Η Υπόθεση του Στενού της Κέρκυρας: Ένα διπλωματικό επεισόδιο που σημάδεψε την πορεία του Δικαίου της Θάλασσας

Η υπόθεση του στενού της Κέρκυρας ήταν μία υπόθεση δημοσίου διεθνούς δικαίου που κρίθηκε ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου Δικαιοσύνης (ICJ) μεταξύ 1947 και 1949, σχετικά με την κρατική ευθύνη για ζημίες στη θάλασσα, καθώς και το δόγμα της αβλαβούς διέλευσης. Η συγκεκριμένη υπόθεση αποτέλεσε ορόσημο για τη φύση, τη διατύπωση και το περιεχόμενο του νομικού καθεστώτος των στενών και, γενικότερα, του Δικαίου της Θάλασσας.

Ιστορική διαδρομή

Το 1944 το βρετανικό πολεμικό ναυτικό εκκαθάριζε το Στενό της Κέρκυρας από νάρκες που είχαν ποντισθεί στην εν λόγω περιοχή κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Δύο χρόνια αργότερα, στις 22 Οκτωβρίου 1946, μία βρετανική μοίρα που πραγματοποιούσε αβλαβή διέλευση στο Βόρειο Στενό της Κέρκυρας, αποτελούμενη από δύο καταδρομικά («Λέανδρος» και «Μαυρίκιος») και δύο αντιτορπιλικά («Saumarez» και «Volage»), συγκρούστηκε με νάρκες, με αποτέλεσμα να πληγούν τα δύο αντιτορπιλικά, και να σκοτωθούν και να τραυματιστούν συνολικά 86 μέλη των πληρωμάτων. Ο Άγγλος διοικητής ναυτικών δυνάμεων της Μεσογείου θεώρησε την Αλβανία -μέσα στα χωρικά ύδατα της οποίας συνέβη το ατύχημα- ως υπεύθυνη. Η κυβέρνηση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Αλβανίας υποστήριξε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, με την απόφασή του να στείλει τα πολεμικά του πλοία να διαπλεύσουν στα στενά, χωρίς προηγούμενη άδεια από την ίδια, είχε παραβιάσει την αλβανική κυριαρχία. Φαίνεται, λοιπόν, πως επρόκειτο για ένα σοβαρό διπλωματικό επεισόδιο, το οποίο έμεινε γνωστό με τον όρο «Επεισόδιο Στενών Κερκύρας» ή «Υπόθεση Στενών Κερκύρας». Η Αγγλία διαμαρτυρήθηκε στα Ηνωμένα Έθνη και, τελικά, η υπόθεση οδηγήθηκε στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το οποίο είχε τη δικαιοδοσία να εξετάσει τη διεθνή αυτή διαφορά.

Νομικό πλαίσιο

Tο νομικό καθεστώς που διέπει τον πορθμό της Κέρκυρας -και, ειδικότερα, του Βόρειου Στενού- είναι αυτό που προσδιορίζεται επί των χωρικών υδάτων Ελλάδας και Αλβανίας, σύμφωνα με τη Σύμβαση Δικαίου της Θάλασσας (1982). Στο εύρος αυτών -όπως ορίζονται από τη μέση γραμμή- ασκούνται τα κυριαρχικά δικαιώματα της κάθε χώρας, σύμφωνα με την εσωτερική ή εθνική νομοθεσία. Καθώς, λοιπόν, τα Στενά αυτά αποτελούν συνέχεια διεθνών υδάτων, διότι συνδέουν διεθνή ύδατα (βόρεια-νότια, εισόδου-εξόδου), διέπονται και από το Διεθνές νομικό καθεστώς των Στενών, το οποίο περιλαμβάνει διεθνείς διατάξεις ελευθερίας θαλασσών, είτε γενικές είτε ειδικές, οι οποίες αφορούν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και την αβλαβή διέλευση. Εξ αυτού του γεγονότος, ο Πορθμός της Κέρκυρας χαρακτηρίζεται διεθνής, σύμφωνα με τη Σύμβαση Δικαίου της Θάλασσας (1982).

Απόφαση Διεθνούς Δικαστηρίου Χάγης

Το Δικαστήριο έκρινε ότι  «είναι γενικώς αναγνωρισμένο και σε συμφωνία με διεθνές έθιμο ότι, σε περίοδο ειρήνης, τα κράτη έχουν δικαίωμα να στέλνουν τα πολεμικά τους πλοία να διαπλέουν από στενά που χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, μεταξύ δύο τμημάτων ανοικτής θάλασσας, χωρίς την προηγούμενη εξουσιοδότηση του παράκτιου κράτους, με την προϋπόθεση ότι η διέλευση είναι αβλαβής». Σημείωσε, επίσης, ότι «το παράκτιο κράτος δεν έχει κανένα δικαίωμα να απαγορεύσει τη διέλευση αυτή μέσω των στενών σε καιρό ειρήνης, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά σε μια διεθνή συνθήκη» (The Corfu Channel case -Merits- Judgment of April 19th). Σε κάποιον από τους ισχυρισμούς της, η Αλβανία διευκρίνισε ότι τα Στενά της Κέρκυρας είχαν δευτερεύουσα σημασία, και ότι χρησιμοποιούνταν μόνο για τις τοπικές συγκοινωνίες. Το Δικαστήριο, ως προς αυτόν τον ισχυρισμό, έκρινε ότι τα διεθνή στενά είναι αυτά που «χρησιμοποιούνται για τη διεθνή ναυσιπλοΐα ανάμεσα σε δύο τμήματα των ανοικτών θαλασσών». Ακόμα, αποσαφηνίζοντας την έννοια της «χρήσης», προσδιόρισε ότι «το αποφασιστικό κριτήριο είναι μάλλον η γεωγραφική κατάστασή τους να συνδέουν δύο τμήματα των ανοικτών θαλασσών, και το γεγονός ότι χρησιμοποιούνται από τη διεθνή ναυσιπλοΐα». Στις 9 Απριλίου του 1949 το Δικαστήριο αποζημίωσε το Ηνωμένο Βασίλειο με £843.947 .

Συμπεράσματα από την εκδίκαση της υπόθεσης

Συγκεκριμένα, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης προέβη στις ακόλουθες ενέργειες: Αρχικά, διακήρυξε το δικαίωμα της αβλαβούς διελεύσεως των πολεμικών πλοίων από στενά που αποτελούν τη συνήθη οδό για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, και την υποχρέωση των παράκτιων κρατών να μην εμποδίζουν την αβλαβή αυτή διέλευση. Έπειτα, θεώρησε ότι το Στενό της Κέρκυρας πληροί τους όρους στενού διεθνούς ναυσιπλοΐας, και δεν χρειάζεται άδεια για τη διέλευση πλοίου υπό τη σημαία οποιουδήποτε κράτους από αυτό, ενώ τελικά έκρινε ότι η επιχείρηση εκκαθαρίσεως των ναρκών από τρίτο κράτος -έστω και για την εξασφάλιση της αβλαβούς διελεύσεως- αποτελεί παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας του παράκτιου κράτους. Με την απόφασή του, το Διεθνές Δικαστήριο καθιέρωσε δύο βασικά κριτήρια για την υπαγωγή ενός στενού σε διεθνές καθεστώς. Το πρώτο κριτήριο είναι το γεωγραφικό, ότι δηλαδή τα συγκεκριμένα στενά συνδέουν ένα τμήμα ανοικτής θάλασσας με ένα άλλο τμήμα ανοικτής θάλασσας, και το δεύτερο είναι το λειτουργικό, πρόκειται δηλαδή για στενά χρήσιμα για τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Τα δύο αυτά κριτήρια υιοθετήθηκαν με ανάλογες προσαρμογές και από τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (1994, Μέρος ΙΙ, Μέρος VII). Με την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου, η έννοια του στενού λαμβάνει τη μέχρι τώρα έννοιά του, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζεται η υπαγωγή αυτού σε ιδιαίτερο νομικό καθεστώς.

Συμπεράσματα

Η περίπτωση του Στενού της Κέρκυρας αποτέλεσε το εφαλτήριο για τη φύση, τη διατύπωση και το περιεχόμενο του νομικού καθεστώτος των στενών. Ενώ η Διάσκεψη της Χάγης για το Διεθνές Δίκαιο του 1930 δεν κατέληξε σε συναίνεση ως προς το εάν υπήρχε δικαίωμα για αβλαβή διέλευση από εδαφικές θάλασσες για τα πολεμικά πλοία, το κανάλι της Κέρκυρας προανήγγειλε μια αλλαγή αυτού του καθεστώτος.

Άλλο ένα σημαντικό στοιχείο, που πρέπει να αναφερθεί, είναι πως το Επεισόδιο του Στενού της Κέρκυρας συνέβη κατά την έβδομη σύνοδο της Επιτροπής Διεθνούς Δικαίου (ILC), η οποία διεξήχθη το 1955. Η ILC υπέβαλε τελικά σχέδιο διάταξης στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS I) του 1958, προβλέποντας ότι το δικαίωμα για αβλαβή διέλευση από τα διεθνή στενά δεν πρέπει να ανασταλεί. Η ILC απέδωσε το σχέδιό της στην κρίση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης επί της υπόθεσης του στενού της Κέρκυρας. Η διάταξη εγκρίθηκε σχεδόν κατά λέξη στη Σύμβαση UNCLOS I  (άρθρο 16, παράγραφος 4 της Σύμβασης για τα Χωρικά ύδατα και τη συνορεύουσα Ζώνη), αλλά όχι χωρίς σημαντική συζήτηση, ως προς τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ερμηνεύεται η κρίσιμη διάταξη, όσον αφορά τα πολεμικά πλοία. Αν και το κανάλι της Κέρκυρας αφορούσε μία απόφαση σχετικά με το δίκαιο της θάλασσας, μελετητές, όπως η Malgosia Fitzmaurice, παρατήρησαν τον αντίκτυπο του Στενού της Κέρκυρας στην ανάπτυξη του διεθνούς περιβαλλοντικού δικαίου. Στην υπόθεση της Κέρκυρας, το Δικαστήριο διατύπωσε την αρχή ότι κάθε κράτος υποχρεούται να μην επιτρέψει συνειδητά η επικράτειά του να αξιοποιηθεί για διάπραξη ενεργειών κατά των δικαιωμάτων οποιουδήποτε άλλου κράτους. Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι, σε σχέση με το κανάλι της Κέρκυρας, αυτό σήμαινε πως η Αλβανία ήταν υποχρεωμένη να προειδοποιήσει ότι τα χωρικά της ύδατα αποσπούνταν.

Πηγές:

  1. Kress, C. (2014). The international court of justice and the ‘Principle of non-use of force’. 1st ed. [online]. Available at: http://www.iipsl.jura.uni-koeln.de/fileadmin/sites/iipsl/Forschung/Anlagen/14_Maerz_2015/zu17.pdf [Accessed 23 Apr. 2017].
  2. Corfu Channel (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland v. Albania). Corfu Channel case, Judgment on Preliminary Objection : I.C. J. Reports 1948, p. 15 (International Court of Justice), p.15.
  3. Corfu Channel (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland v. Albania). Corfu Channel case, Judgment of April 9th , 1949: I.C. J. Reports 1949, P. 4 (International Court of Justice), p.4.
  4. Corfu Channel (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland v. Albania). Corfu Channel case Judgment of December 15th, 1949: I. C. J. Reports 1949, p. 244. (International Court of Justice), p.244.
  5. Icj-cij.org. (1948). Corfu Channel (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland v. Albania) – Summaries of Judgments and Orders. [online] Available at: http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=3&case=1&code=cc&p3=5 [Accessed 2 May 2017].
  6. Haguejusticeportal.net. (1947). Corfu Channel (United Kingdom v. Albania) » The Hague Justice Portal. [online] Available at: http://www.haguejusticeportal.net/index.php?id=6287 [Accessed 2 May 2017].
  7. Αλεξανδρής, Α. (2015). Στενά Διεθνούς Ναυσιπλοΐας : Πλεονεκτήματα και Μειονεκτήματα για την Ελλάδα. [online] Hellanicus.lib.aegean.gr. Available at: http://hellanicus.lib.aegean.gr/bitstream/handle/11610/9443/file0.pdf?sequence=2 [Accessed 2 May 2017].
  8. Δελημάτσης, Κ. (n.d.). Το διεθνές δίκαιο και η χρήση της ένοπλης δύναμης/ βίας. [online] Curia.gr. Available at: https://curia.gr/to-diethnes-dikaio-kai-i-xrisi-tis-enoplis-dinamis-vias/ [Accessed 2 May 2017].
  9. Πιτσιόρλας, Α. (n.d.). Μετάφραση απόφασης Διεθνούς Δικαστηρίου Χάγης (9 Απριλίου 1949) «Το Στενό της Κέρκυρας». [online] Scribd. Available at: https://www.scribd.com/document/337063022/Athanasios-Pitsiorlas-Corfu-Channel-Steno-Kerkiras-Diethnes-Dikastirio-Xagis-Metafrasi-Rendering-Translation [Accessed 2 May 2017].
  10. Αναγνώστου, Γ. (2014). Στενά που χρησιμοποιούνται για τη Διεθνή Ναυσιπλοΐα. [online] Dione.lib.unipi.gr. Available at: http://dione.lib.unipi.gr/xmlui/bitstream/handle/unipi/6673/Anagnostou.pdf?sequence=1&isAllowed=y [Accessed 2 May 2017].
  11. Waibel, M. (2011). The Corfu Channel Case. [online] Papers.ssrn.com. Available at: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1919599 [Accessed 2 May 2017].
  12. Τσιτώνα, Δ. (n.d.). Η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών της Ελλάδας με τις γειτονικές χώρες. [online] Available at: http://83.212.168.214/jspui/bitstream/123456789/10348/1/Tsitona.pdf [Accessed 2 May 2017].
  13. Ρούκουνας, Ε. (2011). Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη, p.270.
  14. Κ.Ιωάννου-Α.Στρατή. (2000). Δίκαιο της Θάλασσας. Αθήνα: Αντ. Ν. Σάκκουλα, p.5.

 

 

 

 

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest