Η Περί Δικαίου ερμηνεία της Επιχείρησης “Red Wings”

 
Η Ηθική ως μεγιστοποίηση της ευτυχίας, και μείωση της οδύνης

Η ευημερία μίας κοινωνίας έχει εξεταστεί μέσα στο πλαίσιο της πολιτικής φιλοσοφίας από πολλές διαφορετικές σκοπιές. Στην προσπάθεια να χαρακτηριστεί μια πράξη που λαμβάνει χώρα μέσα σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό σύνολο ως δίκαιη ή άδικη, χρησιμοποιούνται ως κριτήρια η ελευθερία, η αρετή και η ευημερία.
Ο πολιτικός φιλόσοφος Jeremy Bentham αντιλαμβάνεται την ηθική με έναν διαισθητικά πολύ ελκυστικό τρόπο: “Ύψιστη ηθική αρχή θα πρέπει να θεωρείται η μεγιστοποίηση της ευτυχίας σε σχέση με την οδύνη”. Σύμφωνα με την ωφελιμιστική ετούτη άποψη, η Αρχή κάθε συνόλου θα πρέπει να επαναδιατυπώνει το κρίσιμο ερώτημα σε κάθε καθοριστική πράξη και απόφασή της, ώστε να είναι σίγουρη ότι μεγιστοποιείται η ευτυχία του κοινωνικού αυτού συνόλου που την απαρτίζει. Η διαπίστωση αυτή, όμως, έχει και μία άλλη διάσταση, λίγο πιο σκοτεινή: για να ευτυχήσουν οι πολλοί, κάποιοι -οι λίγοι- ίσως να πρέπει να νιώσουν την υπέρτατη οδύνη, και θα το κάνουν για το καλό της κοινότητας.
Η αξία οποιασδήποτε πολιτικής θεωρίας θα μειωνόταν, αν δεν μπορούσε να εφαρμοστεί αναλογικά και στις πράξεις των ιδιωτών και, συγκεκριμένα, στις κρίσιμες εκείνες αποφάσεις τους που επηρεάζουν άμεσα το κοινωνικό σύνολο στο οποίο επιδρούν. Τί είναι, λοιπόν, το ηθικά σωστό να πράξει κανείς, μιμούμενος την κρατική Αρχή κατά την ωφελιμιστική θεωρία; Ένα επεισόδιο μίας ομάδας Αμερικανών στρατιωτών στο Αφγανιστάν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση ανάλυσης των διδασκαλιών του ωφελιμισμού και της κρίσης περί ηθικής και ευημερίας του συνόλου υπό ακραίες συνθήκες.

Στο λάθος μέρος τη λάθος στιγμή

Ο Ahmad Shah, στενός συνεργάτης του Osama Bin Laden και κύριος στόχος της αποστολής.

Τον Ιούνιο του 2005, ανατέθηκε σε μια αμερικανική ομάδα ειδικών δυνάμεων μια μυστική αποστολή επίγειας αναγνώρισης στο Αφγανιστάν. Η ομάδα αποτελούταν από τον κελευστή Marcus Luttrell και τρία ακόμη καλά εκπαιδευμένα μέλη των υποβρύχιων καταδρομέων του πολεμικού ναυτικού. Αποστολή τους ήταν να μεταβούν σε ένα δύσβατο ορεινό χωρίο στα σύνορα μεταξύ Αφγανιστάν και Πακιστάν, και να αναζητήσουν τον Ahmad Shah, ηγέτη των Taliban και στενό συνεργάτη του Osama Bean Laden, ο οποίος -σύμφωνα με πληροφορίες- είχε υπό τις διαταγές του κοντά στους 150 βαριά οπλισμένους μαχητές.
Αποστολή της ομάδας ήταν η αναγνώριση των εχθρικών θέσεων από ένα ύψωμα στους ορεινούς όγκους του Ινδικού Καυκάσου, καθώς και η μετάδοση των συντεταγμένων της περιοχής στη βάση των Αμερικανών, ώστε να διευκρινιστεί η ακριβής τοποθεσία των στόχων. Στη συγκεκριμένη συγκυρία, αξιοπρόσεκτη ήταν και η ελευθερία δράσης που είχε δοθεί στους καταδρομείς από τον διοικητή του Τάγματός τους: ενώ η αποστολή τους ήταν εξαιρετικά συγκεκριμένη, ο τρόπος δράσης, ο οπλισμός και η εκτέλεση θα αποφασίζονταν από τα μέλη της ομάδας δίχως περαιτέρω κατευθύνσεις.
Η μυστικότητα της αποστολής αποτελούσε κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας, εφόσον το πεδίο δράσης ήταν εχθρικό, και οι αντίπαλες δυνάμεις ήταν κατά πολύ υπέρτερες. Ήταν βέβαιο πως η αποκάλυψη των πεζοναυτών θα αποτελούσε καταστροφή για την εκπλήρωση της αποστολής τους. Το μεσημέρι της 28ης Ιουνίου, όμως, συνέβη κάτι απρόβλεπτο: δύο Αφγανοί βοσκοί μαζί με ένα δεκατετράχρονο αγόρι, και οι τρεις εντελώς άοπλοι, παρέκκλιναν της συνήθους πορείας τους και, μαζί με εκατό περίπου αιγοπρόβατα που είχαν βγάλει για βοσκή, διασταυρώθηκαν με τους τέσσερις στρατιώτες. Η αποστολή των τελευταίων είχε πλέον τεθεί σε κίνδυνο.

Μία δύσκολη απόφαση

Καθώς οι στρατιώτες στάθμιζαν τις επιλογές τους, αντιλήφθηκαν ότι δεν διέθεταν σχοινί για να μπορέσουν να κρατήσουν δέσμιους τους τρεις βοσκούς για όσο χρειαστεί. Ουσιαστικά, λοιπόν, οι επιλογές που τους έμεναν ήταν δύο: είτε να τους αφήσουν ελεύθερους -οπότε και διέτρεχαν τον κίνδυνο να αποκαλύψουν οι βοσκοί τη θέση των Αμερικανών καταδρομέων στον εχθρό-, είτε να τους εκτελέσουν επί τόπου. Ο ένας εκ των τεσσάρων στρατιωτών επέλεξε την άμεση εκτέλεση. Η απάντηση στο δίλημμα της επιβίωσής τους ήταν γι’ αυτόν αυτονόητη. Ο δεύτερος στρατιώτης υποστήριξε την άποψη ότι οι βοσκοί, λόγω φόβου, δεν θα επέλεγαν να αναμειχθούν, οπότε και η αποστολή δεν θα διέτρεχε κίνδυνο. Ο τρίτος στρατιώτης αποφάσισε να απέχει της ψηφοφορίας.
Την καθοριστική ψήφο για την απελευθέρωση των τριών Αφγανών έδωσε ο Μarcus Luttrell. Αργότερα ισχυρίστηκε πως, ενώ βαθιά μέσα του αντιλαμβανόταν την πιθανότητα αποτυχίας της αποστολής τους -συμμεριζόμενος τη θέση του πρώτου στρατιώτη-, εντούτοις, συνειδητά επέλεξε να αναλάβει το ρίσκο, καθώς δεν μπορούσε να εκτελέσει τους τρεις βοσκούς. Ήταν, βεβαίως, ολοφάνερο πως οι τέσσερις στρατιώτες βρέθηκαν ακούσια στη δύσκολη θέση να επιλύσουν ένα πολύ σημαντικό δίλημμα: να σταθμίσουν τις καταστάσεις, και να αποφασίσουν ποιος ήταν εκείνος που έπρεπε να θυσιαστεί και να ζήσει την απόλυτη οδύνη, ώστε να “ευημερήσει” το σύνολο. Μόνο που, μη γνωρίζοντας πώς θα εξελισσόταν η κατάσταση, η ωφελιμιστική σκέψη δεν μπορούσε να κυριαρχήσει, καθώς τα κίνητρα και οι εξελίξεις ήταν ακόμη θολά.

Το άδοξο τέλος της αποστολής

Δυστυχώς, όμως, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα -σχεδόν μία ώρα μετά την απελευθέρωση των βοσκών- η θέση των Αμερικανών είχε ήδη αποκαλυφθεί, και οι αντάρτες είχαν αρκετό χρόνο για να στήσουν την ενέδρα τους. Σύντομα, οι πεζοναύτες βρέθηκαν περικυκλωμένοι από εκατό περίπου άντρες του Ahmad Shah, οι οποίοι είχαν την αριθμητική υπεροχή κατά τη διάρκεια της σφοδρής μάχης που ακολούθησε.

AFGHANISTAN – UNDATED: Navy SEALs operating in Afghanistan in support of Operation Enduring Freedom. (L-R) Sonar Technician (Surface) 2nd Class Matthew G. Axelson, of Cupertino, California; Senior Chief Information Systems Technician Daniel R. Healy, of Exeter, New Hampshire; Quartermaster 2nd Class James Suh, of Deerfield Beach, Florida; Hospital Corpsman 2nd Class Marcus Luttrell; Machinist’s Mate 2nd Class Eric S. Patton, of Boulder City, Nevada; and Lt. Michael P. Murphy, of Patchogue, New York pose in Afghanistan. With the exception of Luttrell, all were killed on June 28th 2005 by enemy forces, while supporting Operation Red Wing. (Photo by U.S. Navy via Getty Images)

Εκτός από το γεγονός ότι γνώριζαν καλά την ορεινή πλαγιά, και ότι διέθεταν όλμους, αντιαρματικά και πολυβόλα, οι Αφγανοί αντάρτες κατάφεραν να επιτεθούν στους καταδρομείς από υψηλότερο σημείο. Έτσι, κατά την άνιση μάχη που ακολούθησε, άρχισαν να ωθούν την ομάδα των καταδρομέων όλο και πιο βαθιά μέσα στη χαράδρα. Ο αρχηγός της αμερικανικής αποστολής ήταν ο πρώτος που κατάφερε να ανέβει σε ένα ύψωμα και, παρά τα ακατάπαυστα πυρά που δεχόταν, να επικοινωνήσει με τη βάση του μέσω ασυρμάτου.
Όταν το ελικόπτερο εκκένωσης κατέφθασε, οι τρεις εκ των τεσσάρων στρατιωτών ήταν ακόμη ζωντανοί. Αυτό, όμως, τους έφερε στη δεινή θέση να γίνουν μάρτυρες μίας ακόμη συμφοράς: το ελικόπτερο των ενισχύσεων χτυπήθηκε από εχθρικό ρουκετοβόλο, και προσέκρουσε στο έδαφος, παρασύροντας στο θάνατο και τους δεκαέξι επιβαίνοντες. Περικυκλωμένοι από όλα τα σημεία από τους αντάρτες, και έχοντας ξεμείνει από πυρομαχικά, οι δύο από τους τρεις στρατιώτες σύντομα οδηγήθηκαν στον θάνατο. Η συμπλοκή είχε κρατήσει δύο ώρες. Ο Luttrell, όντας τυχερός, εκτινάχτηκε στο βάθος της χαράδρας μετά από μία σφοδρή έκρηξη, και καλύφθηκε από βράχια και πετρώματα. Έτσι, όση ώρα ήταν αναίσθητος, καμία από τις περιπολίες των ανταρτών δεν μπόρεσε να τον εντοπίσει.

Ο θάνατός σου, η ζωή μου

Από την τραγική εξέλιξη των γεγονότων έγινε κατανοητό πως, αν είχε προκριθεί η επιλογή του πρώτου στρατιώτη, η θανάτωση των τριών βοσκών θα είχε ως αποτέλεσμα να σωθούν και οι υπόλοιποι τρεις στρατιώτες της αποστολής, αλλά και οι δεκαέξι επιβαίνοντες του πολεμικού ελικοπτέρου των ενισχύσεων. Ο Luttrell πήρε την απόφαση να αφεθούν ελεύθεροι, μόνο με την ελπίδα ότι δεν θα αποκάλυπταν τελικά την τοποθεσία τους στους αντάρτες. Αν, όμως, η έκβαση ήταν σίγουρη με βεβαιότητα, θα είχε αποφασίσει διαφορετικά;
Η εκ των υστέρων απάντηση από τον ίδιο είναι αφοπλιστική: θα αποφάσιζε σίγουρα την εκτέλεση και των τριών. Θα προτιμούσε, δηλαδή, να εκτελέσει τρεις άοπλους βοσκούς, συμπεριλαμβανομένου ενός δεκατετράχρονου αγοριού, παρά να σκοτωθούν αργότερα δεκαεννέα πεζοναύτες. Το κριτήριο σκέψης του Luttrell είναι πέρα για πέρα ωφελιμιστικό: η οδύνη (ο θάνατος) μίας μικρής μερίδας, για την ευτυχία (δηλαδή την επιβίωση) του συνόλου. Εδώ παρατηρείται πως ο ωφελιμισμός που πηγάζει από τη φιλοσοφική σκέψη του Jeremy Bentham, παρουσιάζει κριτήρια καθαρά ποσοτικά, και όχι ποιοτικά. Έτσι, διασώζεται κάθε φορά η ευδαιμονία της πλειονότητας των κοινωνών του δικαιϊκού συστήματος, με αποτέλεσμα την καταδίκη της μειοψηφίας, ακόμα και αν η πλειοψηφία έχει μια αμφιβόλου ηθικής αντίληψη της ευδαιμονίας αυτής.
Έτσι, ο John Stewart Mill, στο κείμενό του “Utilitarianism”, διακρίνει κατά περίσταση την ευδαιμονία των πολλών, και την τοποθετεί σε διαφορετική αξιολογική -και όχι ποσοτική- κλίμακα. Στην περίπτωση των τεσσάρων πεζοναυτών, πόσο σημαντικά ανώτερο είναι το αγαθό της ζωής τους, σε αντίθεση με τη ζωή των τριών βοσκών τους οποίους θα θυσίαζαν ευχαρίστως, εφόσον την αρχική κατάσταση κινδύνου την προκάλεσαν οι ίδιοι με την επικίνδυνη επιχείρησή τους, ή από τη στιγμή που θα μπορούσαν να διασώσουν όλες τις ανθρώπινες ζωές, εγκαταλείποντας άμεσα την τοποθεσία, αλλά και την αποστολή τους;

Ο τελευταίος επιζών

Ο Luttrell, τελευταίος και μόνος επιζών της επιχείρησης “Red Wings”.

Ο Luttrell, τελευταίος επιζών της επιχείρησης “Red Wings”, επέζησε ως εκ θαύματος. Λίγη ώρα αφότου συνήλθε, κατάφερε να βρει καταφύγιο σε έναν κοντινό οικισμό, οι άνθρωποι του οποίου -υπακούοντας σε έναν άγραφο νόμο τιμής προς τους ξένους που φιλοξενούσαν- τον προστάτεψαν από τις επιδρομές των ανταρτών, μέχρι να έρθουν ενισχύσεις από τον αμερικανικό στρατό. Ο κελευστής Luttrell διασώθηκε από την εχθρική περιοχή στις 2 Ιουλίου του 2005. Φυσικά, ο Shah κατάφερε να επιβιώσει αυτής της αποτυχημένης αμερικανικής επιδρομής, για να βρει τον θάνατο τρία χρόνια μετά, από τις πακιστανικές δυνάμεις.
Η επιχείρηση “Red Wings” -που έμεινε στη συλλογική μνήμη ως η “μαύρη” ημέρα των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων- δίδαξε στις μετέπειτα αποστολές ένα μεγάλο μάθημα πρακτικής κάλυψης των στρατιωτών, αλλά και διαφυγής τους, όταν η κατάσταση ξεφεύγει από τον έλεγχο. Πιο πολύ, όμως, ενέπνευσε θεωρητικούς του δικαίου, λόγω της προσφορότητάς της να χρησιμοποιηθεί ως ζωντανό παράδειγμα ηθικού προβληματισμού περί δικαίου, που δοκιμάστηκε στην πράξη. Μάλιστα, ο Michael Sandel, καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας στο Harvard, το έχει περιλάβει μεταξύ των ετήσιων παραδόσεών του στο μάθημα της Δικαιοσύνης (“Justice, what is the right thing to do?”).
Τελικά, τo μεγάλο ερώτημα που τίθεται από την επιχείρηση αυτή είναι το εξής: η ηθική συνίσταται, εν τέλει, σε έναν απλό θετικιστικού τύπου υπολογισμό, και σε ένα ζύγισμα μεταξύ οφέλους και ζημίας, ή μήπως οι ηθικές αξίες λειτουργούν ως παρεμβαίνουσες μεταβλητές, ανεξάρτητες ωφελιμιστικών υπολογισμών; Η δυσκολία, βεβαίως, πάντα παραμένει στο να μπορέσουν να αναγνωριστούν τα ιερά και αναπαλλοτρίωτα αυτά δικαιώματα, και να γίνουν σεβαστά ακόμη και σε περιόδους εχθροπραξιών, όπου -κατά κανόνα- η αξία της ανθρώπινης ζωής δεν αποτελεί προτεραιότητα.

Πηγές:

  1. Sandel, M. (2011). Δικαιοσύνη. 1st ed. Athēna: Polis.
  2. Mill, J. and Paionidēs, P. (2002). Ωφελιμισμός. 1st ed. Athēna: Polis
  3. Mill, J., Philp, M., Rosen, F., Mill, J., Mill, J., Mill, J. and Mill, J. (2015). On liberty, utilitarianism, and other essays. 1st ed.
  4. Mill, J. and Rapaport, E. (2011). On liberty. 1st ed. Indianapolis: Hackett.
  5. The History Reader. (2011). June 28, 2005: One of the worst Days in U.S. Special Operations History [online] Available at: http://www.thehistoryreader.com/contemporary-history/june-28-2005-one-worst-days-u-s-special-operations-history-2/ [Accessed 11 Jun. 2017].
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (10 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 18 Αυγούστου του 1995. Σπουδάζει νομικά. Στη διάρκεια των μαθητικών και φοιτητικών του χρόνων, συμμετείχε σε πλειάδα διεθνών συνεδρίων (ΜUN, UNESCO) τόσο στην Ελλάδα, όσο και στα πανεπιστήμια Yeditepe, Frederick και Οξφόρδης του εξωτερικού. Έχει λάβει σημαντικό αριθμό βραβείων και διακρίσεων τόσο από την Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών, όσο και από τους λογοτεχνικούς διαγωνισμούς των Αρσακείων Σχολείων. Είναι συγγραφέας τριών βιβλίων ποιητικού-δοκιμιακού περιεχομένου. Το 2010 η Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών τον καλεί σε τιμητική εκδήλωση και του αποδίδει το πρώτο Πανελλήνιο βραβείο Λογοτεχνίας.

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest