Η πορεία των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κούρδων

Το έθνος των Κούρδων – Ιστορική αναδρομή

Οι Κούρδοι συνιστούν εθνοτική ομάδα, και κατοικούν κυρίως στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, με έντονη παρουσία σε περιοχές όπως: η Ανατολική και Νοτιοανατολική Τουρκία, το Δυτικό Ιράν, το Βόρειο Ιράκ και η Βόρεια Συρία. Ως πληθυσμός, συνδέεται στενά -από πολιτιστική και γλωσσική άποψη- με τους λαούς της Περσίας και, ως εκ τούτου, συχνά ταξινομείται με βάση τη συγκεκριμένη κατηγοριοποίηση. Μάλιστα, υπολογίζεται ότι οι Κούρδοι που διαβιούν σε ολόκληρο τον κόσμο, ανέρχονται γύρω στα 30-32 εκατομμύρια, η πλειοψηφία των οποίων ζει στη Δυτική Ασία. Παρ’όλα αυτά, υπάρχουν αξιόλογες κοινότητες κουρδικής διασποράς σε πόλεις της Δυτικής Τουρκίας, με βασικό κέντρο εγκατάστασης την Κωνσταντινούπολη. Ακόμα, πρόσφατα άρχισαν να συστήνονται κοινότητες και σε δυτικές χώρες, με χαρακτηριστική την περίπτωση της Γερμανίας. Μεταξύ άλλων, οι Κούρδοι κατέχουν μία αυτόνομη περιοχή στο Βόρειο Ιράκ -όπου κι αποτελούν την πλειοψηφία-, ενώ συνιστούν σημαντική μειονοτική ομάδα σε γειτονικές χώρες, όπως η Τουρκία και το Ιράν, όπου τα κουρδικά εθνικιστικά κινήματα συνεχίζουν να επιδιώκουν μεγαλύτερη αυτονομία και πολιτιστικά δικαιώματα.

Ήδη από τον 4ο αιώνα π.Χ., οι Κούρδοι έκαναν αισθητή την παρουσία τους στην περιοχή της Μεσοποταμίας, όπου εγκαθίδρυσαν τους πρώτους τους οικισμούς, και γνώρισαν μια περίοδο μεγάλης ακμής. Ωστόσο, τον 1ο αιώνα π.Χ. κατακτήθηκαν από τους Ρωμαίους, και σταδιακά ξεκίνησε η προσάρτηση περισσοτέρων εδαφών με έντονο κουρδικό στοιχείο, ώσπου κατέρρευσε και η τελευταία δυναστεία, το 380 μ.Χ. Παρά τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν αυτοί οι πληθυσμοί, κατόρθωσαν να ορθοποδήσουν, και ίδρυσαν πολιτείες από τον 11ο αιώνα, με προεξέχουσα αυτή των Αγιουβιδών – η οποία, μάλιστα, ανέκοψε την προέλαση των Σταυροφόρων το 1171. Η κυριαρχία τους έμελλε να περιοριστεί με την άφιξη τουρκικών νομάδων (12ος αιώνας), και με την άνοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Απότοκος αυτών ήταν ο συνασπισμός των Κούρδων, με πρωταρχική επιδίωξη την απαλλαγή από τον τουρκικό ζυγό. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα οι προσπάθειες για συνένωση κι απελευθέρωση δεν καρποφόρησαν, λόγω της έλλειψης συνοχής των αγωνιστών και των ισχυρισμών των Οθωμανών για υποκίνηση εξεγέρσεων ενάντια σε άλλες εθνοτικές μειονότητες, όπως οι Αρμένιοι.

Προσπάθειες για συγκρότηση ανεξάρτητου κουρδικού κράτους

Στη σύγχρονη εποχή, οι Κούρδοι -εκμεταλλευόμενοι τη δυσμενή κατάσταση στην οποία βρισκόταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου- ανέπτυξαν στενές διπλωματικές σχέσεις με Δυτικές δυνάμεις που μάχονταν ενάντια στην Τουρκία, και ειδικά με το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι Βρετανοί είχαν εγγυηθεί ότι θα κατέβαλλαν κάθε δυνατή προσπάθεια προκειμένου να συγκροτηθεί ενιαίο κράτος με τη λήξη του Πολέμου – μια υπόσχεση που, ωστόσο, αθετήθηκε. Η αρνητική αυτή εξέλιξη δεν πτόησε τους Κούρδους, οι οποίοι αξιοποίησαν την περίοδο φιλελευθεροποίησης της Τουρκίας, μετά τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, και ίδρυσαν την «Κοινωνία για την Άνοδο του Κουρδιστάν», ώστε να βελτιωθεί η στάση αντιμετώπισης προς το Κουρδικό Ζήτημα, και να προωθηθούν στοιχεία της κουλτούρας τους στο διεθνές στερέωμα. Στο πλαίσιο αυτό, μάλιστα, ανακήρυξαν την ανεξαρτησία τους το 1927, και έτσι δημιουργήθηκε η Δημοκρατία του Αραράτ (The Republic of Ararat) – η οποία, όμως, άντεξε μόλις τρία χρόνια, καθώς κατακτήθηκε εκ νέου από τον τουρκικό στρατό. Παράλληλα, λίγα χρόνια νωρίτερα (1922-1924), στην περιοχή του Βόρειου Ιράκ συστάθηκε το Βασίλειο του Κουρδιστάν, το οποίο έμελλε να δεχτεί επίθεση από βρετανικές δυνάμεις, και τελικά η περιοχή παραχωρήθηκε εκ νέου στο Ιράκ, έπειτα από την παρέμβαση της Κοινωνίας των Εθνών (ΚτΕ).

Κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, παρατηρήθηκε παράταση της αστάθειας στις τάξεις των Κούρδων. Οι προσπάθειες για συγκρότηση κράτους έδειχναν να μην αποδίδουν, λόγω της έλλειψης στρατηγικής, αλλά και της έμφασης στις δεσμεύσεις εγγυητριών δυνάμεων της Δύσης, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο. Η κατάσταση δεν διαφοροποιήθηκε μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (1945). Οι Κούρδοι, απογοητευμένοι από τη στάση των Δυτικών Δυνάμεων, στράφηκαν το 1946 στη Σοβιετική Ένωση, για αρωγή στην ίδρυση αυτόνομης επαρχίας στην επικράτεια του Ιράν (Δημοκρατία του Μαχαμπάντ – Kurdistan Republic of Mahabad). Ωστόσο, μετά από πιέσεις που δέχτηκαν και οι δύο πλευρές από ευρωπαϊκές χώρες, το εγχείρημα εγκαταλείφθηκε. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950, οι Κούρδοι επικεντρώθηκαν στην απόκτηση πολιτικών δικαιωμάτων στην Τουρκική Δημοκρατία, ενώ η όποια πρόοδος στις διμερείς τους σχέσεις ανακόπηκε λόγω του στρατιωτικού πραξικοπήματος, το 1960. Την επόμενη δεκαετία κάνει την εμφάνισή του στην Τουρκία -τη χώρα με το μεγαλύτερη παρουσία Κούρδων- το PKK (στα ελληνικά: Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν), με σκοπό -σε πρωταρχικό στάδιο- την αντιμετώπιση των φαινομένων βίας από τουρκικές αρχές σε βάρος του κουρδικού πληθυσμού.

Η συμβολή των ΗΠΑ στο Κουρδικό Ζήτημα

Οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής αντιμετώπιζαν το Κουρδικό Ζήτημα με ιδιαίτερη επιφύλαξη, εξαιτίας των εκτεταμένων σχέσεων που είχαν αναπτύξει στη Μέση Ανατολή, ήδη από το 1920. Επί Woodrow Wilson, οι Αμερικανοί -βασιζόμενοι στην αρχή αυτοδιάθεσης των λαών- επεδίωξαν, σε συνεργασία με άλλες χώρες, να προτάξουν την αναγκαιότητα σύστασης κουρδικού κράτους. Παρόλα αυτά, τόσο η Συνθήκη των Σεβρών, όσο και η Συνθήκη της Λωζάννης δεν κατόρθωσαν να δώσουν λύση στο πάγιο αίτημα των Κούρδων. Μεταξύ άλλων, με τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέδειξαν την αντίθεσή τους στη στροφή προς τη Σοβιετική Ένωση, και λειτούργησαν καταλυτικά στην αποτροπή ίδρυσης κουρδικής επαρχίας υπό την εποπτεία των Ρώσων. Ακόμα, υποκινούσαν στρατιωτικές εξεγέρσεις σε χώρες με έντονο κουρδικό στοιχείο. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί το πραξικόπημα του 1963 στο Ιράκ, όπου το καθεστώς του Abdel Karim Kassem αντικαταστάθηκε από μία κεντρική κυβέρνηση υπό το κόμμα Ba’ath. Λίγο αργότερα, το 1970, υπογράφεται συνθήκη μεταξύ της κεντρικής κυβέρνησης και των Κούρδων – χάρις στην οποία εξασφαλιζόταν περισσότερη αυτονομία. Ο τότε Αντιπρόεδρος, Saddam Hussein, έμεινε γνωστός στην ιστορία για τις θηριωδίες του σε βάρος των Κούρδων.

Η συμφωνία που υπεγράφη το 1972 μεταξύ του Ιράκ και της Σοβιετικής Ένωσης εξόργισε την κυβέρνηση Nixon και, ως εκ τούτου, ξεκίνησε μία μακρά περίοδος αναταραχών και στις σχέσεις μεταξύ των ΗΠΑ και των Κούρδων. Η σκληρή στάση του Hussein προς τους Κούρδους κορυφώθηκε με τη χρήση χημικών όπλων το 1988, όταν χιλιάδες Κούρδοι σκοτώθηκαν – μία κίνηση που ανάγκασε την αμερικανική κυβέρνηση να διακόψει τις σχέσεις της με την ιρακινή αντιπολίτευση. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 οι εντάσεις παρατείνονται, αφού το κόμμα «Εθνικό Κογκρέσο», υπό την αρωγή των ΗΠΑ, επιχειρεί να περιορίσει την εκλογική δύναμη του Hussein. Με την επέμβαση των Αμερικανών το 2003, λήγει η περίοδος διακυβέρνησης του Saddam Hussein, και εγκαθίσταται τοπική κυβέρνηση Κούρδων στο Βόρειο Ιράκ. Δύο χρόνια αργότερα ανακαλύπτεται πετρελαϊκή πηγή στην περιοχή αυτή, και η κεντρική κυβέρνηση στη Βαγδάτη ανησυχεί μήπως οι Κούρδοι επιδιώξουν να αποσχιστούν, ενώ παράλληλα αρχίζουν συρράξεις με τουρκικές δυνάμεις στα σύνορα. Πρόσφατα, μάλιστα, με την άνοδο του επονομαζόμενου Ισλαμικού Κράτους, και τη θετική στάση του νεοεκλεγέντος Προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, φαίνεται πως η Τουρκία βρίσκεται σε δυσμενή θέση.

Παρούσα κατάσταση και αντιδράσεις στη Μέση Ανατολή

Στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, παρατηρούνται ποικίλες αναταράξεις με τη στάση των Κούρδων, καθώς η παρουσία τους είναι έντονη στα περισσότερα κράτη, και το επονομαζόμενο Ισλαμικό Κράτος εξακολουθεί τις επιθέσεις του σε βάρος άμαχου πληθυσμού. Ιδίως στη νοτιοανατολική Τουρκία, η κατάσταση έχει επιδεινωθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια, ενώ σε όλα αυτά έρχεται να προστεθεί η αδιάλλακτη στάση του Τούρκου Προέδρου, Recep Tayyip Erdoğan. Ωστόσο, η πρόσφατη συνάντησή του με τον Αμερικανό Πρόεδρο στην Washington σημαδεύτηκε από την παροχή οπλικών συστημάτων στους Κούρδους εκ μέρους των ΗΠΑ (Μάιος 2017) – μία κίνηση που ερμηνεύεται αρνητικά από τη μεριά της Τουρκίας, καθώς υπάρχει κίνδυνος να χρησιμοποιηθούν ενάντια στην τουρκική κυβέρνηση. Η στάση της Τουρκίας εξακολουθεί να παραμένει προκλητική, καθώς τον περασμένο Απρίλιο βομβάρδισε Κούρδους άμαχους στη Συρία, επικαλούμενη πιθανή επέλαση του επονομαζόμενου Ισλαμικού Κράτους.

Παρά τις υπάρχουσες δυσκολίες, η θέση της Συρίας λογίζεται κομβικής σημασίας, διότι το κουρδικό YPG στη βόρεια Συρία θεωρείται σημαντικός σύμμαχος προκειμένου να επέλθει συμβιβαστική λύση, και να αντιμετωπιστεί καίρια το επονομαζόμενο Ισλαμικό Κράτος. Την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών, μάλιστα, εξυπηρετεί το γεγονός ότι το τουρκικό PKK δεν συνδέεται με το YPG, μιας και ο Trump καταδικάζει έντονα τις δράσεις του κουρδικού κόμματος. Επιπλέον, στο Βόρειο Ιράκ ήδη η κεντρική κυβέρνηση έχει κάνει αποδεκτή την παραχώρηση ημι-αυτονομίας στους Κούρδους της περιοχής – μία ενέργεια που αξιολογείται θετικά από Αμερικανούς αξιωματούχους. Στο Κουρδικό Ζήτημα εντοπίζεται επίσης μία επαρκέστερη συνεργασία μεταξύ των ΗΠΑ και της Ρωσίας, αφού απέτρεψαν από κοινού την τουρκική προέλαση στην πόλη Manjib, που είναι καθοριστικής γεωγραφικής σημασίας.

Συμπεράσματα

Στο πέρασμα των αιώνων, οι Κούρδοι προέβησαν σε πολλές απόπειρες προκειμένου να εδραιώσουν την κυριαρχία τους στη Μέση Ανατολή. Σήμερα, παραμένουν το μεγαλύτερο έθνος στον πλανήτη που δεν έχει λάβει ακόμα κρατική υπόσταση. Οι σχέσεις των Κούρδων με τις υπόλοιπες χώρες -οι οποίες διαδραματίζουν σημαίνοντα ρόλο στην επίτευξη των στόχων τους- συνεχώς αλλάζουν, λόγω διαφορετικών παραγόντων, όπως η άνοδος του επονομαζόμενου Ισλαμικού Κράτους, και οι τεταμένες σχέσεις των ΗΠΑ με χώρες όπου υπάρχει έντονο κουρδικό στοιχείο. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με «κομμένη την ανάσα» τις εξελίξεις, κι ευελπιστεί το ενδιαφέρον του Αμερικανού Προέδρου για επίλυση του Κουρδικού Ζητήματος να λάβει σύντομα σάρκα και οστά.

Πηγές:

  1. Noack, R. and Noack, R. (2014). The long, winding history of American dealings with Iraq’s Kurds. [online] Washington Post. Available at: https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2014/08/07/the-long-winding-history-of-american-dealings-with-iraqs-kurds/?utm_term=.451f95759673 [Accessed 1 Jun. 2017].
  2. Pbs.org. (2017). The Kurds – A Chronology | The Survival Of Saddam. [online] Available at: http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/saddam/kurds/cron.html [Accessed 1 Jun. 2017].
  3. Time.com. (2017). Kurds Welcome U.S. Assitance, Though Many Fear It Won’t Last. [online] Available at: http://time.com/3103537/kurds-iraq-erbil-barzani-isis/ [Accessed 1 Jun. 2017].
  4. Cabinet.gov. (2012). KRG and USAID embark on joint $18 million dollar health initiative. [online] Available at: http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?s=040000&l=12&a=45402 [Accessed 1 Jun. 2017].
  5. Gaouette, N. (2017). Trump welcomes Erdogan amid US-Turkey strains. [online] CNN. Available at: http://edition.cnn.com/2017/05/16/politics/trump-erdogan-visit/ [Accessed 1 Jun. 2017].

Tagged under:

Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 19 Μαΐου 1996 και μεγάλωσε στο Ναύπλιο. Είναι προπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα Διεθνών κι Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Στα φοιτητικά του χρόνια έχει συμμετάσχει σε διπλωματικά συνέδρια (Model United Nations, Model European Union), ενώ έχει αξιοσημείωτη συνεισφορά σε ερευνητικές ομάδες του Πανεπιστημίου Πειραιώς (Εργαστήριο Μελέτης Κρατών BRICS). Η καταγραφή διεθνών γεγονότων σε συνδυασμό με την εκμάθηση ξένων γλωσσών συνθέτουν μία δυναμική προσωπικότητα με έντονο το στοιχείο της πολύπλευρης ενημέρωσης.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This