Η παραίτηση του πρωθυπουργού Hariri και οι αποσταθεροποιητικές επιπτώσεις της στον Λίβανο και την ευρύτερη Μέση Ανατολή

Μία αλληλουχία γεγονότων, που ξεκίνησε στις αρχές Νοεμβρίου με την παραίτηση του πρωθυπουργού του Λιβάνου, έχει προκαλέσει μεγάλη ανησυχία στο  κράτος, καθώς και στην υπόλοιπη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Στις 4 Νοεμβρίου ο πρωθυπουργός, Saad Hariri, βρισκόμενος στο Riyadh της Σαουδικής Αραβίας, ανακοίνωσε την παραίτησή του από το πρωθυπουργικό αξίωμα, κάνοντας αναφορά στις απειλές που δέχτηκε για την ζωή του, ενώ κατηγόρησε το Ιράν για ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις του Λιβάνου και άλλων αραβικών κρατών. Σε συνέχεια αυτού του γεγονότος, εκτοξεύθηκε ένας πύραυλος από την Υεμένη με στόχο το αεροδρόμιο του Riyadh, ο οποίος καταρρίφθηκε (Amr, 2017). Αυτά τα δύο γεγονότα, αν και φαινομενικά δεν συνδέονται μεταξύ τους, στην ουσία αποτελούν μία άμεση σύνδεση για το βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας, τα οποία θα δημιουργήσουν εξελίξεις στον Λίβανο.

Η κυβέρνηση Hariri και η θέση της Hezbollah στην διακυβέρνηση

Ο Saad Hariri ανέλαβε τη θέση του πρωθυπουργού του Λιβάνου τον Δεκέμβριο του 2016, σε μια κυβέρνηση συνασπισμού, με την -προερχόμενη από την Hezbollah- πλειοψηφία της συμμαχίας να θεωρείται υπεύθυνη για την δολοφονία του πατέρα του Hariri και πρώην πρωθυπουργού του Λιβάνου, Rafik Hariri (Saab, 2017). H οικογένεια Hariri απολαμβάνει παραδοσιακά όλα αυτά τα χρόνια πολιτική και οικονομική στήριξη από την Σαουδική Αραβία – αν και, από το 2006 και έπειτα, η δημοτικότητα της Hezbollah έχει αυξηθεί αρκετά στο εσωτερικό του Λιβάνου (Saab, 2017). Η ανακοίνωση της παραίτησης του Hariri υποδεικνύει ακόμη περισσότερο τη σχέση του με τη Σαουδική Αραβία, και υπογραμμίζει πως οι δηλώσεις του για το Ιράν προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από την άποψη της Σ. Αραβίας, εξυπηρετώντας δικά της συμφέροντα.

Από την αντίθετη πολιτική πλευρά η Hezbollah, που πρόκειται για ένα Σιιτικό πολιτικό-στρατιωτικό κόμμα/ομάδα του Λιβάνου, γνωστό για τη θέση του υπό την ομπρέλα του Ιράν, καθώς και τους δεσμούς του με το καθεστώς Assad στην Συρία. Στις τελευταίες εκλογές πέτυχε σημαντικά ποσοστά, με στελέχη να βρίσκονται σε υπουργικές θέσεις, ενώ και ο Πρόεδρος Aoun φαίνεται να λαμβάνει την υποστήριξή της. Για την Σαουδική Αραβία, το Ισραήλ, τις ΗΠΑ και άλλα μέλη της διεθνούς κοινότητας, η Hezbollah αποτελεί μία τρομοκρατική οργάνωση (Saab, 2017). Ωστόσο, η επιτυχία στις εκλογές τής παρέχει καθεστώς νομιμοποίησης ως πολιτική ομάδα.

Η δράση της Hezbollah και η θέση της στον Λίβανο

Σήμερα η Hezbollah, αν και αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες λόγω της δραστηριότητας στην Συρία (Barnard& Halbfinger,2017), βρίσκεται σε πλεονάζουσα θέση, επιθυμώντας μία καινούρια αντιπαράθεση. Η επιτυχία στις εκλογές σίγουρα παρέχει το κάλυμμα της νομιμοποίησης, και δίνει βήμα για συμμετοχή στις πολιτικές αποφάσεις, επομένως είναι αμφίβολο αν θα ωφελούσε μια αντιπαράθεση τη θέσης της μέσα στην Λιβανέζικη κοινωνία.

Η Hezbollah τα τελευταία χρόνια συμμετείχε ενεργά στον πόλεμο στην Συρία στο πλευρό του Assad και, όπως δείχνουν οι τελευταίες εξελίξεις, πέτυχε το στόχο της –  δηλαδή, την επιβίωση του Προέδρου Assad ακόμη και σε μικρότερη επικράτεια. Η ανάμειξή της στις διαμάχες στο Ιράκ και στην Υεμένη δεν είναι τόσο φανερή αν ισχύει, αλλά -ως υποστηριζόμενη από το Ιράν- θεωρείται από πολλούς δρώντες ότι υπάρχει. Η οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη από το Ιράν σίγουρα δεν υφίστανται χωρίς την εξυπηρέτηση των συμφερόντων της Τεχεράνης, και αυτήν την χρονική περίοδο φαίνεται πως το Ιράν και η Hezbollah είναι από τους κερδισμένους της περιφέρειας (Saab, 2017).

Πιο συγκεκριμένα, το Ιράν εικάζεται πως έχει εξοπλίσει την Hezbollah με πυραύλους μεγάλης εμβέλειας και βλήματα επιφάνειας-αέρος που θα έθεταν σε κίνδυνο την εναέρια υπεροχή του Ισραήλ σε πιθανή αναμέτρηση (Kurtzer, 2017). Εικάζεται ακόμη πως μία πιθανή αναμέτρηση ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Hezbollah αυτήν την περίοδο θα είχε καταστροφικές συνέπειες και για τους δύο (Barnard& Halbfinger,2017).

Η σχέση Hezbollah-Ιράν δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, και σίγουρα το Ιράν ασκεί επιρροή στον Λίβανο. Θα ήταν όμως λανθασμένο να θεωρηθεί πως μόνο το Ιράν ασκεί επιρροή στο εσωτερικό του κράτους, τη στιγμή που ο ένας πυλώνας της κυβέρνησης συνασπισμού στηρίζεται από την Σαουδική Αραβία. Αντίθετα, αυτό που φαίνεται είναι πως, για μία ακόμη φορά, ο Λίβανος είναι ο χώρος που θα παραταχθούν δύο αντίθετες δυνάμεις με τη μορφή αντιπροσώπου.

Η θέση της Σαουδικής Αραβίας και του Ισραήλ απέναντι στον Λίβανο

Η παραίτηση Hariri και οι αντιδράσεις που έχει προκαλέσει στην Σαουδική Αραβία και το Ισραήλ υποδεικνύουν πως, για μία ακόμη φορά, ο Λίβανος πιθανότατα θα υποστεί τις συνέπειες της διαμάχης δια αντιπροσώπων (proxy wars). Στην προκειμένη περίπτωση, τόσο η Σαουδική Αραβία όσο και το Ισραήλ ανησυχούν και θεωρούν επικίνδυνη την αύξηση της επιρροής του Ιράν και των βλέψεών του για τη θέση του περιφερειακού ηγεμόνα, καθιστώντας, επομένως, την Hezbollah στόχο τους στο εσωτερικό του Λιβάνου.

Για την Σαουδική Αραβία, το Ιράν αποτελεί τον βασικό αντίπαλο ως προς την θέση του περιφερειακού ηγεμόνα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, καθώς δεν επιθυμεί την επικράτηση των Σιιτών Περσών έναντι των Αράβων, που στην πλειοψηφία τους είναι Σουνίτες. Η φαινομενική νίκη του Assad στην Συρία, και η μη εμπλοκή των ΗΠΑ σε Συρία και Ιράκ δίνει τεράστιο περιθώριο στο Ιράν να αναπτύξει παρουσία και επιρροή σε αυτές τις περιοχές, την ίδια χρονική περίοδο που ο πόλεμος δια αντιπροσώπων μεταξύ Ιράν και Σαουδικής Αραβίας στην Υεμένη ακόμη μαίνεται (Saab, 2017). Η συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα και οι συνεπακόλουθες άρσεις των οικονομικών κυρώσεων επέτρεψαν στο Ιράν να αναπτύξει μεγαλύτερη οικονομική δραστηριότητα – κάτι που σημαίνει πως θα μπορεί ευκολότερα να χρηματοδοτήσει και τις ομάδες-δορυφόρους του. Όλα τα παραπάνω είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά για την Σαουδική Αραβία, που επιθυμεί την απομάκρυνση του Ιράν, πρωτίστως, από την Υεμένη και, έπειτα, από την Συρία.

Αντίθετα, για το Ισραήλ, το Ιράν αποτελεί έναν μακροχρόνιο εχθρό, ενώ η αντιπαλότητα με την Hezbollah μετράει χρόνια, με το πρώτο να εισβάλει παρελθοντικά στον Λίβανο, για να πολεμήσει εναντίον της. Συχνή τακτική του Ισραήλ είναι να επιτίθεται με φορτία με όπλα στην Συρία ή στον Λίβανο που τα μεταφέρουν προς ενίσχυση της Hezbollah, αφού για το Ισραήλ ο ανεφοδιασμός αυτός αποτελεί άμεση απειλή της ασφάλειάς του (Barnard& Halbfinger,2017). Αυτή την περίοδο, στο Ισραήλ γίνονται αναφορές για πόλεμο λόγω αυξημένης δραστηριότητας στα βόρεια σύνορά του (Hashem, 2017), ωστόσο δεν αποτελεί πιθανό σενάριο καθώς, με τα τωρινά δεδομένα, μία αποφασιστική νίκη εναντίον της Hezbollah δεν θεωρείται δεδομένη.

Η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας στο ζήτημα του Λιβάνου

Η μεγαλύτερη αντίδραση στην παραίτηση Hariri προέρχεται σαφώς από την Σαουδική Αραβία – η οποία θεωρείται, μάλιστα, πως υποκίνησε και το γεγονός. Οι ΗΠΑ φαίνεται πως θα ταχθούν στο πλευρό της Σαουδικής Αραβίας, αν ληφθούν υπόψιν όσα ειπώθηκαν κατά την επίσκεψη Trump στο Riyadh νωρίτερα το 2017, και την πρόθεσή του για αλλαγή της θέσης των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν – ένα ζήτημα που βρίσκεται σε εξέλιξη (Saab, 2017). Αν και η Σαουδική Αραβία αποτελεί στρατηγικό σύμμαχο των ΗΠΑ, πολλοί είναι οι αναλυτές που φοβούνται το ενδεχόμενο να βρεθούν οι ΗΠΑ περισσότερο από όσο επιθυμούν αναμεμειγμένες στα ζητήματα της Μέσης Ανατολής, ως συνέπεια της σχέσης που αναπτύχθηκε μεταξύ του Trump και του διαδόχου του θρόνου της Σαουδικής Αραβίας, Mohammed bin Salman.

Αντίθετη στάση με τις ΗΠΑ φαίνεται πως θα κρατήσει η ΕΕ, με σημαντικότερη τη στάση της Γαλλίας, η οποία αναπόφευκτα συνδέεται με τον Λίβανο. Πιο συγκεκριμένα, η τελευταία παρουσιάζει μία έντονη επιθυμία ως προς την εξομάλυνση των σχέσεων Λιβάνου- Σαουδικής Αραβίας (Barnard& Halbfinger,2017), και την ομαλή διευθέτηση του ζητήματος της παραίτησης του Harir, ώστε να υπάρξει σταθερότητα μέχρι τις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2018 στον Λίβανο. Επιπρόσθετα, πολλές είναι οι χώρες της ΕΕ που με την άρση των οικονομικών κυρώσεων ανέπτυξαν οικονομικές σχέσεις με το Ιράν τις οποίες δεν επιθυμούν να διαταράξουν ενώ, ακόμα, πολλά ευρωπαϊκά κράτη διαθέτουν μεγάλο αριθμό προσωπικού στον Λίβανο, στο πλαίσιο αποστολής των Ηνωμένων Εθνών (Rizk, 2017)

Ένας επιπλέον παράγοντας που, πιθανότατα, θα επηρεάσει τη στάση πολλών ευρωπαϊκών κρατών είναι και το προσφυγικό ζήτημα. Ο Λίβανος είναι ένα από τα κράτη με μεγάλο αριθμό νέων εισροών προσφύγων, οι οποίοι, σε περίπτωση πολέμου, θα κατευθυνθούν προς την Ευρώπη χωρίς να έχει γίνει πλήρως η διαχείριση των υπάρχουσων ροών της. Ακόμη, σε πολλά κράτη της Ευρώπης που τα τελευταία χρόνια έχουν πληγεί από τρομοκρατικές ενέργειες, δεν αποδίδονται ευθύνες στην Hezbollah ή σε κάποια άλλη σιιτική ομάδα, αλλά σε σουνιτικές εξτρεμιστικές οργανώσεις, των οποίων η ιδεολογία έχει βάσεις στον Ουαχαμπισμό, που παραδοσιακά ασκείται στη Σαουδική Αραβία (Rizk, 2017).

Η παραίτηση του Saad Hariri, χωρίς αμφιβολία, προκάλεσε αναταραχή στον Λίβανο – που πιθανότατα θα είναι το επόμενο κράτος το οποίο θα υποστεί τις συνέπειες του ψυχρού πολέμου μεταξύ Ιράν και Σαουδικής Αραβίας. Είναι ακόμη νωρίς να μιλήσουμε για πόλεμο, καθώς ο Hariri δεν έχει επιστρέψει ακόμα στον Λίβανο για να παραιτηθεί επίσημα, ενώ είναι πιθανό να μην υπάρξει κάποια στρατιωτική δραστηριότητα, μιας και η νίκη δεν είναι σίγουρη για κανέναν από τους εμπλεκόμενους. Πιθανότερο σενάριο αποτελεί η επιβολή οικονομικών μέτρων εναντίον του Λιβάνου, που θα έχουν σαν αποτέλεσμα μία οικονομική κρίση στη χώρα (Barnard& Halbfinger,2017) και, εν συνεχεία, την πίεση για απομάκρυνση της Hezbollah από άλλες συγκρούσεις. Αξίζει να σημειωθεί βέβαια πως μία οικονομική «πολιορκία» δεν θα έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα, αφού το Ιράν θα μπορέσει να καλύψει τις οικονομικές της ανάγκες. Ωστόσο, σε περιοχές σαν τη Μέση Ανατολή ένα τυχαίο γεγονός μπορεί πολύ εύκολα να πυροδοτήσει την έναρξη μίας σύγκρουσης, επομένως δεν μπορούμε να αποκλείσουμε και αυτό το σενάριο υπό τη μορφή μίας ακόμη πιθανότητας.

Πηγές:

  1. Amr, H. (2017). Hariri’s resignation and why the Middle East is on edge, again. https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/11/07/hariris-resignation-and-why-the-middle-east-on-edge-again/
  2. Barnard, A. and Halbfinger, D. (2017). Case of Missing Lebanese Prime Minister stirs Middle East Tensions https://www.nytimes.com/2017/11/10/world/middleeast/saudi-arabia-lebanon-france-macron.html
  3. Hashem, A. (2017). Israel, Hezbollah exchange threats of imminent war. https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/10/lebanon-hezbollah-israel-war-syria.html
  4. Kurtzer, D. (2017). Israel and Hezbollah: Deterrence and the threat of miscalculation. https://www.cfr.org/report/israel-and-hezbollah-deterrence-and-threat-miscalculation 
  5. Rizk, A. (2017). Saudi Arabia’s call for international coalition against Hezbollah faces obstacles. https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2017/10/lebanon-hezbollah-front-saudi-arabia-confront.html 
  6. Saab, B. (2017). What Hariri’s resignation means for Lebanon. https://www.foreignaffairs.com/articles/lebanon/2017-11-06/what-hariris-resignation-means-lebanon

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest