Η οικονομική και πολίτικη πορεία της Margaret Thatcher (1979-1990)

Guest Post του Στέλιου Παναγιωτίδη

Η Margaret Hilda Thatcher (1925-2013) θα μείνει στην ιστορία ως η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός στην Μεγάλη Βρετανία, για τις σκληρές μεταρρυθμίσεις της που έφεραν σε ισορροπία την Αγγλία, για την εγκαθίδρυση του νεοφιλελευθερισμού, καθώς και για τον ακράδαντο χαρακτήρα της που -πάρα της πιέσεις- παρέμεινε στις πεποιθήσεις της.

Κατά την  δεκαετία του 1970 η Μεγάλη Βρετανία υπέστη μια οικονομική ύφεση, η οποία μπορεί να αποδοθεί στους δυο παγκόσμιους πολέμους, στην απελευθέρωση της Ινδίας, καθώς και στην κρίση στο Σουέζ (1956) – με την οποία έχασε το προνόμιο της παγκόσμιας δύναμης. Η συγκεκριμένη ύφεση, με κορύφωση τον πληθωρισμό της οικονομίας, και με τις δυο πετρελαϊκές κρίσεις (1973 και 1979), διαβεβαιώνει την ήττα της κυβέρνησης του κόμματος των εργατών στις εθνικές εκλογές του 1979. Το χρίσμα αναλαμβάνει η Margaret Thatcher η οποία. ήδη από το 1975. γίνεται αρχηγός του συντηρητικού κόμματος έπειτα από τις εσωκομματικές εκλογές ενάντια στον Edward Heath, αναλαμβάνοντας τον ρολό της αντιπολίτευσης στο διάστημα 1975-1979.

Κατά την διάρκεια της πρώτης της θητείας (1979-1983) η Margaret Thatcher επικεντρώθηκε στην οικονομία της χώρας, καθώς ο πληθωρισμός κυμαινόταν στο 14% και η βιομηχανία της δεν ήταν ανταγωνιστική, καθώς οι μαζικές απεργίες -ιδιαίτερα των ανθρακωρύχων- κατά την διάρκεια της δεκαετίας του ‘70 την είχαν γονατίσει. Η οικονομική πολίτικη της Σιδηράς κυρίας ήταν επηρεασμένη από την μονεταριστική ιδεολογία του Milton Friedman, και πρώτος στόχος της ήταν ο περιορισμός του χρήματος στην αγορά προκείμενου να μειωθεί ο πληθωρισμός.

Η ατζέντα της περιείχε αύξηση επιτοκίων, ώστε να περιοριστεί το χρήμα στην αγορά με αποτέλεσμα τη μείωση του πληθωρισμού, κρατικό περιορισμό στις δημόσιες δαπάνες και υποχρηματοδότηση στην εκπαίδευση, τον στεγαστικό τομέα και την βιομηχανία. Το σήμα κατατεθέν του Θατσερισμού ήταν οι αποκρατικοποιήσεις τεράστιων κλάδων της χώρας, όπως η πετρελαιοβιομηχανία B.P., η παροχή νερού, ηλεκτροδότησης και, γενικότερα, μικρών μονοπωλίων που δεν είχαν ανταγωνισμό. Η συγκεκριμένη πολίτικη απέδωσε 29 δις. λίρες και επιπλέον 18 δις. από την πώληση δημόσιων κτηρίων, όπως σχολεία και κρατικά γραφεία. Οι ενέργειες αυτές ως κύριο αποτέλεσμα είχαν το τέλος της ύφεσης του 1980-1981, παράλληλα προκάλεσαν αμέτρητες αντιδράσεις κατά της πρωθυπουργού, μέχρι και στο εσωτερικό του κόμματός της, από συντηρητικούς που στήριζαν τον Heath. Τότε ειπώθηκε και μια από τις πιο γνωστές της φράσεις “U-turn if you want to, the lady’s not for turning”.

Επίσης σημαντικό χαρακτηριστικό της περιόδου 1979-1981 ήταν η στάση της απέναντι στους φυλακιζόμενους απεργούς πείνας στο Μπέλφαστ το 1981, όπου μετά από δυο μήνες πέθαναν 10 μέλη του IRA (Irish Republican Army). Το περιστατικό αυτό στοίχισε πολύ στην εικόνα της, καθώς δεν έδειξε την παραμικρή υποχώρηση, ούτε οίκτο, υποστηρίζοντας πως το έγκλημα είναι έγκλημα και όχι πολίτικη στάση.

Στον οικονομικό τομέα η ανεργία κορυφώθηκε και θύμιζε σε μερικά σημεία την κρίση του 1929, καθώς οι άνεργοι ανέρχονταν στους 3.3 εκ, με αποτέλεσμα η πρόθεση ψήφου της Θάτσερ για τις εκλογές του 1983 να πέσει κατακόρυφα. Δικαιολογημένα, καθώς η κυβέρνηση διεξήγαγε μια τεράστια καμπάνια ενάντιων των εργατικών σωματίων, τα οποία έχασαν τη δύναμη που είχαν την προηγούμενη δεκαετία ώστε να διεκδικούν τα δικαιώματά τους. Επίσης οι φόροι και οι απολύσεις λόγω μετάβασης από δημόσιο σε ιδιωτικό τομέα λόγω των αποκρατικοποιήσεων μεγάλων κλάδων του κράτους, προκάλεσαν μεγάλες αντιδράσεις.  Σχέδιό της ήταν η οικονομική ανάκαμψη της Βρετανίας και, στη συνέχεια, ένα σχέδιο ανάπτυξης βασιζόμενο στην πίστη και στην αγορά ακινήτων.

Το γεγονός που την ώθησε να κερδίσει την δεύτερη θητεία για το κόμμα της ήταν ο πόλεμος στα νησιά Falkland, μικροί νήσοι στον νότιο Ατλαντικό, αποικία των Βρετανών  τα οποία η Αργεντινή θεώρησε πως δικαιωματικά ανήκουν στο έδαφός της. Αυτός ο σύντομος πόλεμος (που μοιάζει με σύγκρουση) με διάρκεια δυο μηνών άρχισε όταν ο δικτάτορας Galtieri έδωσε εντολή εισβολής και κατοχής των νησιών, και τέλειωσε όταν ο Βρετανικός στόλος συγκρούστηκε με τον Αργεντίνικο, και στην συνέχεια με την επιτυχή απόβαση των Βρετανών στα νησιά. Αυτό το περιστατικό ήταν το κλειδί για την δεύτερη επανεκλογή της Thatcher, καθώς η δημοτικότητά της αποκαστάθηκε, και κέρδισε το χρίσμα των εκλογών του 1983.

Κατά την δεύτερη θητεία της η Σιδηρά Κυρία στράφηκε πλήρως κατα των εργατικών σωματείων, ιδιαιτέρως των ανθρακωρύχων όπου, εν έτει 1984, οι κρατικές χορηγίες έφταναν σε ύψος 1 δις. λιρών, οι όποιες κρατούσαν σε λειτουργία αμέτρητα ανθρακωρυχεία της χώρας τα όποια ήταν ελλειμματικά. Έπειτα από ένα σύνολο απεργιών το 1984 στο νότιο Υorkshire λόγω ανεπαρκούς χρηματοδότησης, η απεργία γίνεται μαζική και  το NUM (National Union of Mineworkers) καλεί σε γενική απεργία ολόκληρο το σωματείο των ανθρακωρύχων (με 142,000 υποστηρικτές) οι οποίοι και σταματούν να εργάζονται. Η πρωθυπουργός ανακοινώνει πως δεν θα γίνουν παραχωρήσεις όπως το 1972, τότε που παρέλυσε η βιομηχανία της χώρας και ήταν ο καταλυτικός παράγοντας για την κατάρρευση της κυβέρνησης Heath. Το αποτέλεσμα, μετά από έναν χρόνο εξουθενωτικών απεργιών, στις 3 Μαρτίου του 1985 γίνεται ψηφοφορία στην NUM και λύεται η απεργία που είχε εξαπλωθεί σε ολόκληρη την χώρα. Επίσης κλείνουν όλα τα ελλειμματικά ανθρακωρυχεία, έμειναν 15 κερδοφόρα ορυχεία σε σύνολο και αυτά στην συνέχεια ιδιωτικοποιήθηκαν σταδιακά μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του 1990. Ήταν η δεύτερη γιγάντια νίκη της Thatcher μετά τον πόλεμο με την Αργεντινή, καθώς μπόρεσε να εδραιώσει τον οικονομικό φιλελευθερισμό και, στην πάροδο του χρόνου, να καταστήσει τα σωματεία ανίκανα. Χαρακτηρίζεται ως μια πολίτικη νίκη, μια ένδειξη ατσαλάκωτου χαρακτήρα όπως και δυναμικής θέλησης η όποια, για την υπόλοιπη δεκαετία, άφησε την κυβέρνηση να εφαρμόσει και να μεταρρυθμίσει ό,τι θεωρούσε αναγκαίο για την χώρα.

Γενικότερα η δεύτερη θητεία της Thatcher χαρακτηρίζεται από μια μεγάλη οικονομική και κοινωνική ευημερία, καθώς η ανεργία μειώνεται σε σταθερούς ρυθμούς, ο πληθωρισμός κυμαίνεται σε χαμηλό επίπεδο, και παρατηρείται μια τεράστια ζήτηση για την αγορά κατοικιών. Αυτό το boom (και το συγκεκριμένο Lawson boom, το όποιο πήρε το όνομα του από τον υπουργό οικονομικών της κυβέρνησης Nigel Lawson) για την αγορά κατοικιών (στην οποία οι τιμές εκτινάχθηκαν στο 300% της άξιας τους) προσδίδεται στην μείωση της ανεργίας, την αποκατάσταση της πίστης, τη μείωση της γενικής φορολογίας στο 25%, και την αύξηση του πραγματικού μισθού των εργαζομένων. Στο διάστημα 1989-1990 σημειώθηκε ανάπτυξη της τάξης του 5%, το οποίο εκλαμβάνεται ως μεγάλη αύξηση του ΑΕΠ , αλλά παράλληλα αυξανόταν και ο πληθωρισμός στο 11%. Ειδικότερα στο τέλος της δεύτερης θητείας της, η άνοδος της βρετανικής οικονομίας ήταν μονόδρομος. Αρκετοί οικονομολόγοι προέβλεπαν πως ήταν μια φούσκα η όποια θα σκάσει και θα δημιουργήσει προβλήματα, όπως της περιόδου 1980-1981 – όπως και έγινε αργότερα, προς το τέλος της τρίτης θητείας της.

Στην σύντομη τρίτη θητεία της (1987-1990) η ανάπτυξη συνεχίστηκε, καθώς και η ανεργία μειωνόταν σταδιακά μέχρι και το 1989. Επίσης συνεχίστηκαν οι αποκρατικοποιήσεις π.χ. ορυχείων και στον κλάδο της βρετανικής αεροναυπηγικής. Γενικοτερα είχε σταθερούς ρυθμούς ανάπτυξης, την ώρα που πολλές χώρες αντιμετώπιζαν οικονομικές υφέσεις π.χ. ΗΠΑ. Το προαναφερθέν boom κράτησε μέχρι και το 1989, ώσπου να εφαρμοστεί ο κατακεφαλήν φόρος. Ο συγκεκριμένος φόρος (ονόματι και poll tax στα αγγλικά) ευθύνεται για της μαζικές διαμαρτυρίες του 1990 – π.χ. στην πλατεία Trafalgar του Λονδίνου μαζεύτηκαν 200,000 διαμαρτυρόμενοι, καθώς και τεράστια μερίδα πολιτών (εκτιμούνται στα 18 εκ.) οι οποίοι αρνήθηκαν να πληρώσουν. Συγκεκριμένα από την ψηφοφορία του φόρου, 60 από τις 102 έδρες που κατείχε το συντηρητικό κόμμα καταψήφισαν τον νόμο και, σε συνδυασμό με την παραίτηση του αναπληρωτή πρωθυπουργού, η χώρα οδηγείται σε εθνικές εκλογές μετά από την παραίτηση της πρωθυπουργού. Η πτώση είναι αναμενόμενη, καθώς η δημοτικότητα της είχε καταστραφεί και το κόμμα της έφτασε να είναι σε αντιπαράθεση μαζί της. Τις εκλογές κερδίζει το κόμμα των εργατών με επικεφαλής τον John Major.

Συνοπτικά, μπορεί η Μάργκαρετ Θάτσερ να άφησε την χώρα της σε ένα κλίμα ύφεσης, άλλα το μόνο σίγουρο είναι πως η κατάσταση στην οποία ανέλαβε τα ινία της χώρας το 1979 ήταν πολύ χειρότερη. Σπουδαία πολιτικός με συγκεκριμένο όραμα, την ανοικοδόμηση του οικονομικού συστήματος της χώρας της, εφαρμόζοντας μια αμφιλεγόμενη για την εποχή της οικονομική και πολίτικη σκέψη που εδραίωσε ένα νέο σύστημα  στα οικονομικά και στην πολίτικη (τον νεοφιλελευθερισμό). Κύριος σκοπός της η ανάπτυξη και εξυγίανση του κράτους της. Στο απόγειο της δύναμής της μπορούσε να αμφισβητεί την οικονομική ένωση της Ευρώπης, να κατακεραυνώνει τον σοσιαλισμό σε κάθε ευκαιρία και να είναι σύμμαχος με τον ομοϊδεάτη της Ronald Reagan, συμβάλοντας στην κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Μετά το 1990 της απονεμήθηκε ο τίτλος της βαρόνης, καθώς και μια θέση στην Βουλή των Λόρδων. Το 2003 πεθαίνει ο άντρας της μετά από μάχη με τον καρκίνο. Η ιδία απεβίωσε το 2013 μετά από καρδιακό επεισόδιο και κηδεύτηκε με όλες τις τιμές του κράτους. Βέβαια τα συναισθήματα των Βρετανών ήταν μικτά, καθώς υπήρχαν άτομα που πανηγύριζαν στον δρόμο τον θάνατο ενός δικτάτορα, και άτομα που έχασαν την μεγαλύτερη πρωθυπουργό εν καιρό ειρήνης.

 

πηγές :

http://www.economicshelp.org/macroeconomics/economic-growth/uk-recession-1991/

http://www.economicshelp.org/blog/630/economics/economy-in-1980s/

https://en.wikipedia.org/wiki/Margaret_Thatcher

https://en.wikipedia.org/wiki/UK_miners%27_strike_(1984%E2%80%9385)

http://www.margaretthatcher.org/

https://en.wikipedia.org/wiki/Premiership_of_Margaret_Thatcher

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest