και επαναπροσέγγισης των εταίρων της. Μετά την εξομάλυνση των σχέσεων με τη Ρωσία, η Τουρκία επιχειρεί την ομαλοποίηση των σχέσεών της τόσο με το Ισραήλ, όσο και με την Αίγυπτο για περαιτέρω συνεργασία στην κατασκευή αγωγών.

Ενδιαφέρουσα είναι και η προσέγγιση που επιχείρησε να κάνει προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, με το ξέσπασμα της κρίσης στην Ουκρανία, και τον τριγμό των σχέσεων των Βρυξελλών και της Ρωσίας. Έχοντας, τότε, την έγκριση της κυβέρνησης των ΗΠΑ σε μια προσπάθεια μείωσης της επιρροής της Ρωσίας, μέσω της στροφής σε άλλους προμηθευτές φυσικού αερίου, η Τουρκία βρήκε την ευκαιρία να καταστεί ο βασικός εταίρος της Ευρώπης στην εισαγωγή φυσικού αερίου και πετρελαίου.

Ωστόσο, με τις βλέψεις της να συγκεντρώσει όλα τα αποθέματα ενέργειας από την Κασπία θάλασσα και τη Μέση Ανατολή, και αναλαμβάνοντας -εκ των πραγμάτων- ρόλο διαμετακομιστή, οφείλει να δρα ορθολογιστικά, και να μπορεί να εγγυηθεί εσωτερική ασφάλεια και αποφυγή συγκρούσεων. Με τη συγκέντρωση όλων των εξουσιών στο πρόσωπό του, ο Erdoğan, όμως, αντί να δημιουργεί κλίμα εμπιστοσύνης και σταθερότητας στους εταίρους, θέτει ζητήματα αξιοπιστίας. Η βαθμιαία κατάργηση των ελευθεριών των πολιτών, μέσω της Ισλαμοποίησης του χαρακτήρα του κράτους, φέρνει στην επιφάνεια το φόβο για την αποσταθεροποίηση της περιοχής, και καχυποψία για τις μελλοντικές ενέργειες της Τουρκίας – ιδιαίτερα αν αναβαθμιστεί ο ρόλος της, και όλο και περισσότερα κράτη εξαρτώνται από αυτήν.

* Watt είναι η διεθνής μονάδα μέτρησης της ισχύος.
kW= 1,000 Watt, MW = 1,000,000 Watt.

Πηγές:

  1. Republic of Turkey | Ministry of Foreign Affairs. (n.d.). Turkey’s energy profile and strategy. [online] Available at: http://www.mfa.gov.tr/turkeys-energy-strategy.en.mfa [Accessed 5 Jun. 2017].
  2. Bochkarev, D. and Özdemir, V. (2016). The EU-Russia-Turkey Energy Triangle. [online] Elektor. Available at: https://www.elektormagazine.com/news/the-eu-russia-turkey-energy-triangle [Accessed 5 Jun. 2017].
  3. Ward, A. and Pitel, L. (2016). Russia and Turkey agree gas pipeline deal. [online] Financial Times. Available at: https://www.ft.com/content/52c05b6e-8f1f-11e6-a72e-b428cb934b78 [Accessed 5 Jun. 2017].
  4. Cagatay, G. and Sengul, E. (2017). Turkey leads in global geothermal energy development. [online] Anadolu Agency. Available at: http://aa.com.tr/en/economy/turkey-leads-in-global-geothermal-energy-development-/821202 [Accessed 5 Jun. 2017].
  5. Daily Sabah. (2014). Turkey growing as regional energy hub. [online] Available at: https://www.dailysabah.com/energy/2014/04/19/turkey-growing-as-regional-energy-hub [Accessed 5 Jun. 2017].

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest