Η Οδύσσεια του Διαστήματος – Δίκαιο και Διάστημα (Μέρος 2o)

Αυτό το άρθρο είναι το 2ο μέρος από τα 2 με τίτλο: Η Οδύσσεια του Διαστήματος – Δίκαιο και Διάστημα
Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Η πρώιμη εποχή της εξερεύνησης του διαστήματος αποτέλεσε, ουσιαστικά, μια «διαστημική κούρσα» μεταξύ της Σοβιετικής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Μετά τα πρώτα 20 χρόνια εξερεύνησης η έμφαση μετατοπίζεται, από τον στεγνό ανταγωνισμό στη συνεργασία ανάμεσα στους λαούς, με τη δημιουργία του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού (ISS). Το διάστημα είναι αναμφισβήτητα μία συναρπαστική περιοχή που υπόσχεται πολλά οφέλη. Για τον λόγο αυτό η διεθνής κοινότητα θέλησε να ρυθμίσει τα θέματα που αφορούν την εξερεύνηση και τη χρήση του, με γνώμονα πάντα το συμφέρον της ανθρωπότητας ως σύνολο.

Όλες οι εκφάνσεις του δικαίου, οι οποίες διέπουν και ρυθμίζουν τις δραστηριότητες που σχετίζονται με το διάστημα, αποτελούν το Δίκαιο του Διαστήματος. Στο πρώτο μέρος ασχοληθήκαμε με τον σκληρό πυρήνα του δίκαιου του διαστήματος, δηλαδή, τις πέντε διεθνείς συμβάσεις και τις πέντε γενικές αρχές που είναι ευρέως παραδεδεγμένες και ρυθμίζουν μία πληθώρα θεμάτων που αφορούν το διάστημα και την εξερεύνηση του. Οι πηγές του διαστημικού δικαίου, όμως, δεν σταματούν εδώ, αλλά περιλαμβάνουν και εθνικούς νόμους, καθώς και διμερείς και πολυμερείς συμφωνίες ανάμεσα στα κράτη.

Εθνικοί Νόμοι για το Διάστημα

Εκτός από την εφαρμογή των διεθνών συμβάσεων, πολλά κράτη έχουν αναπτύξει εθνικά ρυθμιστικά πλαίσια που διέπουν τη διεξαγωγή των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με το διάστημα. Τα κράτη που έχουν θεσπίσει εθνικές νομοθεσίες έχουν λάβει μια σειρά από διαφορετικές προσεγγίσεις όσον αφορά την αντιμετώπιση των εθνικών διαστημικών δραστηριοτήτων. Η εθνική νομοθεσία για το διάστημα μπορεί να περιέχεται σε ενοποιημένες πράξεις ή να είναι ένας συνδυασμός των εθνικών νομικών μέσων. Επιπλέον, ορισμένα κράτη έχουν προσαρμόσει τα εθνικά νομικά τους πλαίσια στις ειδικές ανάγκες των διαστημικών δραστηριοτήτων που πραγματοποιούνται και, παράλληλα, έχουν ρυθμίσει το επίπεδο συμμετοχής των μη κυβερνητικών φορέων σε αυτές.

Τα ζητήματα τα οποία τα κράτη πρέπει να λάβουν υπόψη, κατά τη θέσπιση κανονιστικού πλαισίου για τις εθνικές διαστημικές δραστηριότητες, ποικίλουν. Βασικότερα από αυτά είναι η οργάνωση όλης της διαδικασίας εκτόξευσης και επανεισόδου των διαστημικών αντικειμένων, καθώς και η λειτουργία και ο έλεγχος των διαστημικών αντικειμένων όσο αυτά βρίσκονται σε τροχιά. Άλλο ζήτημα είναι ο σχεδιασμός και η κατασκευή του διαστημικού σκάφους, η εφαρμογή της διαστημικής επιστήμης και της τεχνολογίας, καθώς και ο τρόπος οργάνωσης των  δραστηριοτήτων της εξερεύνησης και της έρευνας. Η θέσπιση εθνικής νομοθεσίας είναι υψίστης σημασίας, αν λάβουμε υπόψη και τη συμμετοχή των μη κυβερνητικών φορέων στο χώρο δραστηριοτήτων. Η κατάλληλη δράση σε εθνικό επίπεδο είναι απαραίτητη για την έγκριση και την εποπτεία των διαστημικών δραστηριοτήτων στο σύνολο τους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, από το 2013 μέχρι το 2015, τέτοιες νομοθεσίες έχουν θεσπίσει η Αυστραλία, το Βέλγιο, το Καζακστάν, η Τουρκία, η Κολομβία, η Αλγερία, η Ιορδανία και η Κίνα.

Διμερείς και Πολυμερείς Συμφωνίες

Υπάρχει μία πληθώρα από συμφωνίες που έγιναν μεταξύ δύο ή περισσότερων κρατών, σχετικά πάντα με θέματα για την εξερεύνηση και χρήση του διαστήματος. Οι πιο βασικές από αυτές έλαβαν χώρα κατά την περίοδο του ψυχρού πολέμου ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τις Η.Π.Α, και είχαν ως σκοπό τη μείωση του ανταγωνισμού σε ό,τι αφορά τον εξοπλισμό ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις. Πιο συγκεκριμένα, η Συνθήκη για την Επιβολή Περιορισμών στους Αντί-Βαλλιστικούς Πύραυλους, γνωστή και ως ΑΒΜ Treaty (1972), απαγόρευσε τη χρήση των εγκατεστημένων στο διάστημα πυραυλικών αμυντικών συστημάτων. Επίσης, μία από τις πιο σύγχρονες και ενδιαφέρουσες πολυμερείς συμφωνίες είναι αυτή που καθορίζει τις αρχές που διέπουν τη διαδικασία επιλογής, τοποθέτησης, εκπαίδευσης και πιστοποίησης των μελών του πληρώματος του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού (ISS) του 2001.

Αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών

Κάθε χρόνο η Γενική Συνέλευση υιοθετεί μία απόφαση με τίτλο «Διεθνής συνεργασία για τις ειρηνικές χρήσεις του διαστήματος». Γενικά, αυτές οι αποφάσεις (resolutions) καθορίζουν το πλαίσιο για τις συζητήσεις της Επιτροπής για τις Ειρηνικές Χρήσεις του Διαστήματος και για τις δραστηριότητες που θα αναληφθούν από άλλα αρμόδια όργανα. Πρέπει να τονισθεί ότι οι αποφάσεις αυτές της Γενικής Συνέλευσης δεν είναι νομικά δεσμευτικές. Παρόλα αυτά, πολλές από αυτές προσφέρουν την απαραίτητη καθοδήγηση στα κράτη για τη διεξαγωγή των διαστημικών δραστηριοτήτων.

Πολλές διατάξεις των αποφάσεων της Γενικής Συνέλευσης που σχετίζονται με το διάστημα έχουν γίνει ευρέως αποδεκτές από τη διεθνή διαστημική κοινότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απόφαση για την επεξεργασία της έννοιας του «Κράτους Εκτόξευσης» ( 59/115), καθώς και η απόφαση που ορίζει τις κατευθυντήριες γραμμές για τη μείωση των διαστημικών αποβλήτων που δημιουργήθηκε από την Επιτροπή για τις Ειρηνικές Χρήσεις του Διαστήματος (62/217). Παράλληλα, η απόφαση για ενίσχυση της πρακτικής των κρατών να εγγράφουν τα διαστημικά αντικείμενα (62/101), και η απόφαση που περιέχει συστάσεις όσον αφορά την ψήφιση εθνικής νομοθεσίας για το διάστημα (68/74), έχουν γίνει βάσεις για τη διεθνή και εσωτερική πρακτική των κρατών σε θέματα διαστήματος.

Μητρώο των Ηνωμένων Εθνών για τα Διαστημικά Αντικείμενα

Από το 1962 ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών διατηρεί ένα μητρώο για τα αντικείμενα που εκτοξεύονται στο Διάστημα. Αρχικός σκοπός του μητρώου ήταν η διευκόλυνση της διαλεκτικής διαδικασίας ανάμεσα στα κράτη σε πολιτικά, νομικά και τεχνικά θέματα που αφορούσαν το διάστημα. Σήμερα, όμως, βασικός ρόλος του μητρώου είναι η εξακρίβωση της διεθνούς ευθύνης των κρατών σχετικά με τα διαστημικά αντικείμενα που τους ανήκουν. Σε αυτό το σημείο πρέπει να αναφέρουμε ότι τα κράτη φέρουν ευθύνη και για τις δραστηριότητες μη κυβερνητικών οντοτήτων τις οποίες εποπτεύουν.

Μετά από πολύχρονες διαπραγματεύσεις, η Σύμβαση για την Καταχώριση των Αντικειμένων που εκτοξεύονται στο Διάστημα τέθηκε σε ισχύ το 1976. Κράτη και διεθνείς οργανισμοί, που έχουν συμφωνήσει να δεσμεύονται από την παραπάνω σύμβαση, είναι υποχρεωμένα να εγκαταστήσουν τα δικά τους εθνικά μητρώα και να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τα διαστημικά αντικείμενα τους στο Γενικό Γραμματέα για την ένταξή τους στο Μητρώο των Ηνωμένων Εθνών. Υπεύθυνος για τη διατήρηση του μητρώου είναι ο Γενικός Γραμματέας. Επίσης είναι μεγάλης σημασίας η τήρηση της αρχής της διαφάνειας, για τον λόγο αυτό όλα τα μητρώα δημοσιεύονται.

Αξίζει να σημειωθεί ότι σήμερα πάνω από το 92% των δορυφόρων, ανιχνευτών, επανδρωμένων διαστημοπλοίων και στοιχείων των διαστημικών σταθμών που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από την Γη έχουν καταγραφεί στο μητρώο.

Στις 2 Μαρτίου 2016 ένας αστροναύτης της NASA, ο Scott Kelly, και ένας Ρώσος κοσμοναύτης, ο Mikhail Kornienko, επιστρέφουν στην Γη, αφού πέρασαν σχεδόν έναν ολόκληρο χρόνο στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS). Το γεγονός αυτό έδωσε στους επιστήμονες τη δυνατότητα να μελετήσουν τί ακριβώς συμβαίνει στο ανθρώπινο σώμα όταν βρίσκεται για έναν χρόνο στο διάστημα. Τα πορίσματα των ερευνών θα αξιοποιηθούν για την προετοιμασία μίας ενδεχόμενης αποστολής στον Άρη.

Όπως συμπεραίνουμε, το Δίκαιο του Διαστήματος είναι κάτι παραπάνω από επίκαιρο. Η σημασία των αποστολών για την εξερεύνηση του διαστήματος αυξάνεται με ακρίβεια γεωμετρικής προόδου. Παράλληλα, με την αύξηση του αριθμού των κρατών που συμμετέχουν στις διαστημικές δραστηριότητες, η ανάγκη για θέσπιση αποτελεσματικών νόμων και η σκιαγράφηση γενικών πολιτικών για τις δραστηριότητες αυτές, όχι μόνο σε διεθνές αλλά και σε εθνικό επίπεδο, γίνεται όλο και πιο επιτακτική. Όλα τα παραπάνω καθιστούν αναγκαία την κατάρτιση και την εκπαίδευση πάνω στον – σχετικά νέο – τομέα του Δικαίου του Διαστήματος, για την καλύτερη προώθηση της διεθνούς ανάπτυξης και συνεργασίας στις δραστηριότητες του διαστήματος.

 

Πηγές:

http://www.unoosa.org/oosa/en/ourwork/spacelaw/nationalspacelaw.html

http://ikee.lib.auth.gr/record/107202/files/gri-2008-1647.pdf (σελ. 41)

http://www.unoosa.org/oosa/en/ourwork/spacelaw/nationalspacelaw/bi-multi-lateral-agreements.html

http://www.unoosa.org/oosa/en/ourwork/spacelaw/resolutions.html

http://www.unoosa.org/oosa/en/spaceobjectregister/index.html

Πλοήγηση στις σειρές<< Η Οδύσσεια του Διαστήματος – Δίκαιο και Διάστημα (Μέρος 1o)

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest