Η θεωρητική διαμάχη του Νεορεαλισμού και Νεοφιλελευθερισμού

Η αντιπαράθεση μεταξύ Νεορεαλισμού και Νεοφιλελευθερισμού έχει κυριαρχήσει στη διεθνή σκηνή από τα μέσα της δεκαετίας του 1980. Ποιες είναι οι αρχές αυτών των θεωριών όμως προτού αναφερθούμε στη διένεξη αυτή;

20101227102834028810628

Για να αντιληφθούμε τη σύσταση του κινήματος των Νεορεαλισμού θα πρέπει να ανατρέξουμε στο πρόγονό του, το Ρεαλισμό. Θεμελιωτής του Πολιτικού Ρεαλισμού,ο Θουκυδίδης(460-411 π.χ), έσπευσε να εξηγήσει τη στρατηγική αλληλεπίδρασης των Ελληνικών πόλεων-κρατών της εποχής του, μελετώντας το Πελοποννησιακό πόλεμο. Παρατήρησε ότι μία αλλαγή στην ιεαρχία των αδύνατων κρατών δεν έχει επιπτώσεις σε ένα δεδομένο σύστημα, ενώ μία διαταραχή ισορροπίας μεταξύ των ισχυρών θα ανέτρεπε τη σταθερότητα του πολιτικού συστήματος. Σε ένα άναρχο διεθνές σύστημα, ο πόλεμος ως «δάσκαλος της βίας» κατά τον Θουκυδίδη είναι πάντοτε πιθανός.
Περνώντας στο Νεορεαλισμό, αναφερόμαστε στην υιοθέτηση της έννοιας των δομών, οι οποίες καθορίζουν τη διεθνή στρατηγική. Πρώτος ο Kenneth Waltz(1924-2013 μ.χ)βλέπει την ύπαρξη του διεθνούς συστήματος ως σύνδεση που υφίσταται μεταξύ των μερών του, ώστε οποιαδήποτε μεταβολή παρατηρείται σε ένα μέρος του να μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα και τα υπόλοιπα μέρη. Οι δομές αυτές είναι η αναρχία και οι ορθολογικοί παίκτες, τα κράτη.
Ο Νεορεαλισμός μπορεί να ιδωθεί από τις δύο εκδοχές του: τους επιθετικούς και αμυντικούς ρεαλιστές. Οι πρώτοι θεωρούν ότι τα ισχυρά κράτη στρέφονται στην επεκτατική πολιτική, λόγω των υποχρεώσεων που αναλαμβάνουν. Έτσι προκαλείται ανασφάλεια που συνεπάγεται την αναζήτηση των λιγότερο ισχυρών κρατών για συμμάχους. Κύριος εκπρόσωπος τους είναι ο John Mearsheimer, παρατηρεί ότι οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν επιθυμούν τη διατήρηση του status quo, αλλά προσπαθούν να μεγιστοποιήσουν την ισχύ τους στο έπακρο, μέχρι να αναδειχθούν σε παγκόσμιους ηγεμόνες. Στον αντίποδα, οι αμυντικοί ρεαλιστές συζητούν για επιθετική πολιτική , μόνο όταν η απειλείται η ασφάλειά των κρατών. Οι ηγέτες δεν μπορεί να είναι σίγουροι αν μία επιθετική κίνηση από ένα κράτος αποτελεί ιμπεριαλιστική ενέργεια ή είναι ένα προληπτικό πλάνο που φιλοδοξεί στη διατήρηση της ασφάλειας του κράτους.

Στην άλλη πλευρά, εντοπίζουμε τον Νεοφιλελευθερισμό, ο οπόιος πηγάζει από τη Φιλελεύθερη θεωρία των διεθνών σχέσεων. Οι Φιλελεύθεροι θεωρούν ότι ο πόλεμος μπορεί να ελαττωθεί. Οι ρίζες του βρίσκονται στο έργο του Kant(1724-1804 μ.χ) «Perpetual Peace». Σύμφωνα με αυτό η αέναη ειρήνη επιτυγχάνεται με την μεταμόρφωση της ατομικής συνείδησης,με ένα δημοκρατικό συνταγματικά κατοχυρωμένο πολίτευμα και μία ομοσπονδιακή σύμβαση των κρατών για να καταργηθεί ο πόλεμος.
Όσον αφορά τον Νεοφιλελευθερισμό, αναφερόμαστε στις αρχές της λειτουργικής ολοκλήρωσης του 1950, σύμφωνα με τις οποίες προκειμένου να οδηγηθούμε στην ευημερία τα ανεξάρτητα κράτη πρέπει να παραδώσουν μέρος της κυριαρχίας τους. Μοντέλο της λειτουργικής ολοκλήρωσης αυτής, αποτελεί η συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία σε ένα πρώτο θεωρητικό πλαίσιο δημιουργήθηκε για να προωθεί τη διεθνή συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών της. Αργότερα, τη δεκαετία του 1970 παρουσιάζεται η αντίληψη ότι ο κόσμος έχει γίνει πιο πλουραλιστικός ως προς τους δρώντες που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Η αλληλεξάρτηση προβάλλει ένα κόσμο με τέσσερα χαρακτηριστικά: διασυνδέσεις μεταξύ κρατικών και μη κρατικών δρώντων, καμία διάκριση μεταξύ υψηλής και χαμηλής πολιτικής,πολλαπλότητα αλληλεπιδράσεων μεταξύ δρώντων πέρα από εθνικά σύνορα, μείωση της στρατιωτικής δύναμης ως το απόλυτο μέσο άσκησης πολιτικής.

Two opposing podiums isolated on white background with microphone

Περνώντας στη ΝΕΟ-ΝΕΟ αντιπαράθεση τονίζουμε τα εξής:

Φύση της Αναρχίας
Οι δύο θεωρίες συμφωνούν στο ότι αναρχία σημαίνει ότι δεν υφίσταται κοινή εξουσία για να επιβάλλει τους κανόνες που περιορίζουν τη κρατική συμπεριφορά. Ωστόσο, οι Νεορεαλιστές είναι περισσότερο απαισιόδοξοι, βλέποντας το κόσμο περισσότερο ανταγωνιστικό. Η αναρχία για έναν Νεορεαλιστή προσδιορίζει το σύστημα, καθώς δεν υφίσταται μία συγκεκριμένη εξουσία/αρχή. Λόγου χάρη, η Αμερική μπορεί να αποτελεί ένα πανίσχυρο ορθολογικό παίκτη, όμως αν τα μέλη του ΟΗΕ δεν ψηφίσουν τις θέσεις της, δεν μπορεί να επιβάλλει τη γνώμη της.Όλα τα κράτη αποτελούν παρόμοιες λειτουργικές μονάδες και δέχονται τους ίδιους περιορισμούς, προσπαθώντας να επηρεάσουν τη πολιτική σκηνή. Για τους υποστηρικτές της Νεοφιλελεύθερης θεσμικής θεωρίας, το συγκρουσιακό στοιχείο υφίσταται, αλλά μπορεί να ξεπεραστεί εφόσον υπάρχουν ευκαιρίες για συνεργασία, οι οποίες μετριάζουν το καθεστώς αναρχίας. Οι Νεοφιλελεύθεροι ασχολούνται με ζητήματα αλληλεξάρτησης και οικονομικής ευημερίας, ενώ οι Νεορεαλιστές επικεντρώνονται στη εξάπλωση της ισχύος τους σε ένα άναρχο ανταγωνιστικό περιβάλλον.

Εξωτερική Πολιτική
Η εξωτερική πολιτική για τη Νεοφιλελεύθερη θεσμική θεωρία συνδέεται με τη διαχείριση της σύνθετης αλληλεξάρτησης και την αντιμετώπιση προβλημάτων που απειλούν την οικονομική ευημερία. Οι υπεύθυνοι της εξωτερικής πολιτικής χρειάζεται να βρούν τρόπους με τους οποίους θα μειωθεί το χάσμα μεταξύ εύπορων και απόρων. Έτσι, προτάσσεται η δημιουργία θεσμών που θα βοηθήσουν την επιβίωση των κρατών. Αντίθετα, οι Νεορεαλιστές υιοθετούν μία κρατοκεντρική προσέγγιση, όπου δεν υφίσταται ουσιαστική αλληλεξάρτηση και αλληλοβοήθεια. Στην εξωτερική πολιτική κυριαρχούν τα θέματα ασφάλειας και επιβίωσης με αναγκαίο κακό τη χρήση βίας ή την απειλή χρήσης βίας.

Κέρδη και ωφέλεια
Για τους Νεορεαλιστές, τα κράτη ενδιαφέρονται να αυξήσουν την ισχύ και την επιρροή τους(απόλυτα κέρδη), μέσω πολέμου και συνεργασιών. Ωστόσο, τα κράτη ενδιαφέρονται και για το μέγεθος της ισχύος που ενδέχεται να αποκτήσουν άλλα κράτη σε οποιαδήποτε προσπάθεια συνεργασίας(σχετικά κέρδη).Αν τα κράτη δεν τηρήσουν τους κανόνες συνεργασίας, τότε τα υπόλοιπα μπορούν να ενεργήσουν μονομερώς. Αντίθετα οι Νεοφιλελεύθεροι θεωρούν ότι τα κράτη επιδιώκουν να μεγιστοποιήσουν τα απόλυτα κέρδη μέσω συνεργασίας.Ανησυχούν λιγότερο για τα πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα των όσων αποκομίζουν, καθώς αντιλαμβάνονται τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας.Γνωρίζουν ότι δεν επιτυγχάνεται η συνεργασία μεταξύ των κρατών, όταν δεν τηρούνται συγκεκριμένοι κανόνες και δημιουργείται κλίμα εξαπάτησης.

Παγκοσμιοποίηση
Οι Νεορεαλιστές αντιλαμβάνονται τα κράτη ως κύριους παίκτες της διεθνούς πολιτικής. Ανησυχούν για τις νέες αρχές που εισάγει το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης, όπως η ανισότητα και η σύγκρουση. Οι Νεοφιλελεύθεροι επηρεασμένοι από την οικονομική θεωρία του Νεοφιλελευθερισμού, χαρακτηρίζουν τη παγκοσμιοποίηση ως θετική για την εξέλιξη των κρατών. Τα κράτη επωφελούνται από την οικονομική ανάπτυξη που προωθεί ο δυναμικός ρόλος της παγκοσμιοποίησης στη διεθνή σκηνή.

 

criticism_smaller-1024x1024 Η Νεορεαλιστική θεωρία κατόρθωσε να αναδείξει την επιστημονικότητα της γενικής Ρεαλιστικής προσέγγισης. Παράλληλα, παρουσίασε τη διεθνή σκηνή υπό το πρίσμα της ισχύος, φανερώνοντας το αληθινό πρόσωπο της σύγκρουσης μεταξύ των κρατών. Ωστόσο, υπονομεύτηκαν οι έννοιες: κουλτούρα, παράδοση και ταυτότητα των κρατών, ενώ η άρνησή της να αποδεχθεί τη σημασία της παγκοσμιοποίησης στη διεθνή τάξη, υποβάθμισε το κύρος της. Ακόμη, η πολυεπίπεδη άναρχη τάξη αντιφάσκει με τη στατικότητα και τη σταθερή συμπεριφορά των κρατών κατά κάποιους μελετητές.

Από την άλλη πλευρά, η Νεοφιλελεύθερη θεσμική θεωρία προσφέρει ευρύτερη θέαση των διεθνών ζητημάτων, καθώς συνδυάζεται η πολιτική οικονομία με τις διεθνείς σχέσεις και τονίζεται η σημασία της παγκοσμιοποιημένης κοινότητας. Παρόλα αυτά, η σημασία της αλληλεξάρτησης και αυτοβοήθειας των κρατών φαντάζει ουτοπική για αρκετούς επιστήμονες, καθώς στην πραγματικότητα κανείς δεν επιθυμεί να βοηθήσει τον άλλον.

Strong-blog-post-conclusions

Συμπερασματικά, για να εξηγήσουμε πώς δρούν συγκεκριμένοι δρώντες σε μία χρονική περίοδο θα πρέπει να αναλύσουμε τις συμπεριφορές τους βάσει και των δύο θεωριών. Με αυτόν τον τρόπο, προσπαθούμε να αποδώσουμε με πληρότητα και ενάργεια τη λειτουργία του διεθνούς συστήματος.

 


 

ΠΗΓΕΣ:

  1. http://wiki.zirve.edu.tr/sandbox/groups/economicsandadministrativesciences/wiki/bacb5/attachments/d89c7/AnarchyinInternationalrelations%20theory.pdf
  2. http://www.e-ir.info/2012/06/11/neorealism-and-neoliberal-institutionalism-born-of-the-same-approach/
  3. Baldwin, D(1993), Neo-realism and Neo-Liberalism: The Contemporary Debate (New York: Columbia University Press)
  4. https://ccline.wordpress.com/2007/11/08/international-politics-as-social-science-neorealism-and-neoliberalism/

Tagged under:

-Τεταρτοετής φοιτήτρια στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης Αθηνών. -Κατεύθυνση σπουδών: Πολιτική ανάλυση -Ενδιαφέροντα: Μπαλέτο, ξένες γλώσσες και συγγραφή κειμένων πολιτικής επικαιρότητας -Στόχοι: Ενασχόληση με τις αναδιανεμητικές πολιτικές -Συμμετοχή σε : σχολικά και φοιτητικά MUN, blog με θέματα πολιτικής επικαιρότητας

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest