Η.Π.Α. και Αφρική: η εξασθένιση των ενεργειακών τους σχέσεων και οι μελλοντικές προοπτικές

Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας παρατηρήθηκε μια ραγδαία αύξηση της παραγωγής φυσικού αερίου και πετρελαίου στις Η.Π.Α. χάρη, κυρίως, στην αξιοποίηση μη-συμβατικών κοιτασμάτων. Συγκεκριμένα, μια σειρά τεχνολογικών καινοτομιών στις τεχνικές εξόρυξης -με γνωστότερη εκείνη της υδραυλικής ρωγμάτωσης- κατέστησε οικονομικά εφικτή την εκτεταμένη εκμετάλλευση αποθεμάτων σχιστολιθικού πετρελαίου και, ιδιαίτερα, σχιστολιθικού φυσικού αερίου, με τις εξελίξεις αναφορικά με το δεύτερο να λαμβάνουν δικαιωματικά τον τίτλο της «Επανάστασης του Σχιστολιθικού Αερίου».

Η εγχώρια αυτή παραγωγική έκρηξη έχει οδηγήσει σταδιακά τις Η.Π.Α. σε κατάσταση ενεργειακής αυτάρκειας, μειώνοντας σημαντικά τις ανάγκες της για μαζικές εισαγωγές ενεργειακών πόρων. Μάλιστα, αρκετές αναλύσεις κάνουν λόγο και για κλιμάκωση των εξαγωγών ενέργειας και, ιδιαίτερα, αμερικανικού αερίου στο μεσοπρόθεσμο μέλλον – εξέλιξη η οποία αναμένεται να προκαλέσει αξιοσημείωτες ανακατατάξεις στις εμπορικές ενεργειακές ροές και στον τρόπο τιμολόγησης, σε διεθνές και περιφερειακό επίπεδο.

Στα πλαίσια αυτά, αποτελεί γεγονός πως η κατακόρυφη συρρίκνωση των εισαγωγών ενεργειακών αγαθών από τις Η.Π.Α. είχε άμεσο αντίκτυπο και στις εμπορικές τους σχέσεις με σημαντικούς ενεργειακούς εταίρους τους. Συγκεκριμένα, αναφορικά με την αφρικανική ήπειρο, χώρες όπως η Νιγηρία, η Αλγερία και η Ανγκόλα -οι οποίες συνιστούν μέλη του Ο.Π.Ε.Κ., και αποτέλεσαν διαχρονικούς ενεργειακούς προμηθευτές της Αμερικής, ιδίως αργού πετρελαίου- κατέγραψαν μια δραματική μείωση των εξαγωγών ενέργειας προς την τελευταία, με τα στοιχεία να την υπολογίζουν ακόμα και στο θεαματικό ποσοστό του 85-90% σε σχέση με τις αρχές του 21ου αιώνα.

Το γεγονός αυτό, όπως είναι λογικό, έχει εγείρει μια σειρά συζητήσεων στην Αμερική, καθώς οι πλουτοπαραγωγικές χώρες της Αφρικής, πέραν του ότι συνετέλεσαν ως βασικές συνιστώσες στο σχέδιο διαφοροποίησης των αμερικανικών ενεργειακών πηγών, λειτούργησαν και ως πυλώνες εδραίωσης της σφαίρας επιρροής των Η.Π.Α. στην ευρύτερη περιοχή. Επιπλέον, η επιθετική τακτική της Κίνας κατά τα τελευταία χρόνια, μέσω ενός ευρέως φάσματος επενδύσεων σε κράτη όπως η Ανγκόλα, το Κονγκό, κ.λ.π., κρούει άμεσα τον κώδωνα του κινδύνου για τις Η.Π.Α., ως προς την διατήρηση των γεωπολιτικών ενδιαφερόντων τους και την αναδιαμόρφωση της γενικότερης γεωστρατηγικής τους στην αφρικανική ήπειρο.

Οι εισαγωγές πετρελαίου των Η.Π.Α. από την Αλγερία (μπλε), τη Νιγηρία (πορτοκαλί) και την Ανγκόλα (πράσινο). Πηγή: U.S Energy Information Administration

Πυροδότηση κατάστασης χάους στην ευρύτερη περιοχή

Ο συνδυασμός της εξασθένισης των ενεργειακών τους σχέσεων με τις Η.Π.Α. και της θεαματικής πτώσης της διεθνούς τιμής του αργού πετρελαίου, ιδιαίτερα από το 2014 και έπειτα, αποτελεί καταλυτικό παράγοντα πυροδότησης και επιδείνωσης του περιβάλλοντος αστάθειας τόσο στο εσωτερικό των πετρελαιοπαραγωγών αφρικανικών χωρών, όσο και στην ευρύτερη περιοχή.

Συγκεκριμένα, η δραματική μείωση των εσόδων από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων έχει επιφέρει ισχυρό αντίκτυπο στην οικονομία των χωρών αυτών, λόγω της υψηλής εξάρτησης – ακόμα και ως 90%- του κρατικού προϋπολογισμού τους από το συγκεκριμένο τομέα. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει, από τη μια πλευρά, στη συσσώρευση δημοσιονομικού ελλείμματος και στον δραστικό περιορισμό κρατικών δαπανών και, από την άλλη, στη συρρίκνωση των συναλλαγματικών αποθεμάτων λόγω της συνεχούς άντλησης κεφαλαίων από τα υπάρχοντα κρατικά επενδυτικά ταμεία, σε μια προσπάθεια των χωρών αυτών να αντιμετωπίσουν την οικονομική κατάρρευση. Ταυτόχρονα, σε αρκετά κράτη όπως η Λιβύη, η Ανγκόλα, κ.λ.π., καθίσταται άμεση η ανάγκη ανάκλησης των επιδοτήσεων ενεργειακής κατανάλωσης, οι οποίες, σε συνδυασμό και με τα συμπτώματα πολιτικής διαφθοράς, εντείνουν τις συνθήκες κοινωνικών αναταραχών. Επιπλέον, ο συγκερασμός των παραγόντων των χαμηλών διεθνών τιμών πετρελαίου και της μηδαμινής εισροής ξένων επενδύσεων για την ολοκλήρωση των ενεργειακών υποδομών, εξαιτίας του περιβάλλοντος αποσταθεροποίησης και αδυναμίας ιδίας χρηματοδότησης, βυθίζει τις όποιες προοπτικές για οικονομική ανάκαμψη των πλουτοπαραγωγικών αυτών κρατών.

Πιο σημαντικά, σε όλα τα παραπάνω έρχεται να προστεθεί και η εξάπλωση του κλίματος ανασφάλειας που οφείλεται στην έξαρση της τρομοκρατίας στο μεγαλύτερο μέρος της περιοχής. Αναφορικά, η Νιγηρία δοκιμάζεται επί πολλά έτη από τη δράση της εξτρεμιστικής ισλαμιστικής οργάνωσης Boko Haram, η οποία έχει κοστίσει τη ζωή σε πάνω από 10.000 ανθρώπους από το 2009, ενώ τα συχνά φαινόμενα κλοπής πετρελαίου στο Δέλτα του Νίγηρα δυσχεραίνουν ακόμα περισσότερο την παραγωγική αναστήλωση της χώρας. Ταυτόχρονα, τα αλλεπάλληλα κρούσματα τρομοκρατικών χτυπημάτων από ακραίους ισλαμιστές σε καίριες ενεργειακές υποδομές της Αλγερίας και της Λιβύης, ιδιαίτερα μετά το 2011, παρασύρουν τα κράτη αυτά σε μια βαθύτερη κατάσταση χάους. Ως αποτέλεσμα, λοιπόν, της αδυναμίας χρηματοδότησης ενός ολοκληρωμένου σχεδίου ασφαλείας και της κλιμάκωσης της πολιτικής αστάθειας στις αφρικανικές πετρελαιοπαραγωγές χώρες, το κλίμα αποσταθεροποίησης εξαπλώνεται ταχύτατα, τόσο στο εσωτερικό τους όσο και στην ευρύτερη περιοχή.

Παραδοσιακά, οι Η.Π.Α., από το 2007 και μετά, έχουν προβεί στην οργάνωση πληθώρας επιχειρησιακών σχεδίων για την αντιμετώπιση υπερεθνικών τρομοκρατικών απειλών στην αφρικανική ήπειρο. Πέραν των δραματικών γεγονότων του εμφυλίου πολέμου της Λιβύης το 2011 και της επέμβασης του Ν.Α.Τ.Ο., οι Η.Π.Α -με αιχμή του δόρατος την Αμερικανική Διοίκηση Αφρικής (A.F.R.I.C.O.M.)- έχουν οικοδομήσει μια διαρκή στρατιωτική παρουσία, κυρίως στην Κεντρο-Δυτική Αφρική. Μάλιστα, η Αμερική, αναγνωρίζοντας στο πρόσωπο της Νιγηρίας έναν στρατηγικό εταίρο, έχει δαπανήσει αρκετά χρήματα για την παροχή στρατιωτικής βοήθειας και εξοπλισμού προς αυτή ενώ, κατά τα τελευταία χρόνια, η κλιμάκωση οικονομικής και στρατιωτικής συνεργασίας με το Chad και με το Cameroon αποσκοπεί στην αναβάθμισή τους ως πόλους σταθερότητας και αντιμετώπισης των περιφερειακών τρομοκρατικών οργανώσεων. Ωστόσο, παρά τις ως άνω προσπάθειες προώθησης της συνεργασίας για την ασφάλεια, η κατάσταση στην υποσαχάρια Αφρική δεν παρουσιάζει σημάδια ανάκαμψης, με την αφρικανική ήπειρο συνολικά να μαστίζεται από φαινόμενα διαρκών συγκρούσεων και αποσταθεροποίησης.

Επανεκκίνηση των σχέσεων με Αφρικανικές χώρες

Οι Η.Π.Α. αντιλαμβάνονται πλέον ότι για τη διατήρηση των στρατηγικών τους ενδιαφερόντων στην αφρικανική ήπειρο καθίσταται αναγκαία η άμεση διεύρυνση των μέσων συνεργασίας τους με τις πλουτοπαραγωγικές χώρες της περιοχής.

Αρχικά, ο πυρήνας των νέων συνεργασιών απαιτεί την προώθηση -από πλευράς της Αμερικής- όλων εκείνων των αποτελεσματικών ρυθμιστικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων που θα οδηγήσουν στη διαφοροποίηση του παραγωγικού μοντέλου και στη δημοσιονομική αναδιάρθρωση των αφρικανικών χωρών. Για παράδειγμα, οι αδικαιολόγητες ενεργειακές επιδοτήσεις οφείλουν σταδιακά να αναθεωρηθούν, ενώ θεωρείται απαραίτητη η εστίαση των δημοσίων δαπανών σε νέες δραστηριότητες, όπως στη βιομηχανία και στη γεωργία. Μέσα σε ένα πλαίσιο απεξάρτησης της οικονομίας από τον τομέα των υδρογονανθράκων, και θεσμικής ενίσχυσης και εδραίωσης της δημοκρατίας, η πολιτική σταθερότητα και παραγωγική αναστήλωση των κρατών αυτών αναμένεται να αποτελέσουν μια εφικτή πραγματικότητα.

Συνεχίζοντας, καθίσταται αδήριτη ανάγκη από μεριάς των Η.Π.Α. να παράσχουν βοήθεια στην ανοικοδόμηση εύρωστων εκπαιδευτικών δομών στις αφρικανικές χώρες, μέσω της συνεργασίας τους με τοπικές κυβερνήσεις και φορείς. Υπό αυτό το πρίσμα, απαιτείται η ταχύτατη προαγωγή επενδύσεων, με γνώμονα την έρευνα και ανάπτυξη, καθώς και τη διάχυση νέων τεχνολογιών. Είναι γεγονός, λοιπόν, πως η σταδιακή θεμελίωση καίριων κοινωνικών πυλώνων και η σύσταση κοιτίδων καινοτομίας στα κράτη αυτά αναμένεται να παρουσιάσουν πολλαπλά οφέλη για τον τοπικό πληθυσμό, αλλά και να συμβάλλουν ενεργά στην προσπάθεια αντιμετώπισης διεθνών προκλήσεων όπως, για παράδειγμα, της κλιματικής αλλαγής.

Ταυτόχρονα, πολύ σημαντικό βήμα θα αποτελέσει η αποφασιστικότητα των Η.Π.Α. για τον συντονισμό της επίλυσης χρόνιων ενεργειακών προβλημάτων, όπως η περιορισμένη πρόσβαση στην ενέργεια, η οποία μαστίζει τα περισσότερα αφρικανικά κράτη. Κρίνεται, συνεπώς, αναγκαία η συνέχιση παροχής τεχνικής βοήθειας και η ενίσχυση των εργαλείων χρηματοδότησης, με προεξέχουσα την πρωτοβουλία Power Africa Initiative, με σκοπό την κατασκευή ενός αξιόπιστου δικτύου ενεργειακών υποδομών και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Τέλος, θα πρέπει να αναφερθεί πως οι Η.Π.Α. οφείλουν να λειτουργήσουν ως αρωγός -λόγω και της τεχνογνωσίας τους- στον ρυθμιστικό και οικονομικό εξορθολογισμό της βιομηχανίας των υδρογονανθράκων των πετρελαιοπαραγωγών αφρικανικών κρατών. Άλλωστε, η δημιουργία ενός υγιούς επιχειρηματικού περιβάλλοντος και η μόχλευση διεθνών επενδύσεων στον τομέα αυτόν αναμένεται να επιφέρουν σημαντικά οφέλη και στις αμερικανικές επιχειρήσεις, μέσω δημιουργίας και επέκτασης των εμπορικών τους συναλλαγών. Στα πλαίσια αυτά, η υλοποίηση των διασυνδέσεων και ενός ευρύτερου σχεδίου ενεργειακής ενοποίησης της υποσαχάριας Αφρικής, όπως μέσω του αγωγού μεταξύ Chad και Cameroon, θα μπορούσε να προσφέρει σε αμερικανικές εξαγωγικές ενεργειακές ροές την ευκαιρία να διασχίζουν και να αξιοποιούν μελλοντικά τις ταχεία αναπτυσσόμενες ενεργειακές αγορές των αφρικανικών χωρών, λόγω αύξησης του πληθυσμού, των συνακόλουθων αναγκών και των δυνητικών επενδύσεων, παρέχοντάς τους μια ενδιάμεση και κερδοφόρα εναλλακτική διαδρομή πριν καταλήξουν στις τελικές αγορές, κυρίως της Ασίας.

Συμπερασματικά

Συνοψίζοντας, η παραγωγική έκρηξη υδρογονανθράκων στην Αμερική και η συνακόλουθη μείωση των αναγκών της για εισαγωγές προκάλεσε, αναμφίβολα, την άμεση εξασθένιση των ενεργειακών της σχέσεων με πολλές πλουτοπαραγωγικές χώρες της Αφρικής, επιδεινώνοντας ακόμη περισσότερο την οικονομική κατάσταση και το γενικότερο κλίμα ανασφάλειας στις τελευταίες. Ωστόσο, όπως υποστηρίζουν και πολλοί αναλυτές, η εξέλιξη αυτή οφείλει να αποτελέσει το εφαλτήριο για την επανεκκίνηση και την επαναπροσέγγιση της συνεργασίας μεταξύ των παραπάνω χωρών σε ένα περισσότερο εποικοδομητικό επίπεδο, με στόχο την επίτευξη ωφελειών και για τις δύο πλευρές. Ειδικότερα, οι Η.Π.Α. γνωρίζουν πως, εν μέσω ενός περιβάλλοντος έντονου γεωπολιτικού ανταγωνισμού στην περιοχή -ιδιαίτερα μετά την πρόσφατη επιθετική επενδυτική τακτική της Κίνας και της ταυτόχρονης διασφάλισης προμήθειας ενεργειακών πόρων από διάφορα κράτη της υποσαχάριας Αφρικής-, η διαφύλαξη της σφαίρας επιρροής τους, καθώς και η διεύρυνση των εμπορικών συναλλαγών προς όφελος των αμερικανικών επιχειρήσεων, προϋποθέτει τον άμεσο επαναπροσδιορισμό της στρατηγικής τους στην ευρύτερη περιοχή. Όλες οι παραπάνω εκτιμήσεις, όμως, θα πρέπει να εξακολουθήσουν να αξιολογούνται εν μέσω ενός υποστρώματος αβεβαιότητας αναφορικά με τη χάραξη της πολιτικής της νέας αμερικανικής προεδρίας και των αποφάσεών της για απόσυρση ή αποφασιστική διατήρηση της παρουσίας της χώρας -φυσικής ή μη- στην αφρικανική ήπειρο.

 

Πηγές:

  1. E. Brune, N. (2016). The Impact of the U.S. Shale Boom in Africa. [online] Columbia – SIPA. Available at: https://jia.sipa.columbia.edu/impact-u-s-shale-boom-africa [Accessed 23 May 2017].
  2. Eia.gov. (2017). EIA – Annual Energy Outlook 2017. [online] Available at: http://www.eia.gov/outlooks/aeo/ [Accessed 23 May 2017].
  3. Pascual, C. (2015). The new geopolitics of energy. [online] Columbia – SIPA. Available at: http://energypolicy.columbia.edu/sites/default/files/energy/The%20New%20Geopolitics%20of%20Energy_September%202015.pdf [Accessed 23 May 2017].
  4. Vihma, A. (2013). The Global ImplIcations of the rise of unconventional fossil energy. [online] Available at: https://www.google.gr/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&ved=0ahUKEwiYzfjSxYbUAhUGBiwKHdqCDsoQFggmMAA&url=http%3A%2F%2Fwww.fiia.fi%2Fassets%2Fpublications%2Fbp122.pdf&usg=AFQjCNF1VTu3EhumkqUA-xfrtYtWPRRtkA&sig2=rbl07RpX2FRF_vtxrn2xHA [Accessed 23 May 2017].

Tagged under:

Απόφοιτος Μηχανολόγος Μηχανικός Πολυτεχνείου Πατρών και τμήματος Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών. Μεταπτυχιακός φοιτητής του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς με αντικείμενο την Ενέργεια : Οικονομία , Δίκαιο και Στρατηγική. Εργάζεται ως σύμβουλος βιομηχανιών με αντικείμενο περιβαλλοντικά και ενεργειακά θέματα και τεχνολογίες προληπτικής συντήρησης. Στα ενδιαφέροντα του συγκαταλέγονται θέματα γεωπολιτικής της ενέργειας, οικονομικά της ενέργειας και τεχνολογίας περιβάλλοντος.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest