Η Νομική Αναγνώριση Ταυτότητας Φύλου στην Ευρώπη πολλαπλών ταχυτήτων

Είναι αλήθεια πως, συχνά, τα δικαιώματα των τρανς* (transgender) ανθρώπων έρχονται σε δεύτερη μοίρα, και δίνεται -ακόμη και σήμερα- λίγη προσοχή στην επείγουσα ανάγκη προστασίας των δικαιωμάτων αυτών. Σκοπός του άρθρου αυτού είναι να αναλύσει την προαπαιτούμενη διαδικασία για τη νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Με αφορμή το αναμενόμενο νομοσχέδιο για τη νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου στην Ελλάδα, είναι χρήσιμο να γίνει κατανοητό το τί αφορά το πολύχρονο αίτημα για αλλαγή της νομοθεσίας πανευρωπαϊκά, προς μια κατεύθυνση πιο λειτουργική και πιο δίκαιη για τα τρανς* άτομα. Αξίζει, ακόμα, να ανατρέξει κανείς στη σχετική πανευρωπαϊκή νομοθεσία, προκειμένου να γίνει κατανοητή η ανάγκη για ουσιαστική αλλαγή, η οποία θα προωθεί τα ανθρώπινα δικαιώματα που θεσπίζονται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (Ε.Σ.Δ.Α.).

Η «Νομική Αναγνώριση Ταυτότητας Φύλου είναι η διαδικασία της αλλαγής του ονόματος και του φύλου που δηλώνεται στα επίσημα (κρατικά) έγγραφα και μητρώα, προκειμένου να αναγνωριστεί η ταυτότητα του φύλου ενός ανθρώπου» (Transgender Europe, n.d.). Κάθε κράτος μπορεί να ορίσει τους όρους σύμφωνα με τους οποίους επιτρέπεται η διαδικασία αλλαγής. Ωστόσο, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, οι εν λόγω όροι παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Σύμφωνα με το Άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, «παν πρόσωπον δικαιούται εις τον σεβασμόν της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής του, της κατοικίας του και της αλληλογραφίας του«. Παρότι στο άρθρο αυτό της Ε.Σ.Δ.Α. δεν αναφέρεται ρητά η ταυτότητα φύλου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Ε.Δ.Δ.Α.) έχει καταφέρει -μέσω της νομολογίας του- να την ερμηνεύσει με τέτοιο τρόπο, ώστε η έλλειψη της νομικής αναγνώρισής της σε μία χώρα να αποτελεί παραβίαση του Άρθρου 8 της Σύμβασης (Transgender Europe, n.d.). Επιπλέον, το Ψήφισμα 2048 του Συμβουλίου της Ευρώπης, τον Απρίλιο του 2015, προτρέπει τα κράτη-μέλη να προχωρήσουν σε εσωτερικές διαδικασίες, προκειμένου να εξαλείψουν τις διακρίσεις κατά των τρανς* ατόμων (Συμβούλιο της Ευρώπης, 2015).

Ακόμη κι αν παρατηρούνται βήματα προς την εξάλειψη των διακρίσεων κατά των τρανς* ατόμων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, η νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου παραμένει ένα ζήτημα το οποίο είτε έχει «παγώσει», είτε οι απαιτούμενες διαδικασίες του δυσλειτουργούν. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα σχετικά με τη νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου είναι ο όρος που απαιτεί στείρωση του ατόμου, προκειμένου αυτό να προχωρήσει στη διαδικασία αλλαγής του ονόματός του και του αναγραφόμενου στα κρατικά έγγραφα φύλου. Ο όρος αυτός υπάρχει σε 23 Ευρωπαϊκά κράτη, συμπεριλαμβανομένων της Ελλάδας και της Γαλλίας (Transgender Europe, n.d.).

Συν τοις άλλοις, σε 19 Ευρωπαϊκά κράτη προστίθεται ο όρος του διαζυγίου, σύμφωνα με τον οποίο ένα έγγαμο άτομο που επιθυμεί να προχωρήσει στη διαδικασία νομικής αναγνώρισης ταυτότητας φύλου πρέπει, κατ’ αρχάς, να ακυρώσει τον γάμο στον οποίο βρίσκεται. Με αυτόν τον όρο, όχι μόνο παραβιάζεται το Άρθρο 8 της Ε.Σ.Δ.Α. περί προστασίας της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής αλλά, παράλληλα, καθυστερεί η ίδια η διαδικασία, καθώς γίνεται επίπονη για πολλές οικογένειες (Transgender Europe, n.d.).

Επιπρόσθετα, σε όλες τις διαδικασίες νομικής αναγνώρισης ταυτότητας φύλου στην Ευρώπη, απαιτείται γνωμοδότηση ειδικού ψυχικής υγείας, προτού ένα άτομο προχωρήσει στην αλλαγή των στοιχείων του σε επίσημα έγγραφα. Η χρονική περίοδος που προβλέπεται για την εν λόγω γνωμοδότηση εξαρτάται από το εκάστοτε κράτος και, όπως είναι φυσιολογικό, παρατείνει τη διαδικασία, συχνά ακόμα και για χρόνια. Ωστόσο, ο όρος αυτός οδηγεί στο λογικό συμπέρασμα πως τα τρανς* άτομα ασθενούν ψυχικά σχετικά με την ταυτότητα φύλου τους, ενώ ελάχιστες έως μηδαμινές προβλέψεις υπάρχουν για τα μη δυϊκά (non binary) άτομα.

Τέλος, το όριο ηλικίας που επιβάλλεται σε ορισμένα Ευρωπαϊκά κράτη, οδηγεί σε περαιτέρω κοινωνικό αποκλεισμό των τρανς* ατόμων, καθώς απαγορεύεται η ολοκλήρωση της διαδικασίας από ανήλικα άτομα και, ορισμένες φορές, από άτομα που θεωρούνται υπερήλικα.

Οι όροι που επιβάλλονται, λοιπόν, όχι μόνο παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, καθώς μια κεκτημένη διαδικασία γίνεται τρόπος παρέμβασης στο άτομο και στην ιδιωτική ζωή αυτού, αλλά και υπονοούν πως τα τρανς* άτομα συχνά δεν είναι βέβαια για την προσωπική τους ζωή, ή πως νοσούν ψυχικά. Γίνεται, έτσι, ξεκάθαρο ότι, στη σημερινή Ευρωπαϊκή κοινωνία, τα τρανς* άτομα εξακολουθούν να περιθωριοποιούνται, παρά τις προσπάθειες που γίνονται για την συμπερίληψή τους στους χώρους εργασίας, στο δικαίωμα στην υγεία και στην περίθαλψη, αλλά και στο άσυλο.

LGBTQI+ συλλογικότητες και σωματεία υποστήριξης τρανς* ατόμων έχουν δημοσιεύσει γενικές, αλλά και πιο ειδικές, προτάσεις που αφορούν στην αλλαγή του νομικού πλαισίου, προκειμένου η διαδικασία νομικής αναγνώρισης ταυτότητας φύλου να γίνει λιγότερο χρονοβόρα και παρεμβατική στην ιδιωτική και οικογενειακή ζωή των ατόμων. Συγκεκριμένα, κατά τα τελευταία πέντε χρόνια, ολοένα και περισσότερα άτομα εφιστούν την προσοχή στο παράδειγμα της Αργεντινής, ενός κράτους που, από το 2012, έχει ίσως την πιο «προοδευτική» νομοθεσία σχετικά με τη νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου, καθώς παρεμβαίνει ελάχιστα στην ιδιωτική ζωή των τρανς* ατόμων, παρόλο που και εκεί παρατηρούνται προβλήματα σχετικά με τα μη δυϊκά άτομα.

Με πρόσφατη απόφασή του, στις 6 Απριλίου του 2017, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε πως η προϋπόθεση στείρωσης για την νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου παραβιάζει το Άρθρο 8 της Ε.Σ.Δ.Α., ανοίγοντας έτσι τον δρόμο στα Ευρωπαϊκά κράτη να προχωρήσουν σε αλλαγή της σχετικής τρέχουσας νομοθεσίας τους, καθιστώντας, τελικά, τη διαδικασία πιο εύκολη και λιγότερο παρεμβατική (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, 2017). Ακόμα κι έτσι, ωστόσο, το Δικαστήριο δεν αναγνώρισε πως οι εκτενείς ιατρικές ή ψυχιατρικές διαγνώσεις παραβίαζαν κάποιο ανθρώπινο δικαίωμα, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος της διαδικασίας να παραμένει παρεμβατικό προς τους Ευρωπαίους πολίτες, σωματικά και ψυχικά.

Εν κατακλείδι, θα ήταν χρήσιμο να ληφθεί υπόψη πως, σε καιρούς ριζοσπαστικοποίησης και επίθεσης στα ανθρώπινα δικαιώματα παγκοσμίως, η Ευρώπη οφείλει να δείξει σεβασμό σε αυτά, όπως έχουν θεσπιστεί από την Ε.Σ.Δ.Α., όχι μόνο ως παράδειγμα προς άλλα κράτη, αλλά και ως λογικό χρέος των συμβαλλομένων κρατών-μερών της Σύμβασης προς τους Ευρωπαίους πολίτες.

 

Πηγές:

  1. Assembly.coe.int. (2015). Discrimination against transgender people in Europe. [online] Available at: http://www.assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-EN.asp?fileid=21736&lang=en [Accessed 11 Apr. 2017].
  2. Hudoc.echr.coe.int. (2017). Affaire A.P., Garcon et Nicot c. France. Available at: http://hudoc.echr.coe.int/eng#{«itemid»:[«001-172556»]}. [Accessed 11 Apr. 2017].
  3. Tgeu.org. (2015). – Third Party Intervention in Three French Sterilisation Cases. [online] Available at: http://tgeu.org/third-party-intervention-in-three-french-sterilisation-cases/ [Accessed 11 Apr. 2017].
  4. Tgeu.org. (2014). Access All Areas! Recognition Opens Doors.. [online] Available at: http://tgeu.org/AccessAllAreas/ [Accessed 9 May 2017].

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest