Η νομισματική-μη Ένωση

Στο επίκεντρο της παθούσας -για οκτώ και πλέον χρόνια- Οικονομικής Νομισματικής Ένωσης βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), ένας θεσμός που έχει αποδείξει πως αποτελεί τον πυρήνα όχι μόνο της Ευρωζώνης, αλλά και της ευρύτερης Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά τη μιάμιση δεκαετία ύπαρξής της, βέβαια, οι ενέργειες της ΕΚΤ έχουν εγείρει αμφιβολίες για το εάν είναι κατάλληλες για την επιτέλεση του σκοπού της. Μπορεί, άραγε, και θέλει να διεξάγει νομισματική πολιτική που να διασφαλίζει την ανάπτυξη και την κοινή ευημερία για όλη την Ευρωζώνη;

Πώς λειτουργεί σήμερα η ΕΚΤ

Η ΕΚΤ ιδρύθηκε την 1η Ιανουαρίου 1998 ως η Κεντρική Τράπεζα του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Νομίσματος, και έκτοτε διευθύνει το Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ) – το οποίο περιλαμβάνει την ΕΚΤ και τις Εθνικές Κεντρικές Τράπεζες όλων των μελών της Ε.Ε. Το ΕΣΚΤ είναι αρμόδιο για τη σχεδίαση και την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής στην Ε.Ε., με κύριο στόχο τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών. Υπό το πρίσμα αυτό, η ΕΚΤ είναι μια ιδιόμορφη Κεντρική Τράπεζα που κυριαρχεί περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στη διατραπεζική αγορά της ΟΝΕ, καθορίζοντας τα βασικά επιτόκια, και εξομαλύνοντας την παροχή ρευστότητας.

Το διαρθρωτικό ελάττωμά της

Γιατί, όμως, η ΕΚΤ, ένας ισχυρός οικονομικός και πολιτικός θεσμός, αδυνατεί να διαχειριστεί την κατάσταση, και να δώσει ώθηση στην παρακμάζουσα Ευρωπαϊκή Οικονομία; Το πρόβλημα εντοπίζεται στην περίοδο της απαρχής της ίδρυσής της, το 1998, και έχει να κάνει με τη μονοδιάστατη σαφή εντολή που της δόθηκε από τα ιδρυτικά καταστατικά να διατηρεί τη σταθερότητα των τιμών. Η περιοριστική αυτή εντολή -που διατυπώθηκε την περίοδο επικράτησης του νεοφιλελευθερισμού- διαφέρει σημαντικά από εκείνη της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (FED), η οποία δεν ελέγχει μόνο τον πληθωρισμό, αλλά είναι, παράλληλα, αρμόδια για την πλήρη απασχόληση και την ανάπτυξη.

Εμμονή στον πληθωρισμό..

Ήταν, συνεπώς, σχεδόν αναπόφευκτο ότι η μη προσήλωση της ΕΚΤ στην ανεργία θα οδηγούσε στην αύξηση του ποσοστού της ανεργίας. Η μονομερής, εξάλλου, εστίαση της προσοχής στον πληθωρισμό ήταν παντελώς άτοπη σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον, όπου άλλες κεντρικές τράπεζες έχουν πιο ευέλικτες εντολές. Ενώ η FED μείωνε τα επιτόκια εν μέσω κρίσης, η εμμονή της ΕΚΤ για τυχούσα αύξηση του πληθωρισμού στην Ευρώπη σήμαινε πως δεν γίνονταν αντίστοιχες μειώσεις στη γηραιά ήπειρο. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν να ανατιμηθεί το ευρώ, με παράλληλη πτώση του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, εξαιτίας της κρίσης. Όσο για τις λιγότερο ανταγωνιστικές χώρες της περιφέρειας, αποποιήθηκαν οριστικά τον πληθωρισμό και την υποτίμηση ως ανεξάρτητα μέτρα αντισυγκυριακής πολιτικής και διεθνούς ανταγωνισμού, ακριβώς τη στιγμή που τα χρειάζονταν περισσότερο από ποτέ. Εάν η ΕΚΤ είχε λάβει μέτρα μείωσης της συναλλαγματικής αξίας του ευρώ, θα είχε τονώσει την οικονομία, αντισταθμίζοντας εν μέρει τις επιπτώσεις της λιτότητας. Αντ’ αυτού, επιβάλλοντας την ενιαία νομισματική πολιτική -δίχως να υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη και για δημοσιονομική πολιτική- κατάφερε να αναδείξει τις εγγενείς αδυναμίες της ΟΝΕ, και να οξύνει την ήδη εμπεδωμένη διαφορά ομοιογένειας των κρατών-μελών.

Ανεξάρτητη Νομισματική Πολιτική: Εφικτό;

Η νεοφιλελεύθερη προσέγγιση της οικονομίας που κυριαρχεί τα τελευταία χρόνια μεταξύ των Ευρωπαϊκών θεσμών αντιλαμβάνεται τη νομισματική πολιτική ως ένα τεχνικό ζήτημα που μπορεί να αφεθεί στους τεχνοκράτες και στις πολύπλοκες μαθηματικές μεταβλητές τις οποίες μεταχειρίζονται. Η πολιτική αυτή έχει, βέβαια, ένα ισχυρό ιδεολογικό υπόβαθρο που πηγάζει από την κρατούσα αντίληψη των οικονομικά συντηρητικών οικονομολόγων, όπως ο Milton Friedman. Η μονεταριστική θεωρία υποστηρίζει πως οι κεντρικές τράπεζες δεν πρέπει να διαθέτουν άλλη δικαιοδοσία εκτός από το να αυξάνουν σταθερά την προσφορά χρήματος βάσει ενός μαθηματικού τύπου, υπαγορευμένου από το ποσοστό πληθωρισμού (προσφορά χρήματος/όγκος συναλλαγών = σταθερό). Παρόλα αυτά, τα αποτυχημένα πειράματα στα τέλη της δεκαετίας του 1970, και οι χρηματοοικονομικές καινοτομίες της δεκαετίας του 1980 έκαναν πιο σαφές ότι η ζήτηση χρήματος δεν είναι ευσταθής, και γι’ αυτό καθιστούν ανεφάρμοστη τη μονεταριστική πρόταση.

Η κρίση του ευρώ, εξάλλου, κατέδειξε έντονα τον πολιτικό -ίσως και ιδεολογικό- χαρακτήρα της νομισματικής πολιτικής – έναν χαρακτήρα που η ΕΚΤ θέλει, φαινομενικά, να απολέσει. Αναπόφευκτα, όμως, όταν πρέπει να ληφθούν αποφάσεις σχετικά με το τί σημαίνει σταθερότητα των τιμών (μηδενικός πληθωρισμός, 2% ή μήπως 4%;), οι αρμόδιοι πρέπει να λάβουν υπόψιν τις κοινωνικές επιπτώσεις αυτών των διαφορετικών στόχων. Συνεπώς, η άσκηση νομισματικής πολιτικής πρόκειται για κατεξοχήν πολιτικό ζήτημα, που καταδεικνύει εμφανώς το κυρίαρχο ιδεολόγημα πάνω στο οποίο βασίστηκε η ίδρυση της ΕΚΤ.

Η πραγματικότητα σήμερα

Η εμμονική εστίαση της ΕΚΤ στον πληθωρισμό, και η αποφυγή ή η αργοπορημένη υιοθέτηση εργαλείων εξομάλυνσης της  οικονομικής κατάστασης -όπως η ποσοτική χαλάρωση- δεν έχουν καταφέρει να διασφαλίσουν την πλήρη απασχόληση και την οικονομική σταθερότητα στην Ευρώπη στο μέτρο του εφικτού (αν αναλογιστούμε την ανομοιογένεια μεταξύ των χωρών που συμμετέχουν στη νομισματική ένωση). Η υπέρμετρη προσήλωση στον «ανώτατο στόχο» έχει οδηγήσει στην αύξηση της ανεργίας, η οποία, με την σειρά της, έχει διευρύνει την ανισότητα, και έχει καταδείξει το δημοκρατικό έλλειμμα που υπάρχει στον πιο ισχυρό θεσμό της Ευρωζώνης (χαρακτηριστικό παράδειγμα: η απόφαση της ΕΚΤ να παύσει τη χρηματοδότηση προς το ελληνικό τραπεζικό σύστημα το καλοκαίρι του 2015). Έτσι, η νομισματική πολιτική με τη διαχείριση που έλαβε από την «Τράπεζα των Τραπεζών» αποδείχθηκε ελάχιστα αποτελεσματική, καθώς κατέταξε τη θεωρία του φυσικού ποσοστού ανεργίας πάνω από αυτήν της ενεργούς νομισματικής πολιτικής (πλήρους απασχόλησης), εστιάζοντας περισσότερο στις χρηματοπιστωτικές αγορές παρά στην εργασία.

Η εικοσαετής πορεία της ΕΚΤ εγείρει, λοιπόν, σημαντικά ερωτήματα. Μετά από όλες αυτές τις απογοητευτικές ενδείξεις, τις λανθασμένες αποφάσεις και τις θλιβερές οικονομικές επιδόσεις, μπορούμε, άραγε, να πούμε με βεβαιότητα πως ο κορυφαίος οικονομικός και πολιτικός θεσμός της Ευρωπαϊκής Ηπείρου λειτουργεί αποτελεσματικά, και προάγει την ευημερία και την οικονομική ολοκλήρωση; Ή μήπως καταδεικνύεται πως οι βαθύτερες ελπίδες σχετικά με το ευρώ -ότι θα οδηγήσει σε ακόμα μεγαλύτερη πολιτική ενοποίηση- είναι ακριβώς αυτό· ακόμα ελπίδες; Η πραγματικότητα μάλλον τείνει προς το δεύτερο.

 

Πηγές:

  1. Bank, E. (n.d.). Καταστατικό του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ. [online] European Central Bank. Available at: https://www.ecb.europa.eu/ecb/legal/1341/1343/html/index.el.html [Accessed 21 May 2017].
  2. Data.worldbank.org. (2017). GDP (current US$) | Data. [online] Available at: http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=EU [Accessed 21 May 2017].
  3. Stiglitz, J. (n.d.). Rewriting the Rules of the American Economy. [online] Available at: http://community-wealth.org/sites/clone.community-wealth.org/files/downloads/report-stiglitz.pdf [Accessed 21 May 2017].
  4. Friedman, M. (1968). The Role of Monetary Policy. [online] Available at: https://wwz.unibas.ch/fileadmin/wwz/redaktion/witheo/lehre/2009_FS/vwl4/doc/chapter8/Friedman_AER1968.pdf [Accessed 21 May 2017].
  5. Farmer, R. (2013). The Natural Rate Hypothesis. [online] Available at: http://www.nber.org/papers/w19267.pdf [Accessed 21 May 2017].

 

Tagged under:

Προπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος της ομάδας Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων(ΔΟΣ). Παροδικός συντάκτης στον Όμιλο Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεμάτων για θέματα Διεθνούς, Ευρωπαϊκής και Εγχώριας Οικονομίας. [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

2 Comments

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest