Η μάχη της Κρήτης

Η μάχη της Κρήτης αποτελεί ένα από τα ορόσημα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και είναι σημαντική, τόσο για τον χώρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, όσο και για την έκβαση του πολέμου συνολικά, αφού αποδείχτηκε εκ των υστέρων ότι ήταν η αρχή προς το άνοιγμα μίας μεγάλης τραγωδίας για τους Γερμανούς, με αποκορύφωμά της στο Ελ Αλαμέιν και το Στάλινγκραντ. Παράλληλα, η μάχη έχει τεράστια σπουδαιότητα για το λαό της Κρήτης, λόγω της ηρωικής αντίστασης  ενάντια στους αριθμητικά περισσότερους και στρατιωτικά ανώτερους Γερμανούς, αλλά και λόγω των συνεπειών της στον πληθυσμό, με τη σκληρή γερμανική κατοχή που ακολούθησε.
Η πορεία του πολέμου μέχρι το 1941 ήταν θετική για τη Γερμανία, αφού είχαν σημειώσει σημαντικές επιτυχίες σε όλη την Ευρώπη, αλλά και τη Ρωσία. Με την επιτυχή έκβαση της «Επιχείρησης Μαρίτα», δηλαδή το σχέδιο κατάκτησης της ηπειρωτικής Ελλάδας, μεταξύ του διαστήματος 6-30 Απριλίου 1941, άρχισαν αμέσως να προετοιμάζονται για την κατάκτηση της Κρήτης. Η εισβολή των Γερμανών έπρεπε να πραγματοποιηθεί ταχύτατα και κατά τρόπο αιφνίδιο, για να συνεχίσουν τα κατακτητικά τους σχέδια προς Ρωσία, Μάλτα και Κύπρο.
Η μάχη της Κρήτης ξεκίνησε στις 20 Μαΐου 1941 και έληξε δώδεκα μέρες μετά, την 1η Ιουνίου, με την κατάληψη του νησιού από τη Ναζιστική Γερμανία, έχοντας πλήξει, όμως, ανεπανόρθωτα τις γερμανικές δυνάμεις, με τις τεράστιες απώλειες τους και επηρεάζοντας την πορεία του πολέμου, καθυστερώντας τα σχέδια του Hitler. Η επιλογή του συγκεκριμένου στόχου, φυσικά, δεν ήταν τυχαία. Η στρατηγική σημασία της περιοχής ήταν τεράστια, καθώς βρίσκεται στο μέσο της Ανατολικής Μεσογείου και αποτέλεσε φυσικό επακόλουθό να επιδιωχθεί ο έλεγχος της και από τις δύο πλευρές.Συγκεκριμένα,πρόκειται εξαίρετη βάση αεροναυτικών επιχειρήσεων προς κάθε κατεύθυνση, εξασφαλίζοντας σε αυτόν που την κατέχει τον έλεγχο όλων των συγκοινωνιών στην Μεσόγειο. Ο έλεγχός της από τους συμμάχους θα προστάτευε τις βρετανικές βάσεις της Βόρειας Αφρικής, υποχρεώνοντας τις εχθρικές δυνάμεις να εξορμούν από απομακρυσμένα αεροδρόμια της ηπειρωτικής Ευρώπης. Επιπλέον, θα συνέβαλλε στην εξασφάλιση των μεταφορών από τους λιμένες του Ειρηνικού και του Ινδικού Ωκεανού, διαμέσου της διώρυγας του Σουέζ, προς τις βρετανικές βάσεις της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Σκοπός της κατάληψης της Κρήτης από τους Γερμανούς ήταν να χρησιμοποιήσουν τη νήσο ως αεροπορική βάση εναντίον της Αγγλίας στην Ανατολική Μεσόγειο και, συγκεκριμένα, ως βάση για την προστασία των θαλάσσιων επικοινωνιών στο Αιγαίο από Βρετανικές επιθέσεις που προέρχονταν από την Αλεξάνδρεια. Στην πραγματικότητα, ο Hitler θέλησε να ελέγξει την Κρήτη πολύ πριν την κατάληψη της υπόλοιπης Ελλάδας, λόγω της στρατηγικής της θέσης. Στόχος ήταν να εξασφαλιστούν τα νοτιοανατολικά νώτα των Γερμανών, ενόψει της μεγάλης «Επιχείρησης Μπαρμπαρόσα», ήτοι της Εκστρατείας για την κατάληψη της Ρωσίας, και να εφορμήσουν, στη συνέχεια, από εκεί στο μέτωπο της Βόρειας Αφρικής με εφαλτήριο την Κρήτη.
Η απόφαση για την κατάληψη του νησιού λήφθηκε από τον Hitler στις 25 Απριλίου 1941, λίγες ημέρες μετά την παράδοση της ηπειρωτικής Ελλάδας στις δυνάμεις του Άξονα, και έλαβε την κωδική ονομασία «Επιχείρηση Ερμής» (« Unternehmen Merkury»).
Ήδη από τις 23 Απριλίου 1941, στην Κρήτη είχε μεταφερθεί η προσωρινή πρωτεύουσα του ελεύθερου Ελληνικού κράτους με τον τότε βασιλιά της Ελλάδας Γεώργιο Β’, τον Πρωθυπουργό Εμμανουήλ Τσουδερό και μέλη της Κυβερνήσεως, δείχνοντας την απόφαση της Ελλάδας να συνεχίσει τον αγώνα. Οι Βρετανοί γνώριζαν το γερμανικό σχέδιο, και με αυτό τον τρόπο, λίγες μέρες μετά, ξεκίνησε η οργάνωση της άμυνας της Κρήτης, η οποία όμως ήταν ελλιπής, τόσο σε άνδρες, αλλά κυρίως σε πολεμικό υλικό, οπλισμό, πυρομαχικά και άλλα εφόδια. Αυτό, φυσικά, ήταν απόλυτα λογικό για ένα νησί μίας κατεχόμενης χώρας, το οποίο σε λίγες μέρες έπρεπε να οργανωθεί για να αποκρούσει τη γερμανική επίθεση. Η συνολική στρατιωτική δύναμη της Κρήτης ανερχόταν περίπου σε 11.500 Έλληνες και 31.500 Βρετανούς, ενώ διατέθηκε και περιορισμένος αριθμός αεροπλάνων, πυροβολικό και αντιαεροπορικά που, σε καμία περίπτωση, δεν ήταν αρκετά. Από πλευράς των Γερμανών, το σύνολο των δυνάμεων ανερχόταν σε 22.750 άνδρες, 1370 αεροπλάνα και 70 πλοία, δίνοντάς τους σαφές πλεονέκτημα από άποψη υλικών μέσων.
Το πρωί της 20ης Μαΐου 1941, ξεκίνησε η γερμανική επίθεση από τον αέρα. Μετά από σφοδρό βομβαρδισμό, άρχισαν να πραγματοποιούνται ρίψεις αλεξιπτωτιστών στην περιοχή Χανίων – Μάλεμε. Οι Γερμανοί συνάντησαν τη σθεναρή αντίσταση των Κρητικών, με αστράτευτους και απόστρατους ηλικιωμένους άνδρες, καθώς γυναίκες και παιδιά. Ήταν η πρώτη φορά που οι Γερμανοί αντιμετώπιζαν αντίσταση από τον τοπικό πληθυσμό.
Οι αλεξιπτωτιστές στις περιοχές του Ρεθύμνου και του Ηρακλείου υπέστησαν τρομερές απώλειες, και δεν μπόρεσαν να σημειώσουν καμία επιτυχία. Μόνο το απόγευμα της δεύτερης μέρας της επιχείρησης οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές κατόρθωσαν να καταλάβουν το αεροδρόμιο του Μάλεμε – κάτι που κατέδειξε την πορεία που θα έπαιρνε η μάχη. Παρ’ όλα αυτά, ο αγώνας συνεχίσθηκε μέχρι την 29η Μαΐου, οπότε άρχισε η εκκένωση της Κρήτης από τις βρετανικές δυνάμεις, η οποία ολοκληρώθηκε το βράδυ της 31ης Μαΐου. Μετά την κατάληψη της Κρήτης, στο Νομό Λασιθίου αποβιβάστηκε ένα Σύνταγμα Ιταλών και, σε λίγες μέρες, έφθασε και η Μεραρχία της Σιένας που απλώθηκε σ’ όλο το Νομό, καθώς και στα Δωδεκάνησα, ενώ την υπόλοιπη Κρήτη κατέβαλαν οι Γερμανοί. Ωστόσο, μετά τη Μάχη της Κρήτης, άρχισε και η Εθνική αντίσταση του κρητικού λαού που κράτησε για 4 χρόνια, δηλαδή μέχρι το τέλος της Κατοχής.
Οι Κρητικοί με τους συμμάχους τους, αν και αντιστάθηκαν ηρωικά, ηττήθηκαν. Όμως, αυτή ήταν μία «πύρρειος νίκη» για τους Γερμανούς, καθώς τούς προξένησε μεγάλες απώλειες σε έμψυχο και άψυχο δυναμικό. Χαρακτηριστικό είναι πως τα θύματα των Γερμανών στη δεκαήμερη επιχείρηση ξεπερνούσαν τον αριθμό των θυμάτων σε ολόκληρη την επιχείρηση κατά της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδος. Για αυτό, άλλωστε, δεν επαναλήφθηκε παρόμοια επιχείρηση, κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Οι απώλειες των Γερμανών δεν θα ήταν τόσο μεγάλες, αν η Γερμανική υπηρεσία πληροφοριών δεν είχε τόσο περιορισμένες πληροφορίες για τη δύναμη των αμυνόμενων. Επιπλέον, το μάλλον υπεραισιόδοξο γερμανικό σχέδιο που προέβλεπε άμεση κατάληψη της νήσου από την πρώτη κιόλας μέρα, δεν έλαβε καθόλου υπόψη του την στάση του κρητικού λαού με την καθολική ηρωική αντίσταση που επέδειξε, αλλά και το γεγονός ότι οι σύμμαχοι γνώριζαν πλήρως το γερμανικό σχέδιο. Οι Γερμανοί σίγουρα κέρδισαν ορισμένα στρατηγικά οφέλη από την κατάληψη του νησιού, όμως, αυτά ήταν πολύ μικρά, και αντισταθμίστηκαν τελικά από τις απώλειες των δυνάμεων και του χρόνου που διέθεσαν. Οι ανθρώπινες και υλικές απώλειες ήταν τεράστιες, ενώ έχασαν πολύτιμο χρόνο, καθυστερώντας την επιχείρηση στη Ρωσία, γεγονός που αποδείχτηκε μοιραίο. Ήταν, όμως, επιβεβλημένο το κλείσιμο αυτού του μετώπου, όπως πίστευε ο Hitler, λόγω της επικείμενης εισβολής στη Ρωσία.
Η αντίσταση της Ελλάδας και η μάχη της Κρήτης συνέβαλαν πολλαπλά και ουσιαστικά στη συμμαχική προσπάθεια κατά του Άξονα, γιατί καθυστέρησαν ένα μεγάλο μέρος της γερμανικής πολεμικής μηχανής, με τη δέσμευση ισχυρών γερμανικών δυνάμεων, που διαφορετικά θα είχαν διατεθεί σε άλλα μέτωπα. Δόθηκε, έτσι, η δυνατότητα στους Βρετανούς να σταθεροποιήσουν τη θέση τους στην Αφρική και στην Εγγύς Μέση Ανατολή, με σημαντικές επιπτώσεις στην εξέλιξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για την Γερμανία. Επίσης, ματαιώθηκε το «Σχέδιο Ιζαμπέλλα», το οποίο προέβλεπε την κατάληψη του Γιβραλτάρ με αλεξιπτωτιστές και, στη συνέχεια, την αεραπόβαση των Γερμανών στην Μάλτα και την Κύπρο, όπου οι Βρετανοί διατηρούσαν βάσεις.
Παράλληλα, αναβλήθηκαν τα σχέδια του Γερμανικού επιτελείου και επήλθε ριζική μεταβολή στις εκστρατείες, και ιδίως στην πορεία όλου του πολέμου, καθώς καθυστέρησε κατά 6 εβδομάδες η γερμανική επίθεση κατά της Ρωσίας, που είχε προγραμματιστεί για τις 18 Μαΐου του 1941. Με αυτό τον τρόπο, δόθηκε η δυνατότητα στους Ρώσους να κερδίσουν χρόνο για να οργανώσουν την άμυνα τους. Έτσι, η «επιχείρηση Μπαρμπαρόσα» αντί για τα μέσα Μαΐου, άρχισε στις 22 Ιουνίου 1941.
Η Μάχη της Κρήτης, σύμφωνα με τους ιστορικούς, αποτελεί εξέχον κεφάλαιο για την ιστορία του Ελληνικού Έθνους και ειδικότερα για τον κρητικό λαό. Συνέβαλε σημαντικά στην αναχαίτιση των Δυνάμεων του Hitler και του ναζισμού, για αυτό και θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς στην ιστορία του Β’ Παγκόσμιου πολέμου. Πολύ περισσότερο, η μάχη της Κρήτης κρίνεται κλασική περίπτωση παλλαϊκής άμυνας, όπου ο λαός αψήφησε τη δύναμη του αντιπάλου και τη δική του κατωτερότητα από άποψη υλικών δυνάμεων και οργάνωσης, και αντιστάθηκε ηρωικά για την πατρίδα και τα ιδανικά του, θυμίζοντας αρκετά την μάχη των Θερμοπυλών.
Σε συνδυασμό με την πρωτοφανή και μαζική αντίσταση του κρητικού λαού, το γεγονός ότι αποτέλεσε την πρώτη μεγάλη αεραποβατική επιχείρηση, ενώ, παράλληλα, για πρώτη φορά, χρησιμοποιήθηκαν συστηματικά επιχειρήσεις αλεξιπτωτιστών, τήν καθιστά μία πολύ ιδιότυπη περίπτωση μάχης, μοναδική στην ιστορία του πολέμου στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Πηγές:

  1. Richter, H. (2011), Η μάχη της Κρήτης. Eκδόσεις Γκοβόστη, pp. 23, 423, 426- 427, 436, 440
  2. Stewart, Mc D.G. (1996) Η μάχη της Κρήτης, εκδόσεις Ναυτίλος, pp. 19, 129-130
  3. Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας (1981). Η Μάχη της Κρήτης (Μάϊος 1941). http://www.geetha.mil.gr/media/1maxikritis/maxi-kritis-1941.pdf
  4. Stratistoria.wordpress.com (n.d.). Μάχη της Κρήτης (20 – 29 Μαΐ 1941). https://stratistoria.wordpress.com/9-ww2/germaniki-epithesi/19410520-mahi-kritis/
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (9 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Απόφοιτη του Παιδαγωγικού τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης και προπτυχιακή φοιτήτρια στο Βαλκανικών Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών. Μιλάει Αγγλικά, Γαλλικά και Ρώσικα. Έχει συμμετάσχει σε εθελοντικά προγράμματα στην Ελλάδα και τη Σερβία. Ενδιαφέροντα: Ιστορία, Ανθρώπινα Δικαιώματα και Πολιτική Επικοινωνία.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest