Η πολιτικοοικονομική κουλτούρα του Κινέζικου θαύματος

Η άνοδος της Κίνας στο παγκόσμιο οικονομικό στερέωμα αποτελεί ένα από τα πιο αξιοσημείωτα παραδείγματα κλειστών οικονομιών που βάδισαν προς τη φιλελευθεροποίηση. Έχουν γραφτεί πολλές μελέτες και επιστημονικά άρθρα για την επιτυχία της Κίνας, για τον «τρόμο» των Η.Π.Α. σχετικά με την αυριανή τους σχέση, αλλά και για την αλληλεπίδραση της Κινέζικης απειλής με τους διάφορους εταίρους της. Λίγα, όμως, -ή, τουλάχιστον, όχι γνωστά στο ευρύ κοινό- έχουν γραφτεί για την πολιτική της Κίνας πίσω από την οικονομική της επιτυχία ή, κατ’ επίφαση, ευημερία. Γιατί υπάρχει διαφορά στους οικονομικούς από τους κοινωνικούς δείκτες της; Τί ευθύνεται για την τελευταία της επιβράδυνση στο χώρο των αγορών; Μήπως, εντέλει, η πολιτικοοικονομική της κουλτούρα δεν είναι συμβατή με τον τρόπο διάρθρωσης της οικονομίας της; Πολλά ερωτήματα και πολλά καθεστώτα αλήθειας.

Η ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ

Βασική επιρροή της πρωταρχικής ιδεολογικής κατεύθυνσης ήταν τόσο ο Μαρξισμός όσο και μια από τις εφαρμογές του, ο Λενινισμός. Θα πρέπει, όμως, να γίνει ένας διαχωρισμός περιόδων. Αρχικά, διακρίνουμε την εποχή του Mao Zedong και το μοντέλο που εισήγαγε. Μετά τον Κινέζικο εμφύλιο, ο Mao Zedong προχώρησε σε ένα νέο πολιτικοοικονομικό σχέδιο, το «Μεγάλο Άλμα προς τα εμπρός», το οποίο στόχευε στη ραγδαία εκβιομηχάνιση και κολλεκτιβοποίηση, και διήρκεσε από το 1958 μέχρι το 1962. Κάποια βασικά μέτρα ήταν:

  • Ο χωρισμός της κοινωνίας σε κοινότητες (commune). Κάθε οικογένεια εργάζεται για την κοινότητα, και εκείνη λειτουργεί ως κράτος πρόνοιας, παρέχοντάς τους εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη.
  • Η εισαγωγή ενός συστήματος υποχρεωτικής αγοράς σιτηρών σε σταθερές τιμές για ανακούφιση από την πείνα, τηρώντας τις εμπορικές συμφωνίες με τη Σοβιετική Ένωση, καθώς και δελτίων για τον περιορισμό της σπατάλης εντός των πόλεων.
  • Αύξηση του ωραρίου των εργατών στα εργοστάσια.

Ωστόσο, το εν λόγω σχέδιο δεν απέφερε τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα, καθότι ακολούθησε μεγάλη πείνα, ενώ το καθεστώς συμπεριφερόταν αυταρχικά προς τους πολίτες, προχωρώντας σε εκκαθαρίσεις των αντιφρονούντων. Η εφαρμογή του σοσιαλιστικού προτύπου παρέμεινε σε ένα τεχνοκρατικό στάδιο, με την οικονομία να καθοδηγεί την πολιτική – και όχι το αντίθετο, όπως θα πίστευαν οι υποστηρικτές του. Η αποτυχία του μοντέλου του οδήγησε το Mao Zedong σε μια αναθεώρηση, προσπαθώντας να φέρει την ιδεολογική επανάσταση με τον τρόπο που την αντιλαμβανόταν. Το 1966 εφάρμοσε το σχέδιό του, ονόματι «Πολιτιστική Επανάσταση», που είχε ως σκοπό την ομοιομορφία και την εξάλειψη των ανισοτήτων. Ως αποτέλεσμα, παρατηρήθηκαν αλλαγές στην ενδυμασία στα σχολεία, ενώ οι μαθητές, με την περάτωση της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσής τους, έπρεπε να δουλέψουν στις κοινότητες, στα εργοστάσια ή σε κάποια στρατιωτική μονάδα. Βάσει των εργασιακών τους επιδόσεων, θα μπορούσαν ύστερα να εισαχθούν στο πανεπιστήμιο. Το ίδιο ίσχυε και για την ακαδημαϊκή ελίτ, η οποία υποχρεούτο να τελέσει κάποια χειρωνακτική εργασία. Ωστόσο, η επανάσταση αυτή, όπως και στο Σταλινικό πρότυπο, δεν ήταν βασισμένη στη βελτίωση του κράτους πρόνοιας και στην εξάλειψη των ανισοτήτων μέσα από τη βελτίωση του εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά στη δημιουργία και, εντέλει, διαμόρφωση εργατικού δυναμικού, με σκοπό την άνοδο της παραγωγής.

Οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις της Κίνας συνεχίστηκαν με τον Deng Xiaoping (1978-1984), ο οποίος άνηκε στη ρεφορμιστική πτέρυγα του κόμματος. Βασικός στόχος του ήταν το σταδιακό άνοιγμα της Κίνας, γνωστό ως «Σοσιαλισμός με Κινέζικα χαρακτηριστικά», το οποίο περιλάμβανε την αποκολλεκτιβοποίηση, αφήνοντας τους γεωργούς να κρατήσουν τη γη, με την πληρωμή, όμως, ενός μεριδίου στο κράτος. Επίσης, η προσέγγιση των μεταρρυθμίσεων είχε στόχευση bottom-up, σε αντίθεση με το Μαοϊστικό μοντέλο, που προσπάθησε ανεπιτυχώς να εφαρμόσει top-down αλλαγές. Πλέον, οι ιδιωτικές επιχειρήσεις άρχισαν να λειτουργούν νόμιμα υπό το κομμουνιστικό καθεστώς, και άνοιξε ο δρόμος για τις επενδύσεις, με τη δημιουργία οικονομικών ζωνών απαλλαγμένων από τη γραφειοκρατία. Σύντομα, οι άμεσες ξένες επενδύσεις κατέστησαν την Κίνα τον μεγαλύτερο αποδέκτη ξένων επενδύσεων ανάμεσα στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Οι μεγάλες αγροτικές πόλεις μεταμορφώθηκαν σε βιομηχανικές ζώνες, όπου είχαν τις έδρες τους οι εταιρείες, με αποτέλεσμα να αποτελέσουν πόλο έλξης για το εργατικό δυναμικό. Αν και η εύρεση εργασίας ήταν εύκολη, υπήρχε ανισότητα μεταξύ των εργατών και της αστικής κοινωνίας που άρχισε να διαμορφώνεται, τόσο στις μισθολογικές απολαβές όσο και στο κράτος πρόνοιας. Οι οικονομικές μεταβολές συνεχίστηκαν κατά την περίοδο 1984-1993, με την κρατική παρεμβάτικοτητα να μειώνεται όλο και περισσότερο όσον αφορά στο επιχειρείν. Η περίοδος 1990-1997 μέχρι και το θάνατο του Deng Xiaoping, αλλά και εν συνεχεία, χαρακτηρίζεται από μεγάλο μέγεθος ιδιωτικοποίησεων, με την εκκαθάριση διαφόρων κρατικών επιχειρήσεων, και την πώληση των περιουσιακών στοιχείων τους σε ιδιώτες επενδυτές.

ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΕ ΚΡΙΣΗ;

O Marcus Rodlauer, μέλος του  Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (Δ.Ν.Τ), υποστηρίζει ότι το χρέος και η πολυπλοκότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, σε συνδυασμό με τη ραγδαία οικονομική μεγέθυνση της Κίνας, βρίσκονται σε μη βιώσιμο δρόμο. Παράλληλα, όλο και περισσότερα μέλη του εργατικού δυναμικού διαμαρτύρονται για τις περικοπές μισθών και τις απολύσεις. Τον Ιούλιο του 2016 η βιομηχανική παραγωγή μειώθηκε, στοιχείο που -όπως υπογραμμίζει το Δ.Ν.Τ.- είναι αρνητικό για την πορεία της Κίνας. Συγκεκριμένα, το Ταμείο σημειώνει ότι η οικονομία της χώρας θα δυσκολευτεί να αναπτυχθεί χωρίς τις εξαγωγές της. H S&P υπογραμμίζει το πρόβλημα του δανεισμού των τραπεζών, ο οποίος έχει επεκταθεί πολύ περισσότερο λόγω της ανάπτυξης της Κινέζικης οικονομίας.

Επίσης, η αύξηση των ανισοτήτων αποτελεί ένα σημαντικό γεγονός. Σύμφωνα με στοιχεία του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (Ο.Ο.Σ.Α.), υπάρχει χάσμα μεταξύ των εργατών και των αστών, ενώ οι άτυπες μορφές εργασίας είναι πολύ περισσότερες από τις σταθερές. Παράλληλα, οι εργοδότες δεν καλύπτουν το εργατικό δυναμικό ως προς την κοινωνική ασφάλιση. Έτσι, η απασχόληση ενός εργαζομένου στην παραοικονομία οδηγεί σε χαμηλή προοπτική για μετέπειτα επίσημη απασχόληση, ενώ, ταυτόχρονα, ο εργαζόμενος παγιδεύεται στη χαμηλή εξειδίκευση, με αποτέλεσμα να διατηρείται η εισοδηματική ανισότητα. 

Σύμφωνα με τo People’s Daily, το 1980 ο συντελεστής Gini της Κίνας διαμορφώθηκε σε 0,3, ενώ το 2012 ήταν στο 0,49. Γενικά, ένας συντελεστής 0,4 θεωρείται ότι βρίσκεται σε ένα επίπεδο προειδοποίησης. Για λόγους σύγκρισης, οι πιο πρόσφατες εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας για τους συντελεστές Gini των άλλων κορυφαίων οικονομιών του κόσμου -των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ιαπωνίας και της Γερμανίας- ήταν 0,41, 0,32 και 0,3, αντίστοιχα. Παρόλο που η ανισότητα στην Κίνα είναι υψηλή, υπάρχει η άποψη ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να εργαστούν, χωρίς η οικονομική τους κατάσταση να καθορίζεται από την κοινωνική τους θέση. Βέβαια, όσοι βρίσκονται στο στρατό και σε γραφειοκρατικές θέσεις συνεχίζουν να κρατούν μια υψηλή θέση στην κοινωνία. Συνεπώς, η Κίνα, όπως έχει μέχρι τώρα εξελιχθεί, αποτελεί ένα υβριδικό μοντέλο που ακολουθεί μια βίαιη φιλελευθεροποίηση, ενώ δεν απεμπολεί τις αυταρχικές του μεθόδους. Απομένει να δούμε πώς θα εξελιχθεί στο μέλλον, και αν οι προβλέψεις μετατραπούν από εφιάλτη σε πραγματικότητα.

Πηγές:

  1. %AUTHORNAME% – %HTAGS%Bulman, M. (2016) China heading for ‘financial crisis’ that could have ‘very serious repercussions’ for global economy, IMF warns. Available at: http://www.independent.co.uk/news/world/asia/china-imf-financial-crisis-markus-rodlauer-economy-global-a7353236.html (Accessed: 12 February 2017).
  2. OECD (2012) Ιnequality: Recent trends in china and experience in the OECD area. Available at: http://www.oecd.org/globalrelations/keypartners/50146214.pdf (Accessed: 12 February 2017).
  3. OECD (2016) Economic survey of china 2015. Available at: http://www.oecd.org/eco/surveys/economic-survey-china.htm (Accessed: 12 February 2017).
  4. Whyte, M.K. (2012) China’s post-socialist inequality. Available at: http://scholar.harvard.edu/files/martinwhyte/files/whyte-current_history.pdf (Accessed: 12 February 2017).
  5. Zhao, Y. (2014) What drives china’s success? Available at: http://www.forbes.com/sites/realspin/2014/10/02/what-drives-chinas-success/#33b6564244e8 (Accessed: 12 February 2017).

Tagged under:

-Τεταρτοετής φοιτήτρια στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης Αθηνών. -Κατεύθυνση σπουδών: Πολιτική ανάλυση -Ενδιαφέροντα: Μπαλέτο, ξένες γλώσσες και συγγραφή κειμένων πολιτικής επικαιρότητας -Στόχοι: Ενασχόληση με τις αναδιανεμητικές πολιτικές -Συμμετοχή σε : σχολικά και φοιτητικά MUN, blog με θέματα πολιτικής επικαιρότητας

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest