Η χρησιμότητα του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάη για την Κίνα

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το ευρωπαϊκό θέατρο αναδείχθηκε ως το βασικό πεδίο στρατιωτικής και ιδεολογικής αντιπαράθεσης ανάμεσα στους δύο κυρίαρχους πόλους ισχύος – το δυτικό και το ανατολικό μπλοκ. Με τη διάλυση, όμως, της Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ) και την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ, το παγκόσμιο σύστημα ισχύος πέρασε σε μία νέα «μονοπολική» εποχή (Krauthammer, 1991). Ο μονοπολικός χαρακτήρας αυτής της νέας εποχής έγκειται ακριβώς στην ύπαρξη μίας μοναδικής υπερδύναμης, των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής (ΗΠΑ), τόσο με τη δυνατότητα που έχει να προβάλλει την ισχύ της σε οποιοδήποτε σημείο του κόσμου για την προάσπιση των συμφερόντων της, όσο και την αδυναμία οποιουδήποτε άλλου δρώντα να την αντιμετωπίσει αποτελεσματικά με συμβατικά στρατιωτικά μέσα. Η υπερδύναμη αυτή συσπείρωσε 29 χώρες και οικοδόμησε τη Βορειοατλαντική Συμμαχία (ΝΑΤΟ) για να αυξήσει την επιρροή της και να διευκολύνει τη δημιουργία στρατιωτικών βάσεων ανά τον κόσμο, οι οποίες ενισχύουν τη δυνατότητά της για αμυντικές ή επιθετικές ενέργειες, όταν αυτές απαιτούνται.

Αυτή η «μονοπολική στιγμή», όπως ονομάστηκε (Krauthammer, 1991), μοιάζει σταδιακά να φτάνει στο τέλος της. Κι αυτό γιατί, αργά ή γρήγορα, οι ΗΠΑ βρίσκουν απέναντί τους την Κίνα -όπως και άλλα κράτη που σταδιακά αυξάνουν την ισχύ τους- ως μία νέα ανταγωνιστική υπερδύναμη, καθώς η οικονομική και στρατιωτική ισχύς της αυξάνεται με σταθερούς ρυθμούς, ενώ η πολιτική σταθερότητα του καθεστώτος στο εσωτερικό της χώρας μοιάζει να διασφαλίζει τη διατήρηση των παραπάνω ρυθμών ανάπτυξης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η κινεζική ισχύς προβλέπεται να φτάσει σε τέτοια επίπεδα που θα μπορεί αποτελεσματικά να προκαλέσει τις ΗΠΑ, και να διεκδικήσει ένα πολύ μεγαλύτερο μερίδιο στο παγκόσμιο σύστημα κατανομής ισχύος, από αυτό που έχει σήμερα. Στο πλαίσιο αυτού του ανταγωνισμού, η απέραντη ασιατική ήπειρος εικάζεται μελλοντικά να αναχθεί σε σκηνή έντονης αντιπαράθεσης, καθώς πρόκειται για κρίσιμη γεωπολιτική περιοχή για οποιαδήποτε δύναμη θέλει να διεκδικήσει τη μερίδα του λέοντος στο παγκόσμιο σύστημα κατανομής ισχύος, όπως θα αναλυθεί στη συνέχεια (Nadkarni, 2010).

Η Κίνα, διακρίνοντας αυτή την πιθανότητα, πρωτοστάτησε στη δημιουργία του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάη (Shanghai Cooperation Organization-SCO). Ο SCO δημιουργήθηκε στις 15 Ιουνίου του 2001, με την προσχώρηση του Ουζμπεκιστάν στον προϋπάρχοντα από το 1996 μηχανισμό συνεργασίας «Shanghai Five», ο οποίος είχε συσταθεί από την Κίνα, τη Ρωσία, το Καζακστάν, το Κιργιστάν και το Τατζικιστάν, και λειτουργούσε ως διακυβερνητικός οργανισμός αμοιβαίας στρατιωτικής ασφάλειας –  ως αντίστοιχος, δηλαδή, οργανισμός με το ΝΑΤΟ. Ένα χρόνο αργότερα, τον Ιούνιο του 2002,  οι ηγέτες των έξι αυτών κρατών συναντήθηκαν στην Αγία Πετρούπολη και υπέγραψαν τον καταστατικό χάρτη του οργανισμού, ο οποίος προσδιόριζε τους σκοπούς και τον τρόπο δομής και λειτουργίας του, προσδίδοντας πλέον στον SCO μία ξεκάθαρη θεσμική διάσταση. Τον Ιούνιο του 2017 έγιναν δεκτά ως μέλη στον οργανισμό η Ινδία και το Πακιστάν. Επίσης, το Ιράν συμμετέχει στον οργανισμό ως κράτος- παρατηρητής από το 2005, ενώ από το 2008 έχει αιτηθεί να γίνει πλήρες μέλος του – όμως οι οικονομικές κυρώσεις που είχαν επιβληθεί στη χώρα τα προηγούμενα έτη έχουν καθυστερήσει την πλήρη ένταξή του. Γίνεται αντιληπτό ότι όλοι οι σημαντικοί δρώντες αυτής της ευρύτατης περιοχής, με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο, συμμετέχουν στο SCO.

Στόχος του οργανισμού είναι να συντονίσει την πολιτική, οικονομική και στρατιωτική συνεργασία των κρατών-μελών του, με σκοπό τη διασφάλιση της διακρατικής ειρήνης, τη δημιουργία νέων ευκαιριών για οικονομική ανάπτυξη των κρατών-μελών, την προώθηση της δημιουργίας μίας νέας διεθνούς πολιτικό-οικονομικής τάξης πραγμάτων, και τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού συστήματος ασφάλειας στην περιοχή για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, του εξτρεμισμού και κάθε αποσχιστικής τάσης. Πέρα από τα κράτη-μέλη, στον SCO συμμετέχουν ως κράτη-παρατηρητές και ως εταίροι για διάλογο κράτη από την Ασία, τη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Ευρώπη (Lo, 2008).

Κρίνοντας από τα παραπάνω, γίνεται αντιληπτό ότι η Κίνα ως ηγετική παρουσία στον SCO έχει στα χέρια της έναν συνεχώς ανοιχτό θεσμικό δίαυλο επικοινωνίας και συνεργασίας με καίριους δρώντες του Ευρασιατικού στερεώματος. Θεωρεί ότι αυτή η περιοχή είναι πρωταρχικής σημασίας για την ίδια, για αρκετούς λόγους, καθώς επίσης ότι, μέσω των κατάλληλων συμμαχιών και της στήριξης σημαντικών κρατών (όπως της Ινδίας και της Ρωσίας), δύναται να αποτελέσει το εφαλτήριο για να αποκτήσει δυνατότητες παγκόσμιας προβολής ισχύος (Rumer, 2002).

Πιο συγκεκριμένα, ο χώρος της ασταθούς νοτιοανατολικής Ασίας διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο στα οικονομικά συμφέροντα της Κίνας, καθώς αποτελεί την αφετηρία της συντριπτικής πλειοψηφίας του κινεζικού εμπορίου προς την Ευρώπη και την Αφρική, το οποίο έχει αναχθεί σε ένα βασικό πυλώνα της κινεζικής οικονομίας. Κατά συνέπεια, η Κίνα επιθυμεί να εξασφαλίσει τον ασφαλή, ανεμπόδιστο και με όσο το δυνατόν λιγότερους δασμούς πλου στη θάλασσα της Νότιας Κίνας, τον Κόλπο της Ταϊλάνδης, τον Κόλπο της Βεγγάλης και στους υπόλοιπους υδάτινους δρόμους από τους οποίους εξαρτώνται οι εμπορικές συναλλαγές της (Kavalski, 2011). Φυσικά, ζωτικής σημασίας για την κινεζική οικονομία δεν είναι μόνο οι θαλάσσιες οδοί, αλλά και η εξασφάλιση των απαραίτητων πρώτων υλών για τη βιομηχανία της. Θέλοντας να απεξαρτηθεί από το πετρέλαιο των κρατών της Μέσης Ανατολής, έχει στραφεί σε αρκετά μεγαλεπήβολες επενδύσεις στη δημιουργία εγκαταστάσεων και σε προγράμματα άντλησης φυσικών πόρων στις δημοκρατίες της κεντρικής Ασίας και στην Ρωσία. Κατά συνέπεια, οι παραπάνω είναι από τις χώρες με την ενεργότερη παρουσία κινεζικών εταιριών στον κόσμο, γιατί, ταυτόχρονα, είναι κοντά στην Κίνα και πλούσιες σε φυσικούς πόρους (Nadkarni, 2010).

Πέρα από τα οικονομικής φύσεως ζητήματα, καθοριστική σημασία έχει για την Κίνα να εξαλείψει την οποιαδήποτε πιθανότητα απειλής στα βόρεια, νότια και δυτικά χερσαία σύνορά της. Κι αυτό γιατί στα ανατολικά η Κίνα έχει να αντιμετωπίσει τρεις αρκετά περίπλοκες προκλήσεις, που δεν επιτρέπουν την ύπαρξη πολλαπλών προκλήσεων κατά μήκος της υπόλοιπης συνοριογραμμής της (Rumer, 2002).

Αρχικά, υπάρχει το ζήτημα της Βορείου Κορέας, όπου δεν χωρούν στιγμές εφησυχασμού. Πρόκειται για ένα κράτος με ισχυρό στρατό και πυρηνικό πρόγραμμα, που βρίσκεται υπό την ηγεσία ενός εξαιρετικά ιδιότροπου ηγέτη, ο οποίος πολλές φορές, στο παρελθόν, έχει απειλήσει ανοιχτά τόσο τις ΗΠΑ και τη Νότιο Κορέα, όσο και την Κίνα – παρότι με την τελευταία έχει υπογράψει από το 1979 συμφωνία που προβλέπει ότι η Κίνα θα ενισχύσει την Β. Κορέα σε μία ενδεχόμενη αμερικανική επίθεση (Li, 2009). Επιπλέον, οι ενέργειες κλιμάκωσης που επιχειρεί ανά τακτά χρονικά διαστήματα η Β. Κορέα έχουν προκαλέσει έντονη ανησυχία στην Κίνα, η οποία πλέον έχει ενισχύσει σημαντικά τα στρατεύματά της στα μεταξύ τους σύνορα, και εκτελεί συχνά γυμνάσια με πραγματικά πυρά.

Στη συνέχεια, υπάρχει το ζήτημα της Ιαπωνίας. Μέχρι σήμερα, οι σχέσεις των δύο χωρών χαρακτηρίζονται από ομαλές έως φιλικές, καθώς  αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην οικονομική τους ανάπτυξη και εκτιμούν τα οφέλη που μπορούν να αποκομίσουν και οι δύο από την μεταξύ τους οικονομική αλληλεπίδραση. Ωστόσο, η Ιαπωνία βρίσκεται περισσότερο στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ, και είναι εκ των βασικών χρηματοδοτών του ΝΑΤΟ. Επενδύει, δηλαδή, τεράστια χρηματικά ποσά σε μία συμμαχία που εκφράζει την ισχύ και την επιρροή των ΗΠΑ, την εξάπλωση των οποίων η Κίνα επιθυμεί να περιορίσει στην περιφέρειά της. Κατά συνέπεια, σε μία ενδεχόμενη κρίση μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, η Ιαπωνία μπορεί να καταστεί υπολογίσιμη απειλή για την Κίνα σε πολύ μικρή απόσταση από τα σύνορά της (Huisken, 2009).

Πιο σημαντική πρόκληση, όμως, για την κινεζική πολιτική και ασφάλεια είναι η διαχείριση του ζητήματος της Ταϊβάν. Στόχος της πολιτικής ηγεσίας της Κίνας είναι η επιτυχής επανένωση με την Ταϊβάν υπό την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας και, για το λόγο αυτό, επιδιώκει σταθερά να εμποδίσει πιθανή αμερικανική υποστήριξη της ανεξαρτησίας της Ταϊβάν. Η αμερικανική εξωτερική πολιτική, από την άλλη, δεν είναι αδιάφορη ως προς το ζήτημα, καθώς θεωρεί ότι μια τυχόν επανένωση Κίνας και Ταϊβάν υπονομεύει τα συμφέροντα των ΗΠΑ στην νοτιοανατολική Ασία. Για το λόγο αυτό, η Κίνα στοχεύει μέσω του SCO να αποκτήσει τη σύμφωνη γνώμη και τη σύμπραξη των υπολοίπων κρατών-μελών του οργανισμού, αναφορικά με τους χειρισμούς της στο ζήτημα της Ταϊβάν (Huisken, 2009).

Τα παραπάνω ζητήματα, που εμπίπτουν στους τομείς της οικονομίας και της ασφάλειας, καθιστούν τον SCO καθοριστικό για την κινεζική εξωτερική πολιτική. Η Κίνα, κατέχοντας ηγετικό ρόλο στον SCO, όπως ήδη αναφέρθηκε, έχει τη δυνατότητα, σε συνεργασία με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη, να αναβαθμίσει το καθεστώς ασφάλειας στην κεντρική και νοτιοανατολική Ασία και, την ίδια στιγμή, να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για την συνέχιση της οικονομικής της ανάπτυξης. Επιπροσθέτως, η παραπάνω συνεργασία, αν κυλήσει ομαλά, δύναται να περιορίσει σε μεγάλο βαθμό την επέκταση της επιρροής του ΝΑΤΟ στην κεντρική Ασία – μία επιρροή που, στις μέρες μας, δεν είναι καθόλου αμελητέα, λόγω των διαφόρων προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης ενόπλων δυνάμεων που έχει συνάψει το ΝΑΤΟ με κράτη της περιοχής (Nadkarni, 2010).

Συνοψίζοντας, η Κίνα στοχεύει να μεγιστοποιήσει την ισχύ της, εκκινώντας από δύο άξονες: την οικονομία και τη διασυνοριακή ασφάλεια. Σίγουρα, απολύτως αναγκαία είναι και η ενίσχυση της στρατιωτικής ισχύος, αλλά δεν θα πρέπει να λογίζεται ως η αφετηρία. Κι αυτό γιατί η οικονομική ευημερία είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αναβάθμιση και ενίσχυση κάθε άλλης κρατικής δομής, συμπεριλαμβανομένου και του στρατού. Από την άλλη, η Κίνα συνορεύει με χώρες με αρκετά μεγάλη στρατιωτική ισχύ -όπως η Ρωσία, η Ινδία και το Πακιστάν-, πράγμα που δεν μπορεί παρά να αυξάνει την ανασφάλεια που νιώθει. Κατ’ αυτό τον τρόπο, ο SCO αποδεικνύεται εξαιρετικά χρήσιμος για την Κίνα, δημιουργώντας ευκαιρίες για αμοιβαία επωφελείς οικονομικές συμφωνίες, ενώ προωθεί την διασυνοριακή ασφάλεια και την κοινή αντιμετώπιση προκλήσεων από τα μέλη του. Ο SCO, θεσμοθετημένος δίαυλος επικοινωνίας και συνεργασίας με τους βασικότερους δρώντες της κεντρικής Ασίας, μπορεί να αποτελέσει οργανισμό με αντίστοιχη ισχύ σαν αυτή του ΝΑΤΟ, και να αποδειχθεί καθοριστικός για τις φιλοδοξίες της Κίνας να εδραιώσει τη θέση της ως υπερδύναμη τόσο στην ευρύτερη περιοχή, όσο και σε παγκόσμια κλίμακα.

Πηγές:

  1. Γρίβας, Π. (2013) Η Στρατιωτική Άνοδος της Κίνας. Εκδόσεις Λιβάνη
  2. Huisken, R. (2009). Rising China, Power and Reassurance. Australian National University Publications
  3. Kavalski, E. (2009). China and the Global Politics of Regionalization. Ashgate Publications
  4. Krauthammer, C. (1991). The Unipolar Moment. Foreign Affairs, Vol. 70, Council on Foreign Relations Publications
  5. Li, R. (2009). Arising China and Security in East Asia, Identity Construction and Security Discourse. Routledge Publications
  6. Lo, B. (2008). Axis of Convenience Moscow, Beijing, and the New Geopolitics. Brookings Institution Publications
  7. Nadkarni, V. (2010). Strategic Partnerships in Asia, Balancing Without Alliances. Routledge Publications
  8. Rummer, B. (2002). Central Asia, a Gathering Storm. M. E. Sharpe Publications
  9. Tow, W. (2000). Asia’s Emerging Regional Order. United Nations University Press
  10. Williams, P. (2013). Security Studies an Introduction. Routledge Publications
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (7 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Ο Πέτρος Κατωπόδης είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών στο τμήμα Διεθνών Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Είναι ερευνητής του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων και μέλος των ομάδων Intelligence και Στρατηγικής Κουλτούρας του Τομέα Αμυντικών Θεμάτων. [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest