Η θέση κλειδί της Ελλάδας στο “παιχνίδι” των αγωγών φυσικού αερίου

Εισαγωγή

Η ανατίμηση του αργού πετρελαίου, λόγω της συνεχιζόμενης κρίσης στη Μέση Ανατολή, καθώς και οι περιβαλλοντικές ανησυχίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν αναδείξει το φυσικό αέριο ως μια σημαντική λύση για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της Ευρώπης. Η ιδιαιτερότητα μεταφοράς, όμως, του φυσικού αερίου, μέσω χερσαίων αγωγών κυρίως, καθιστά περιορισμένες τις πηγές προμήθειας για την Ευρωπαϊκή αγορά, ενώ η εγγύτητα της  Ένωσης με τη Ρωσία, και το ήδη ανεπτυγμένο δίκτυο αγωγών της τελευταίας, την μετατρέπει  σε βασικό προμηθευτή της Ε.Ε..Από την πρώτη στιγμή, η εξάρτηση αυτή δημιουργούσε μεγάλη ανησυχία για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρωπαϊκής  Ένωσης. Μετά το επεισόδιο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας το 2006, η διακοπή παροχής φυσικού αερίου προς την Ουκρανία, η οποία επηρέασε και τις χώρες της Ευρώπης, ανέδειξε ως επιτακτική την ανάγκη για αναζήτηση και άλλων πηγών για τον εφοδιασμό τους.

Σ’ αυτό το σημείο διαφαίνεται και ο τεράστιος ρόλος που μπορεί να παίξει η Ελλάδα σ’ αυτή την προσπάθεια, λόγω της γεωπολιτικής της θέσης. Η γειτνίαση της χώρας μας με την Τουρκία, η οποία έχει ήδη ανεπτυγμένα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου τόσο με χώρες της Κασπίας όσο και με το Ιράν, αλλά και η εγγύτητά της με χώρες της Μέσης Ανατολής και της  Βόρειας Αφρικής, την καθιστούν κομβικό σημείο περάσματος για διάφορα σχέδια αγωγών ενώ, ταυτόχρονα, ενισχύουν το γεωπολιτικό και οικονομικό ρόλο της. Στόχος του άρθρου είναι η μελέτη των νέων σχεδίων αγωγών που θα περάσουν από την Ελλάδα, και η ανάδειξη της σημασίας τους

Υπάρχουσες υποδομές

Η Ελλάδα άργησε αρκετά -σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες- να αναπτύξει υποδομές για εισαγωγή και κατανάλωση φυσικού αερίου. Τη δεκαετία του 1980, με τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Δυτικής Ευρώπης και Σοβιετικής Ένωσης, και την εμφάνιση των πρώτων μεταξύ τους συμβάσεων για προμήθεια και μεταφορά φυσικού αερίου, άρχισαν να γίνονται και στην Ελλάδα μελέτες για την κατασκευή αγωγών. Επικρατούσε η αντίληψη ότι η είσοδος του φυσικού αερίου στο ενεργειακό ισοζύγιο της Ελλάδας θα επηρέαζε θετικά την οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας. Η πρώτη συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Σοβιετικής Ένωσης έγινε τον Οκτώβρη του 1987 για κατασκευή αγωγού μεταφοράς σοβιετικού φυσικού αερίου από τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Το έργο ολοκληρώθηκε το Σεπτέμβρη του 1996, και αποτελεί μέχρι σήμερα το βασικό σημείο εισαγώγης φυσικού αερίου στη χώρα μας. Ο κεντρικός αυτός αγωγός, που φτάνει μέχρι την Αττική, έχει μήκος 512 χλμ., διακλαδώσεις συνολικού μήκους 779 χλμ καλύπτοντας  περιοχές της Θεσσαλονίκης, Ανατολικής Μακεδονίας και Θεσσαλίας, ενώ γίνονται προσπάθειες για επέκταση στην Πελοπόννησο, και μέχρι το 2016 εισήγαγε μέχρι 2,4 δις κ.μ. ετησίως.

Σταθμός LNG στη Ρεβυθούσα

Δεύτερο σημαντικό έργο για την εισαγωγή, μεταφορά και διακίνηση του φυσικού αερίου ήταν η κατασκευή του τερματικού σταθμού μετατροπής υγροποιημένου αερίου στη νήσο Ρεβυθούσα, στο Σαρωνικό κόλπο, μετά από συμφωνία παροχής αερίου με την Αλγερία το 1988, συμφωνία που ανανεώθηκε για 21 έτη το 1999. Η πλήρης λειτουργία του σταθμού ξεκίνησε το 2000, με ελάχιστη ποσότητα εισαγωγής τα 130.000 κ.μ., και δυνατότητα αναβάθμισης ως τα 225.000 κ.μ. Τέλος, σήμερα φυσικό αέριο εισάγεται και από τα ελληνοτουρκικά σύνορα, στο σταθμό Κήπων.

Σχέδια μελλοντικών αγωγών

Πέρα από τις υπάρχουσες υποδομές, σημασία έχει να κοιτάξουμε τα σχέδια για  μελλοντικούς αγωγούς στην Ελλάδα – αγωγούς που θα τονώσουν την οικονομία της χώρας μας, αλλά και τη γεωστρατηγική της σημασία.

Αγωγός TAP (Trans Adriatic pipeline)

Στις 17 Μαΐου 2016, ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας εγκαινίασε την έναρξη της κατασκευής του Διαδριατικού Αγωγού που θα ξεκινάει από τα ελληνοτουρκικά σύνορα και, μέσω της Ελλάδας, θα φτάνει στην Αλβανία, και από εκεί στην Ιταλία. Στα σύνορα Ελλάδας και  Τουρκίας, ο αγωγός θα συνδεθεί στην τοποθεσία Κήπους με τον αγωγό TANAP (Trans-Anatolian Natural Gas Pipeline project), που μεταφέρει φυσικό αέριο από το Αζερμπαϊτζάν. Ο αγωγός TAP θα έχει συνολικό μήκος 878 χλμ -από τα οποία τα 550 χλμ θα είναι στην Ελλάδα- και αρχική ικανότητα μεταφοράς 10 δις κ.μ. φυσικού αερίου ετησίως από το κοίτασμα Shah Deniz II, και αναμένεται να εφοδιάζει τις ευρωπαϊκές αγορές από το 2020. Ο TAP αποτελεί τμήμα του συστήματος αγωγών «Νότιος Διάδρομος», ενός σύνθετου έργου υποδομής της Ε.Ε., συνολικού μήκους 4000 χλμ και συνολικού κόστους 45 δις δολαρίων ΗΠΑ. Σκοπός του είναι η ενίσχυση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού της Ένωσης, αφού θα μεταφέρει φυσικό αέριο από την Κασπία θάλασσα, και όχι τη Ρωσία, διαφοροποιώντας έτσι τις ενεργειακές πηγές της. Συνέχεια του «διαδρόμου» προβλέπεται και η σύνδεση με τις αγορές της Νοτιανατολικής, Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης.

Χάρτης αγωγού TAP

Μάλιστα, πριν από λίγες ημέρες πραγματοποιήθηκε στο Μπακού του Αζερμπαϊτζάν η τρίτη διυπουργική συνάντηση του Συμβουλευτικού Συμβουλίου για το Νότιο Διάδρομο Φυσικού Αερίου, κατά την οποία ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Γ. Σταθάκης, επιβεβαίωσε την εξαιρετική πρόοδο του TAP, και συζήτησε την προοπτική δημιουργίας τριών σημείων ένωσης του αγωγού στη Βόρεια Ελλάδα, διανθίζοντας έτσι το Εθνικό σύστημα φυσικού αερίου. Παρά τις θετικές εξελίξεις, τους τελευταίους μήνες το ενδιαφέρον της ρώσικης εταιρίας Gazprom να συμμετάσχει στον αγωγό TAP, εκμεταλλευόμενη το σύστημα δημοπρασίας που δίνει ίσες ευκαιρίες σε κάθε προμηθευτή, έχει μετατραπεί σε αγκάθι για το σημαντικό αυτό έργο υποδομής. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει ανησυχία στην Ε.Ε., όσο και στις ΗΠΑ, οι οποίες στηρίζουν το «Νότιο Διάδρομο», καθώς ο TAP αποτελεί ένα μέσο αποδέσμευσης των ευρωπαϊκών αγορών από τη Ρωσία, και μία επέμβαση της τελευταίας στον TAP θα αποτελούσε πλήρη αποτυχία του σχεδίου.

IGB (Interconnector Greece- Bulgaria)

Ο αγωγός IGB συνδέει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, και αποτελεί ένα μικρό αγωγό (180χλμ) με δυνατότητα μεταφοράς 3 δις κ.μ. και επέκταση ως 5 δις κ.μ. Είναι, όμως, ένας αγωγός στρατηγικής σημασίας, με δυνατότητα μεταφοράς αερίου προς δύο κατευθύνσεις. Ο IGB θα συνδεθεί με τον TAP, τον σταθμό LNG στη Ρεβυθούσα, αλλά και τον νέο σταθμό ΑΣΦΑ στην Αλεξανδρούπολη. Αποτελεί τον πρώτο σύνδεσμο του Κάθετου Διαδρόμου που, μέσω διασυνδέσεων, θα φτάνει ως την Ουκρανία, και θα προμηθεύει την κεντρική και ανατολική Ευρώπη με φυσικό αέριο από το Αζερμπαϊτζάν και τον LNG, πολλαπλασιάζοντας τις πηγές ανεφοδιασμού των περιοχών αυτών, και ενισχύοντας την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αποδυναμώσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία. Στην διυπουργική  συνάντηση στο Μπακού με τοΣσυμβουλευτικό συμβούλιο για το Νότιο Διάδρομο, ο ΥΠΕΝ με τον Βούλγαρο ομόλογό του συμφώνησαν να συνεργαστούν στενότερα, ώστε να λυθούν και τα τελευταία ζητήματα για να αρχίσει ο αγωγός.

East Med

East Med Αγωγός

Το πιο πρόσφατο σχέδιο αγωγού -που περιλαμβάνει την Ελλάδα- είναι αυτό του αγωγού East Med, που θα μεταφέρει φυσικό αέριο από την Αίγυπτο και το Ισραήλ, μέσω της Κύπρου και της Ελλάδας, μέχρι την Ιταλία. Το σχέδιο αυτό ενισχύεται και από την εύρεση κοιτασμάτων φυσικού αερίου στα νερά μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ. Οι τέσσερις χώρες έχουν καταθέσει ήδη το σχέδιο στην Ευρωπαϊκή Ένωση για έλεγχο. και οι ενδείξεις είναι πολύ θετικές. Το έργο θεωρείται επιτεύξιμο και βιώσιμο ενώ, ταυτόχρονα, ενισχύει την ενεργειακή ανεξαρτησία της Ένωσης τόσο απέναντι στη Ρωσία, όσο και στην Τουρκία. Τον Απρίλιο αναμένεται το επόμενο βήμα, όταν θα πραγματοποιηθεί νέα υπουργική συνάντηση των τεσσάρων χωρών για να δρομολογηθούν τα επόμενα βήματα.

Greek Stream

Με τη ματαίωση των σχεδίων για τους αγωγούς Nabucco και South Stream (Δεκέμβριος 2014), η Ρωσία αποφάσισε να προχωρήσει στη δημιουργία του αγωγού Turkish Stream που θα διασχίζει την Τουρκία, με την προοπτική να μπορέσει να φτάσει  τον Ευρωπαϊκό νότο χωρίς να χρειάζεται να εξαρτάται από την Ουκρανία. Το επόμενο βήμα είναι η επέκταση του αγωγού πέρα από τα τουρκικά σύνορα, και μία πολύ πιθανή λύση είναι να περάσει από τη χώρα μας, και από εκεί στη ΠΓΔΜ, την Σερβία και την Ουγγαρία, με την κατασκευή του αγωγού Tesla. Η Ρωσία και η ρώσικη εταιρεία Gazprom βρίσκονται πίσω από το έργο, και ελπίζουν η ολοκλήρωση του αγωγού να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το 2019 ώστε να προλάβει τον εφοδιασμό των αγορών πριν τον TAP, που αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2020. Πάντως, αν λάβουμε υπόψη τις αντιδράσεις και το παρασκήνιο που δημιουργήθηκε με το σχέδιο αγωγού Μπουργκάς- Αλεξανδρούπολη, (για μεταφορά αργού πετρελαίου από τη Ρωσία μέσω της Βουλγαρίας, οι οποίες οδήγησαν και στην κατάρρευση του σχεδίου, και δεδομένης της ακόμα μεγαλύτερης σημασίας του νέου αγωγού), η κατασκευή της επέκτασης του Turkish stream είναι κάθε άλλο παρά δεδομένη.

ITGI (Interconnector Turkey-Greece-Italy)

Είναι από τα πιο παλιά σχέδια σύνδεσης χωρών με αγωγό, που θα ένωνε την Τουρκία με την Ελλάδα και την Ιταλία. Το κομμάτι Τουρκίας- Ελλάδος έχει ολοκληρωθεί, ενώ το κομμάτι Ελλάδας-Ιταλίας πήρε την τελική έγκριση το 2012. Τον τελευταίο καιρό ο ITGI έχει επανέλθει στο προσκήνιο, καθώς η Gazprom έχει εκφράσει ενδιαφέρον να τον χρησιμοποιήσει ως δεύτερη πορεία για τον Turkish Stream, πέρα από τη διαδρομή προς την ΠΓΔΜ μέχρι την Ουγγαρία. Παράλληλα, συνεχίζει να είναι μία πιθανή λύση για διέλευση του TAP, την οποία προτιμάει και η Ελλάδα, αφού δεν χρειάζεται να κάνει νέες διασυνδέσεις με την Αλβανία – αν και μάλλον δεν θα ακολουθηθεί, αφού τα έργα στην Αλβανία έχουν ήδη αρχίσει.

Συμπέρασμα

Με βάση όλα αυτά τα σχέδια αγωγών, και με δεδομένη την ολοκλήρωσή τους, βλέπουμε ότι η χώρα μας αναδεικνύεται σε κομβικό σημείο για μεταφορά ενέργειας, ισχυροποιώντας έτσι την γεωπολιτική της θέση, και την πολιτική της δύναμη και επιρροή, ενώ ταυτόχρονα της δίνεται μια σημαντική ευκαιρία για οικονομική και κοινωνική άνθιση.

Πηγές:

  1. Tap-ag (2017) Η διαδρομή του Διαδριατικού Αγωγού φυσικού αερίου. Available at: https://www.tap-ag.gr/%CE%9F-%CE%91%CE%B3%CF%89%CE%B3%CF%8C%CF%82/%CE%A7%CE%AC%CF%81%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%B4%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%AE%CF%82 (Accessed: 6 March 2017).
  2. Depa (2015) Διασυνδετήριος Αγωγός Ελλάδας- Βουλγαρίας (IGB). Available at: http://www.depa.gr/index3.php//content/article/002005005/179.html (Accessed: 28 February 2017)
  3. Μιχάλης Καϊταντζίδης (2016) Ενεργοποιείται ο “Κάθετος Δάδρομος” Φυσικού Αερίου. Available at: http://iene.gr/page.asp?pid=4422&lng=1 (Accessed: 28 February 2017)
  4. Χρύσα Λιάγγου (2016) Αποφασίστηκε η αναβάθμιση του αγωγού East Med. Available at: http://www.kathimerini.gr/876838/article/oikonomia/ellhnikh-oikonomia/apofasisthke-h-anava8mish-toy-agwgoy-east-med (Accessed: 28 February 2017)
  5. Kerin Hope (2016) Bulgarian and Greek pipeline aims to cut gas dependency on Russia. Available at: https://www.ft.com/content/f6752fde-44f4-11e6-9b66-0712b3873ae1 (Accessed: 28 February 2017)
  6. Μιχάλης Καϊταντζίδης (2016) Στη Μόσχα “παίζονται” Turkish stream και ITGI. Available at: http://www.euro2day.gr/news/economy/article/1501557/sth-mosha-paizontai-turkish-stream-kai-ellhnoitali.html (Accessed at: 28 February 2017)
  7. Πέτρος Παπακωνσταντίνου (2016) Επέκταση τουTurkish Stream σε Ελλάδα και Ιταλία προτείνει η Μόσχα. Available at: http://www.kathimerini.gr/874184/article/epikairothta/politikh/epektash-toy-turkish-stream-se-ellada-kai-italia-proteinei-h-mosxa (Accessed: 28 February 2017)
  8. Reuters (2017) EU gets wake- up call as Gazprom eyes rival TAP pipeline. Available at: http://www.reuters.com/article/us-gazprom-eu-tap-idUSKBN15T1LC (Accessed: 28 February 2017)

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest