Η πολιτική των ΗΠΑ για το «One-China Policy»

Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Το πολιτικό τρίγωνο ΗΠΑ-Κίνας-Ταϊβάν αποτέλεσε ένα από τα πρώτα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής που κλήθηκε να διαχειριστεί η νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ. Πρόκειται για ένα ζήτημα πολύπλοκο, καθώς η προσέγγιση αλλά και η μετέπειτα επίσημη αναγνώριση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας από τις ΗΠΑ, ήρθε εξήντα χρόνια αργότερα από την αναγνώριση της Ταϊβάν. Το γεγονός αυτό επέφερε σημαντικές αλλαγές στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, καθώς ο απώτερος σκοπός ήταν η διατήρηση των διπλωματικών σχέσεων και με τις δυο πλευρές. Η λύση βρέθηκε με την εφαρμογή του «One China Policy», επιτρέποντας στις ΗΠΑ να διατηρούν διπλωματικές σχέσεις με την Κίνα, και ανεπίσημες σχέσεις με την Ταϊβάν. Στο παρόν κείμενο θα εξεταστεί το περιεχόμενο του «One China Policy», η εξέλιξή του ανά τις δεκαετίες, καθώς και οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει ο νέος πρόεδρος των HΠΑ στις διαβουλεύσεις του με την Κίνα, όσον αφορά στον οικονομικό τομέα αλλά και την εξωτερική πολιτική.

Το «One China Policy» στο επίκεντρο των συζητήσεων

Ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, πριν την ανάληψη των καθηκόντων του, είχε ήδη φανεί πως θέλει να διαφοροποιηθεί από τους προκατόχους του και να αμφισβητήσει προηγούμενες, πολύχρονες πρακτικές. Με το τηλεφώνημα που δέχτηκε από την πρόεδρο της Ταϊβάν, Tsai Ing-wen, τον Δεκέμβριο πριν την ορκωμοσία του, έδειξε τάση προς αμφισβήτηση της πολιτικής που ακολουθούσαν έως τότε οι ΗΠΑ όσον αφορά στο «One-China Policy». Ωστόσο, σε μεταγενέστερο τηλεφώνημα, στις αρχές του Φεβρουάριου 2017, με τον πρόεδρο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, Xi Jinping, ο πρόεδρος Trump υποσχέθηκε τη διατήρηση της προϋπάρχουσας πολιτικής με στόχο την ομαλοποίηση των μεταξύ τους σχέσεων (Ecomomist, 2017).

Οι απαρχές του «One-China Policy».
Το «One-China Policy» ξεκινά από το 1979, επί προεδρίας Carter, όταν η αμερικανική ηγεσία αποφάσισε να αναγνωρίσει τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ως συνεχιστή της Δημοκρατίας της Κίνας προ Μάο (Albert, 2016). Ο πρόεδρος Carter θεωρούσε πως η προσέγγιση αυτή θα είχε όχι μόνο οικονομικά οφέλη, αλλά θα απομάκρυνε την Κίνα από τη Σοβιετική Ένωση. Ήταν μία μακρόχρονη προσπάθεια από μεριάς των ΗΠΑ, που ξεκίνησε το 1971 με την επίσκεψη του προέδρου Nixon στην Κίνα, όπου συναντήθηκε με τον Γ.Γ. Μάο.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο για τις σινοαμερικανικές σχέσεις ήταν η αναγνώριση της Ταϊβάν, την οποία οι ΗΠΑ ανακάλεσαν. Στην Ταϊβάν (πρώην Formosa), αυτοαποκαλούμενη ως Δημοκρατία της Κίνας, είχε βρει καταφύγιο η έκπτωτη κυβέρνηση της Κίνας (Kuomintang) το 1949, με την επικράτηση του Mao Zetong, υποστηρίζοντας πως είναι οι κληρονόμοι του κινεζικού κράτους. Οι ΗΠΑ είχαν ήδη αναγνωρίσει τη Δημοκρατία της Κίνας το 1913. Περί τα τέλη του 1978 προέβησαν στην ανάπτυξη σχέσεων με την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, ανακαλώντας, παράλληλα, την προηγούμενη αναγνώριση της Ταϊβάν (Kan & Morrison,2014). Η προσέγγιση του κομμουνιστικού κινεζικού κράτους, εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου, θεωρείται εξαιρετικής στρατηγικής σημασίας, καθώς συνέπεσε με την έναρξη της δεύτερης περιόδου του μεγάλου ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ. Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ θέλησαν να προσεγγίσουν την Κίνα πριν προβεί σε αιφνίδια σύμπραξη με την ΕΣΣΔ, γεγονός που θα επέφερε μεγάλο στρατηγικό πλήγμα στις ΗΠΑ. Για την αμερικανική κυβέρνηση, έπρεπε να αποκλειστεί οπωσδήποτε μία ενδεχόμενη ένωση δύο τόσο πολυπληθών κρατών με συγκεκριμένη ιδεολογία.

Η άρση της αναγνώρισης της Ταϊβάν ήταν σημαντική για το Πεκίνο, καθώς υποστήριζε πως οι ΗΠΑ δεν θα μπορούσαν να αναγνωρίζουν δυο χώρες υπό το όνομα της Κίνας. Γι’αυτό το λόγο δημιουργήθηκε από τις ΗΠΑ η πολιτική της «μίας Κίνας», γνωστό ως «One-China Policy». Σύμφωνα με την εν λόγω πολιτική, οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ως την μοναδική νόμιμη κινεζική κυβέρνηση, και την Ταϊβάν ως μέρος της Κίνας χωρίς, ωστόσο, τη ρητή διατύπωση περί κυριαρχικών δικαιωμάτων στην πρώτη, με σκοπό την προώθηση της ειρηνικής επίλυσης του ζητήματος. Με αυτόν τον τρόπο οι ΗΠΑ μπόρεσαν να διατηρήσουν επίσημες διπλωματικές σχέσεις με την Κίνα, και ανεπίσημες με την Ταϊβάν (Kan & Morrison, 2014).
Επιπροσθέτως, αναφορικά με την ομαλή συνέχεια των σχέσεων ΗΠΑ-Ταϊβάν, μετά την αναγνώριση της Κίνας, το Κογκρέσο ψήφισε νομοσχέδιο για τις σχέσεις των ΗΠΑ με την Ταϊβάν (Taiwan Relations Act, TRA), όπου περιείχε το πλαίσιο σύμφωνα με το οποίο θα διαμορφώνονταν εφεξής οι ανεπίσημες σχέσεις τους. Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ είχαν συνάψει συμμαχίες με την Ταϊβάν, όπως και με άλλα κράτη της Ανατολικής Ασίας, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, με στόχο την διατήρηση της ειρήνης στην περιοχή αλλά και τον περιορισμό των ΕΣΣΔ και Κίνας που είχαν κομμουνιστικά καθεστώτα, καθιστώντας αδύνατη τη διακοπή της όποιας συμμαχίας τους με την Ταϊβάν (Breer, 2010).
Έτσι, το νομοσχέδιο αυτό προσδιορίζει τις στρατιωτικές υποχρεώσεις των ΗΠΑ σε περίπτωση απειλής της ασφάλειάς της, καθώς και τη συνέχιση των σχέσεών τους σε όλους τους τομείς στους οποίους προϋπήρχε συνεργασία. Ακόμη, προσδιοριζόταν πως οι καλές σχέσεις με την Κίνα θα συνεχίζονταν, εφόσον διατηρούταν το ειρηνικό κλίμα και μεταξύ Κίνας-Ταϊβάν. Τέλος, ορίζονταν τα δυο μη κρατικά ιδρύματα τα οποία θα ήταν υπεύθυνα για την συνέχιση των σχέσεών τους, εξαιτίας αυτής της ιδιότυπης ισορροπίας δυνάμεων (Kan & Morrison, 2014).

Η εξέλιξη του «One-China Policy»

Εν συνεχεία, ο πρόεδρος Reagan δήλωσε -σε επαφή του με την Κίνα, για να κατευνάσει τις αντιθέσεις της σχετικά με το νομοσχέδιο- τις «Έξι Διαβεβαιώσεις», οι οποίες αφορούσαν στην πολιτική των ΗΠΑ σχετικά με την Ταϊβάν. Μερικά σημεία εξ’αυτών ήταν η μη συμμετοχή των ΗΠΑ ως διαμεσολαβητή μεταξύ Κίνας και Ταϊβάν, και η απουσία συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ταϊβάν σχετικά με θέματα εξοπλισμού της Ταϊβάν (Glaser & Green, 2017). Οι παραπάνω δηλώσεις, που ορίζουν το πλαίσιο συνεργασίας των χωρών αυτών με τις ΗΠΑ, παραμένουν έως και σήμερα ο πυλώνας των διμερών σχέσεών τους.

Για τις ΗΠΑ είναι εξίσου σημαντικές και οι δύο χώρες. Σε οικονομικό επίπεδο, ο παλαιότερος ιστορικά εξ αυτών σύμμαχος των ΗΠΑ, η Ταϊβάν, αποτελεί σημαντικό εταίρο για εξαγωγές αμερικανικών προϊόντων, αλλά και για εισαγωγές, αφού η Ταϊβάν αποτελεί μία από τις κυρίαρχες δυνάμεις στην κατασκευή ηλεκτρονικών προϊόντων. Σε γεωπολιτικό επίπεδο, μαζί με άλλες συμμαχικές δυνάμεις, όπως η Ιαπωνία και οι Φιλιππίνες, η Ταϊβάν είναι υπεύθυνη για τη σταθερότητα στην περιοχή του Δυτικού Ειρηνικού ωκεανού, εξυπηρετώντας έτσι και αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή. Τέλος, μετά την παύση του στρατιωτικού νόμου το 1987, η Ταϊβάν έχει εξελιχθεί σε μία δημοκρατική χώρα, αποδεικνύοντας έμπρακτα πως η κινεζική κουλτούρα μπορεί να συνδυαστεί με το δημοκρατικό πολίτευμα (Kan & Morrison, 2014).

Στην αντίπερα πλευρά, η Κίνα, από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου κιόλας, διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο για τις ΗΠΑ. Εκτός της μη σύμπραξής της με τη Σοβιετική Ένωση, η Κίνα αποτελούσε σημαντικό σύμμαχο σε οικονομικά ζητήματα για τις ΗΠΑ. Η τεράστια αγορά που ανοιγόταν -και εξακολουθεί να ανοίγεται για εμπορικές δραστηριότητες- είναι πολύ ελκυστική για την αμερικανική οικονομία. Στη συνέχεια, από την εποχή της μεγάλης οικονομικής μεγέθυνσης της Κίνας, οι ΗΠΑ απέκτησαν ακόμη ισχυρότερα κίνητρα για συνεργασία, αφού η άνοδος της οικονομίας ταυτιζόταν με την άνοδο της κινεζικής ισχύος.

Οι σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας-Ταϊβάν σήμερα

Η γενικότερη άνοδος της Κίνας, όπως φαίνεται και από πρόσφατες εμφανίσεις του προέδρου Xi, ενδέχεται να αποδειχθεί ανησυχητική για τις ΗΠΑ, καθώς μπορεί να αποτελέσει παράγοντα αποσταθεροποίησης της ισορροπίας στη νότια κινεζική θάλασσα (Huang, 2017). Στην περίπτωση αυτή, οι ΗΠΑ πιθανώς θα βρεθούν σε δύσκολη θέση, είτε λόγω των συμφωνιών για αμυντική εξασφάλιση των συμμάχων τους στην περιοχή, είτε λόγω της μη εμπλοκής τους, με άμεση συνέπεια την απώλεια ισχύος στην περιοχή. Γι’ αυτό και ο πρόεδρος Trump, προεκλογικά, είχε δηλώσει πως η αρωγή των ΗΠΑ δεν θα είναι πάντα δεδομένη για τους συμμάχους τους, εφόσον δεν εξυπηρετούνται και δικά τους συμφέροντα. Ενδεχομένως, λοιπόν, μία τυχόν προκλητική συμπεριφορά της Κίνας να μην βρει αντίσταση από τις ΗΠΑ (Tatsumi, 2016).
Στο παρελθόν, ανησυχητικές για τις ΗΠΑ εκλαμβάνονταν και οι -κυρίως οικονομικού περιεχομένου- συμφωνίες, οι οποίες κατά καιρούς προέκυπταν μεταξύ Πεκίνου και Ταϊπέι (Albert, 2016). Η «Συναίνεση του 1992», με την οποία οι δυο πλευρές συμφωνούσαν στην ύπαρξη μίας Κίνας, διατηρώντας, ωστόσο, διαφορετική ερμηνεία για το ποια ήταν αυτή, είχε επιτρέψει κατά διαστήματα να συνομιλούν και να συμφωνούν, σε θέματα από τα οποία επωφελούνταν αμοιβαίως. Η πρόεδρος Tsai Ing-wen, μέχρι τώρα, δεν έχει αποδεχθεί τη «Συναίνεση του 1992», και αυτό μπορεί να δυσχεράνει στο μέλλον την προσπάθεια σταθεροποίησης στην περιοχή, καθώς θα μπορούσε να θεωρηθεί από την Κίνα ως αιτία επιθετικής συμπεριφοράς (Grossman, 2017).
Συνεπώς, η αποδοχή του One-China Policy από τον Trump δείχνει πως οι ΗΠΑ επιθυμούν να διατηρήσουν το status quo που έχει διαμορφωθεί έως τώρα (Zurong, 2017). Μάλιστα, προσπάθειες για ουσιαστική συνεργασία μεταξύ ΗΠΑ-Κίνας σε εμπορικά θέματα θα ήταν ωφέλιμες και για τους δυο, κάτι που φαίνεται να έχουν ήδη συμφωνήσει από κοινού να πράξουν στο μέλλον.

Οι προκλήσεις στον οικονομικό τομέα

Ωστόσο, εσωτερικά ζητήματα γοήτρου και στις δυο χώρες κάνουν το σενάριο μιας γόνιμης και φιλειρηνικής συνεργασίας μάλλον απίθανο. O Trump κέρδισε τις εκλογές υποσχόμενος να κάνει την Αμερική «μεγάλη» ξανά, βελτιώνοντας την οικονομία με την αύξηση των θέσεων εργασίας, και αποτρέποντας τις εταιρίες να εγκαταλείψουν τη χώρα (Berenson, 2017). Παράλληλα, ο Xi Jinping, εκτός της διατήρησης της οικονομικής ισχύος της Κίνας, έχει επωμισθεί και την ευθύνη για την αύξηση της γενικότερης ισχύος της χώρας ως παγκόσμιας δύναμης. Η στάση της Κίνας απέναντι στις δυτικές δυνάμεις βασίζεται σε παλαιές μνήμες εξευτελισμού, που αποτελούν κινητήριο δύναμη για τις πολιτικές του προέδρου της (Huang, 2017). Έτσι, δεν αποκλείεται να υπάρξουν εντάσεις σε οικονομικά ζητήματα λόγω ανταγωνισμού, αν και εκτιμάται πως μπορεί να υπάρξουν συντομότερα εντάσεις σε θέματα εξωτερικής πολιτικής.

Οι προκλήσεις στην εξωτερική πολιτική

Μετά την επιβεβαίωση για την διατήρηση του «One – China Policy» από τον Trump, η Κίνα προχώρησε τα σχέδιά της για τον μελλοντικό εξοπλισμό των τεχνητών νησιών Spratly Islands στη νότια κινεζική θάλασσα, που, όπως είναι φυσικό, έχει προκαλέσει ιδιαίτερη ανησυχία στα γειτονικά κράτη-σύμμαχους των ΗΠΑ. Η απουσία αντιδράσεων πηγάζει, αφενός, από τον φόβο ενδεχόμενης σύρραξης με το Πεκίνο, αφετέρου από την αναμονή της αντίδρασης της Ουάσιγκτον (Lockie A., 2017). Παρά τη συνεργασία των ΗΠΑ με τα γειτονικά κράτη της Κίνας σε θέματα ασφαλείας, οι μέχρι τώρα ενδείξεις από τα λεγόμενα του Trump προκαλούν ανησυχία για την τήρηση των εν λόγω υποσχέσεων. Όπως όλα δείχνουν, ο πρόεδρος των ΗΠΑ θα κληθεί νωρίτερα από το αναμενόμενο να αποφασίσει για την αντιμετώπιση των συγκεκριμένων συμμάχων του και, φυσικά, για τον καθορισμό των σχέσεων των ΗΠΑ με την Κίνα, καθιστώντας κάτι παραπάνω από σαφές πως, στα επόμενα χρόνια, η περιοχή της νότιας κινεζικής θάλασσας θα απασχολήσει ιδιαίτερα τη διεθνή πολιτική.

Πηγές:

  1. Zenko, M. (2017) China-Taiwan relations. Available at: http://www.cfr.org/china/china-taiwan-relations/p9223 (Accessed: 4 March 2017).
  2. Berenson, T. (2017) Read Donald Trump’s speech on jobs and the economy. Available at: http://time.com/4495507/donald-trump-economy-speech-transcript/ (Accessed: 4 March 2017).
  3. Sun, Y. (2017) China’s aid to Africa: Monster or messiah? Available at: https://www.brookings.edu/opinions/u-s-alliances-in-east-asia-internal-challenges-and-external-threats/ (Accessed: 4 March 2017).
  4. Economist, T. (2017) Donald Trump grants china’s fervent wish. Available at: http://www.economist.com/news/china/21716899-one-china-policy-back-who-blinked-donald-trump-grants-chinas-fervent-wish (Accessed: 4 March 2017).
  5. Β. S. Glaser, Μ. J. Green (2017) What Is the U.S. ‘One China’ Policy, and Why Does it Matter? Available at: https://www.csis.org/analysis/what-us-one-china-policy-and-why-does-it-matter (Accessed: 4 March 2017).
  6. Grossman, D. (2017) Why china should feel good about Taiwan. Available at: http://www.rand.org/blog/2017/02/why-china-should-feel-good-about-taiwan.html (Accessed: 4 March 2017).
  7. Huang, Y. (2017) Conflict and commonality between Donald Trump and Xi Jinping. Available at: http://carnegieendowment.org/2017/02/15/conflict-and-commonality-between-donald-trump-and-xi-jinping-pub-68025 (Accessed: 4 March 2017).
  8. Lockie, A. (2017) Beijing cements south China Sea land grab with missile defense sites while the world awaits US response. Available at: http://www.businessinsider.com/china-missiles-south-china-sea-spratly-scarborough-hq-9-csis-amti-2017-2 (Accessed: 4 March 2017).
  9. Tatsumi, Y. (2016) Trump wins: Implications for US allies and partners in Asia. Available at: http://thediplomat.com/2016/11/trump-wins-implications-for-us-allies-and-partners-in-asia/ (Accessed: 4 March 2017).
  10. Zurong, W. (2017) A positive step in Sino-U.S. Relations. Available at: http://www.chinausfocus.com/foreign-policy/a-positive-step-in-sino-us-relations (Accessed: 4 March 2017).
  11. Kan, S.A. and Morrison, W.M. (2014) U.S.-Taiwan Relationship: Overview of Policy Issues. Available at: https://fas.org/sgp/crs/row/R41952.pdf (Accessed: 6 March 2017).

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest