Η Μαύρη Βίβλος της Deutsche Bank

Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Μπορεί να έχουν περάσει ήδη 8 χρόνια από τη στιγμή που η τέταρτη μεγαλύτερη επενδυτική τράπεζα των ΗΠΑ κατέρρευσε, ωστόσο τα σύννεφα της κρίσης πάνω από το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα βρίσκονται εδώ, για να μας θυμίζουν ότι ακόμα τίποτα δεν έχει τελειώσει. Τον καιρό της κατάρρευσης της, η Lehman Brothers είχε συνολικά κεφάλαια ύψους $639 δισεκατομμυρίων, αλλά και χρέη που ανέρχονταν σε $618 δισεκατομμύρια. Τα προβλήματα, εντούτοις, που αντιμετωπίζει η Deutsche Bank σήμερα, έρχονται να μας θυμίσουν με τον πιο σκληρό τρόπο ότι «η ιστορία επαναλαμβάνεται την πρώτη φορά σαν τραγωδία, και τη δεύτερη σαν φάρσα».

Από τη συγκεκριμένη φράση έχει περάσει ένας αιώνας και δεκαετίες ολόκληρες, αλλά η παρούσα κρίση του χρηματιστικοποιημένου καπιταλισμού δεν εντάσσεται, δυστυχώς, ούτε στη σφαίρα του κωμικού ούτε και στη σφαίρα του τραγικού· εντάσσεται στη σφαίρα της αθλιότητας. Σε αντίθεση με αυτό που διδασκόμαστε από τα εγχειρίδια της μακροοικονομικής σε πανεπιστημιακό επίπεδο – ότι, δηλαδή, οι κυκλικές κρίσεις του οικονομικού συστήματος είναι κάτι αναμενόμενο και παροδικό -, η παρούσα κρίση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως δομική κρίση του καπιταλισμού. Μια κρίση που δεν εντάσσεται μόνο στη σφαίρα της παραγωγής, αλλά και στη σφαίρα της διανομής και της ανταλλαγής, μια κρίση που αγκαλιάζει τόσο την οικονομία και την πολιτική, όσο δυστυχώς και τις κοινωνίες μας, με τον πιο σκληρό τρόπο. Η Deutsche Bank είναι ένας ακόμα κρίκος σε μια καδένα που περικλείει μέσα της την ανεργία, τη φτώχεια και την εξαθλίωση. Ας τα πάρουμε όλα, όμως, από την αρχή.

Γιατί η Deutsche Bank είναι σημαντική;

Σύμφωνα με στοιχεία του τρέχοντος έτους, η Deutsche Bank είναι η τρίτη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή τράπεζα όσον αφορά τον όγκο των κεφαλαίων της (assets), έπειτα από την HSBC και την BNP Paribas. Επιπλέον, είναι ανάμεσα στις 15 σημαντικότερες τράπεζες παγκοσμίως. Κάποια μεγέθη αναφορικά με αυτή είναι χαρακτηριστικά: τα συνολικά κεφάλαιά της ξεπερνούν τα $2 τρισεκατομμύρια (περίπου 1.8 τρισεκατομμύρια σε ευρώ), ανέρχονται, δηλαδή, στο 50% του συνολικού μεγέθους της Γερμανικής οικονομίας. Επίσης, η τράπεζα – που είναι, παρεμπιπτόντως, η μεγαλύτερη στη Γερμανία – απασχολεί πάνω από 100.000 εργαζομένους, στα πάνω από 2.700 υποκαταστήματα και γραφεία της ανά τον κόσμο [1]

Από τα παραπάνω, μπορούμε να κατανοήσουμε ότι η Deutsche Bank αποτελεί σημαντικότερο κίνδυνο για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, συγκριτικά με αυτόν που προέκυψε από την Lehman Brothers. Άλλωστε, το ίδιο το ΔΝΤ σε έκθεσή του αναφέρει ότι η Deutsche Bank είναι ο σημαντικότερος παγκόσμιος παράγοντας συστημικού κινδύνου (systemic risk) για το διεθνές τραπεζικό σύστημα (Bentzien) [2]

Πώς φτάσαμε, όμως, ως εδώ;

 

Η πορεία από το 2005 μέχρι σήμερα:

Για την πλειοψηφία – ακόμα και για τον υποφαινόμενο -, οι ειδήσεις για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Deutsche Bank έπεσαν σαν κεραυνός εν αιθρία. Πού, όμως, οφείλεται αυτό; Μήπως οφείλεται στην έλλειψη επαρκούς πληροφόρησης, αναζήτησης και ενδιαφέροντος από μεριάς μας, ή μήπως στη συσκότιση των ειδήσεων από τα κυρίαρχα συστημικά ΜΜΕ τα οποία, σε καμία των περιπτώσεων, δεν θα ήθελαν να αμαυρώσουν την εικόνα της μεγαλύτερης γερμανικής τράπεζας; Όποια και αν είναι η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα, το θέμα είναι ότι τα προβλήματα της Deutsche Bank έρχονται από το όχι και τόσο πρόσφατο παρελθόν. Ας τα πάρουμε, λοιπόν, όλα με τη σειρά.

  • Χειραγώγηση του LIBOR

Τα πρώτα σύννεφα αρχίζουν να μαζεύονται πάνω από την Deutsche Bank, όταν οι αποκαλύψεις για την χειραγώγηση του LIBOR (London Interbank Offered Rate) για την περίοδο 2005-2010 αρχίζουν να βλέπουν το φως της δημοσιότητας.

Το LIBOR είναι ένα επιτόκιο αναφοράς που καθορίζεται από κάποιες από τις κυρίαρχες παγκόσμιες τράπεζες, και επηρεάζει το κόστος του βραχυπρόθεσμου διατραπεζικού δανεισμού. Αυτός ο βραχυπρόθεσμος διατραπεζικός δανεισμός αφορά χρονικά διαστήματα που μπορεί να ποικίλουν, από μια μέρα (overnight) μέχρι 1 χρόνο (Rodriguez) [3]

Ένα βασικό χαρακτηριστικό του επιτοκίου LIBOR είναι το ύψος του, με την έννοια ότι είναι σχετικά «αλμυρό». Πιο συγκεκριμένα, το overnight LIBOR στις 21/10/2016 ανερχόταν σε 0.43%, κάτι το οποίο εξηγείται από το γεγονός ότι, σε τέτοια περίπτωση, η τράπεζα αντιμετωπίζει άμεσα προβλήματα ρευστότητας και, ως εκ τούτου, είναι διατεθειμένη να πληρώσει ένα υψηλό επιτόκιο για να αντλήσει την απαιτούμενη ρευστότητα, ακόμα και για χρονική περίοδο μίας νύχτας.

Ωστόσο, η σημαντικότητα του LIBOR προκύπτει και από το γεγονός ότι χρησιμοποιείται και ως σημείο αναφοράς για την τιμολόγηση διάφορων χρηματοπιστωτικών προϊόντων, όπως τα παράγωγα (derivatives) και τα ενυπόθηκα δάνεια (mortgage backed loans).

To 2012, έπειτα από έρευνες των Αμερικανικών αρχών, αρχίζουν να εμφανίζονται ενδείξεις για συμπαιγνία (collusion) διάφορων τραπεζικών οργανισμών – Royal Bank of Scotland, UBS, JP Morgan, Deutsche Bank -, με σκοπό τη χειραγώγηση του επιτοκίου αυτού. Το 2013 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έρχεται να επιβάλλει πρόστιμο σε διάφορες τράπεζες – μια εκ των οποίων ήταν η  Deutsche Bank -, κάτι το οποίο, ωστόσο, δεν ήταν τίποτα μπροστά στο πρόστιμο που της επέβαλλε το Υπουργείο Δικαιοσύνης (DoJ) των ΗΠΑ και οι βρετανικές Αρχές τον Απρίλιο του 2015: ένα πρόστιμο συνολικού ύψους $2.5 δις. Το σκάνδαλο ονομάστηκε “rigging LIBOR scandal” και, σύμφωνα με τους όρους του, η Deutsche Bank αναγκάστηκε και να ομολογήσει την εμπλοκή της σε αυτό (Treanor) [4]

.

  • Αλλαγή στο management και προβλήματα κερδοφορίας

Μετά τα γεγονότα του Απριλίου, την τράπεζα αναλαμβάνει ο John Cryan με στόχο αφενός να αντιμετωπίσει το ζήτημα του σκανδάλου με το LIBOR, και αφετέρου να αναδιαρθρώσει την τράπεζα εξαιτίας των φθινόντων εσόδων της. Οι μετά την χρηματοπιστωτική κρίση κανονισμοί της Ε.Ε. – αλλά και άλλων παγκοσμίων δυνάμεων – περιόριζαν δραστικά τη δυνατότητα των εμπορικών και επενδυτικών τραπεζών (η Deutsche Bank, άλλωστε, είχε το 85% των κεφαλαίων της σε επενδυτικές δραστηριότητες) να προχωρούν σε επικίνδυνες, αλλά προσοδοφόρες δραστηριότητες. Επίσης, ανάγκασαν τον Cryan να επεξεργαστεί ένα σχέδιο εξυγίανσης, που περιελάμβανε τον περιορισμό των θέσεων εργασίας κατά 25% και, ταυτόχρονα, την πώληση κομματιών της τράπεζας, όπως τον κινεζικό βραχίονά της (Treanor) [5]

Ωστόσο, τα πράγματα πήγαιναν από το κακό στο χειρότερο.

  • Το μεγάλο χτύπημα

Το μεγάλο, όμως, χτύπημα στο γίγαντα της ευρωπαϊκής τραπεζικής δόθηκε το Σεπτέμβριο του 2016. Το υπουργείο δικαιοσύνης των ΗΠΑ εκδίκασε πρόστιμο ύψους $14 δις για την παράνομη πώληση ενυπόθηκων ομολόγων μιας δεκαετίας πριν (misselling mortgage bonds). Η έννοια του misselling προκύπτει σε περίπτωση που αυτός που πουλάει (χορηγεί) ένα τραπεζικό προϊόν, δίνει εν γνώσει του ατελείς ή λάθος συμβουλές, αποφεύγοντας να εξηγήσει τους κινδύνους που κρύβονται και, εν τέλει, καταλήγει ο αγοραστής με ένα τραπεζικό προϊόν που είναι εντελώς ακατάλληλο για αυτόν. Παραβιάζονται, με άλλα λόγια, όλοι οι κανόνες της τραπεζικής ηθικής.

Από τη χορήγηση τέτοιων ενυπόθηκων ομολόγων ζημιώθηκαν κράτη, ασφαλιστικά ταμεία, καθώς και κάποιες πολιτείες των ΗΠΑ – προφανώς δεν ήταν μόνο η Deutsche Bank από πλευράς τραπεζών μπλεγμένη σε αυτό. Η εκδίκαση του προστίμου, το οποίο αντιστοιχεί στο 80% της συνολικής αξίας των μετοχών της τράπεζας, ώθησε τη μετοχή της Deutsche Bank να πέσει σε χαμηλά τριακονταετίας (βλ. παρακάτω διάγραμμα) [6]

Έφτασε, με άλλα λόγια, σε ιστορικά χαμηλά $10.5 ανά μετοχή στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, πριν ανακάμψει στα $14.17 στις 21/10.

14787009_10208451692184602_374027765_o

Όπως μπορεί να γίνει εύκολα αντιληπτό, τα πράγματα είναι αρκετά δύσκολα.

Από εδώ και στο εξής:

Πρώτα από όλα, αξίζει να αναλύσουμε ότι η Deutsche Bank, παρότι βρίσκεται σε άσχημη θέση, δεν είναι σε τραγική κατάσταση, με την έννοια ότι έχει στοιχεία ενεργητικού που μπορεί να τα ρευστοποιήσει, ώστε να αντλήσει ρευστότητα. Από την άλλη, όμως, σε περίπτωση που τη χρειαστεί, δεν μπορεί να ελπίζει στην συνδρομή του γερμανικού κράτους, και αυτό για δύο λόγους:

Ο πρώτος είναι ότι η καγκελάριος Merkel δεν θα μπορούσε σε καμία των περιπτώσεων να δικαιολογήσει, τόσο στο εγχώριο κοινό όσο και στους Ευρωπαίους εταίρους, αυτήν τη μεταστροφή. Και εξηγούμαστε: από τη στιγμή που η ίδια, μαζί με τον υπουργό οικονομικών Wolfgang Schäuble, ήταν αυτοί που επέμεναν ότι δεν είναι δυνατόν τα κράτη να προχωρούν σε διάσωση (bail-out) τραπεζών με τα λεφτά των φορολογουμένων, δεν είναι δυνατό να προχωρήσουν σε αυτήν την πρακτική. Ο έτερος λόγος είναι ότι αυτήν τη στιγμή στην Ε.Ε. ισχύει το λεγόμενο bail-in: δηλαδή, αν μια τράπεζα έχει ανάγκη ανακεφαλαιοποίησης, αυτοί που θα πρέπει να επωμιστούν το βάρος είναι οι μέτοχοι, οι ομολογιούχοι και οι καταθέτες, κάτι που θα ήταν καταστροφικό για την αξιοπιστία της τράπεζας και την πορεία της γερμανικής οικονομίας.

Προσωπικά, εκτιμούμε ότι η Deutsche Bank και το DoJ των ΗΠΑ θα έρθουν σε εξωδικαστικό συμβιβασμό, κάτι που θα είναι επωφελές και για τους δύο. Για τους μεν, γιατί θα αναγκαστούν να πληρώσουν ένα χαμηλότερο αντίτιμο, και για τους δε, επειδή θα λάβουν το πολιτικό κεφάλαιο του αγώνα τους κατά της διαπλοκής, χωρίς ταυτόχρονα να υπονομεύσουν τη σταθερότητα της γερμανικής οικονομίας.

Ωστόσο, υπάρχει και μια ακόμα πτυχή που πρέπει να εξεταστεί. Με τα διαδοχικά πρόστιμα που επιβάλλει το αμερικάνικο κράτος σε γερμανικούς κολοσσούς (Volkswagen, Deutsche Bank), μπορούμε να καταλάβουμε πως το αμερικάνικο κράτος δείχνει τα δόντια του στη Γερμανία. Μια Γερμανία που, από την πλευρά της, δείχνει να επιθυμεί αναβαθμισμένο ρόλο, όχι μόνο σε επίπεδο Ευρώπης – κάτι που ήδη διαθέτει -, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Από την άλλη, οι ΗΠΑ δείχνουν πως δεν είναι διατεθειμένες να αφήσουν ένα κομμάτι της παγκόσμιας πολιτικής και οικονομικής τους ηγεμονίας βορά στα δόντια των Panzers. Στο πλαίσιο αυτό, φαίνεται με ξεκάθαρους όρους η αντιπαράθεση μεταξύ αμερικανικού και γερμανικού κεφαλαίου, αλλά και των αντίστοιχων αστικών τάξεων, με στόχο τη διατήρηση ή μη του πολιτικού και οικονομικού status quo. Χαρακτηριστικό πεδίο εμφάνισης της τακτικής αντιπαράθεσης όλων των παραπάνω αποτελεί και το ζήτημα του ελληνικού χρέους, το οποίο δεν είναι της παρούσης να αναλύσουμε. Μολαταύτα, αυτή είναι μόνο μια άποψη και τίποτα παραπάνω. Άλλωστε, η ιστορία και το μέλλον είναι αυτά που θα μας επιβεβαιώσουν ή θα μας διαψεύσουν.

Μέχρι τότε, το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι υπομονή, με μια καθημερινότητα που μας θυμίζει ότι οι ενδο-καπιταλιστικοί ανταγωνισμοί το μόνο που κάνουν είναι να ενδιαφέρονται για την κερδοφορία, ανεξαρτήτως κοινωνικού κόστους. Η κρίση αυτή μας θυμίζει, καθ’ όλη τη διάρκειά της και με όλη την σφοδρότητά της, πως, κάποιες φορές, είναι προτιμότερο «ένα άθλιο τέλος παρά μια αθλιότητα χωρίς τέλος».


Πηγές:

  1. Topic: Deutsche bank (2016) Available at: https://www.statista.com/topics/1350/deutsche-bank/ (Accessed: 29 October 2016).
  2. Bentzien, H. (2016) Deutsche bank poses greatest risk to global financial system, IMF says. Available at: http://www.wsj.com/articles/deutsche-bank-poses-greatest-risk-to-global-financial-system-imf-says-1467239405 (Accessed: 29 October 2016).
  3. Rodriguez, D. (2003) ‘LIBOR’, in Available at: http://www.investopedia.com/terms/l/libor.asp (Accessed: 29 October 2016).
  4. Treanor, J. (2015) Deutsche bank hit by record $2.5bn Libor-rigging fine. Available at: https://www.theguardian.com/business/2015/apr/23/deutsche-bank-hit-by-record-25bn-libor-rigging-fine (Accessed: 29 October 2016).
  5. Treanor, J. (2016) Deutsche bank: How did a beast of the banking world get into this mess? Available at: https://www.theguardian.com/business/2016/sep/27/deutsche-bank-how-did-a-beast-of-the-banking-world-get-into-this-mess (Accessed: 29 October 2016).
  6. Farrell, S. and Treanor, J. (2016) Deutsche bank shares fall to lowest level since mid-1980s. Available at: https://www.theguardian.com/business/2016/sep/26/deutsche-bank-share-price-lowest-mid-1980s (Accessed: 29 October 2016).

Tagged under:

Είμαι τελειόφοιτος φοιτητής του τμήματος Οικονομικής Επιστήμης του ΟΠΑ (πρώην ΑΣΟΕΕ) με κατεύθυνση τη Θεωρία Οικονομικής Πολιτικής. Τα κύρια ενδιαφέροντα μου κινούνται γύρω από το διάβασμα (εξω-πανεπιστημιακών βιβλίων για να είμαι πιο σαφής), τις ξένες γλώσσες και τα ταξίδια. Επιπλέον, καθώς θεωρώ ότι η οικονομία δεν είναι επιστήμη αλλά πρωτίστως ένας απαραίτητος κρίκος στην δόμηση-δικαιολόγηση πολιτικών επιλογών και ‘κατευθύνσεων’ (κυρίως ωστόσο το αντίστροφο) προσπαθώ να συνδυάζω στην καθημερινότητα μου την μελέτη των παραπάνω δύο. Στο πλαίσιο της Power Politics ελπίζω να μπορέσω να δώσω ερμηνείες της πολιτικής πραγματικότητας υπό το πρίσμα της οικονομίας και των τάσεών της.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest