Η ύπαρξη των δικαιωμάτων στο πέρασμα του χρόνου

» Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα. Είναι προικισμένοι με λογική και συνείδηση και οφείλουν να συμπεριφέρονται μεταξύ τους με πνεύμα αδελφοσύνης.» [1]

Το Σύνταγμα, θέλοντας να ρυθμίσει την οργάνωση της κρατικής εξουσίας και της κοινωνικής συμβίωσης, θεσπίζει κανόνες με νομική ισχύ που αφορούν τις σχέσεις μεταξύ εξουσιαζόντων και εξουσιαζoμένων. Ουσιαστικά, δίνεται μεγάλη σημασία στο ποσοστό ελευθερίας που διαθέτουν τα μέλη μιας κοινωνίας σε σχέση με τον κρατικό καταναγκασμό που ασκείται μέσα από αυτή. Η ελευθερία έγκειται στην δυνατότητα ανεμπόδιστης ανάπτυξης της προσωπικότητας και του αυτοκαθορισμού, κυρίως απο την κρατική εξουσία. [2]

Η λέξη «δικαίωμα» έχει τις ρίζες της στο ρήμα δικαιόω-ω, της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Τα ανθρώπινα δικαιώματα αποτελούν ηθικές αρχές που θέτουν συγκεκριμένα πρότυπα ανθρώπινης συμπεριφοράς, και προστατεύονται ως νόμιμα δικαιώματα κατά το εθνικό και διεθνές δίκαιο. Είναι δικαιώματα,δηλαδή, που απολαμβάνει ο άνθρωπος λόγω της ιδιότητάς του, και ανεξάρτητα από τη φυλή, την εθνικότητα, το θρήσκευμα και τον τόπο διαμονής. [3] Ο κάθε άνθρωπος νιώθει τυχερός με την ευκαιρία που του δίνεται να ζεί ελεύθερα. Δεν έχει μονό υποχρεώσεις, αλλά απολαμβάνει και συνταγματικά κατοχυρωμένα δικαιώματα .

Πολλοί είναι εκείνοι που θεωρούνται υπέρμαχοι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν ο Mahatma Gandhi και ο Nelson Mandela, δύο  εξέχουσες προσωπικότητες. Ο πρώτος αναγνωρίζεται ευρέως ως ένας από τους μεγαλύτερους πολιτικούς, πνευματικούς και ηθικούς ηγέτες του εικοστού αιώνα, και για το λόγο αυτό αποκαλείται Mahatma, που σημαίνει «μεγάλη ψυχή». Ο ίδιος μαχόταν για την ανακούφιση των φτωχών, την διεύρυνση των δικαιωμάτων των γυναικών, την οικοδόμηση της θρησκευτικής και εθνικής αρμονίας. Πολλές φορές όμως, και για χρόνια ακόμα, φυλακίστηκε για τη δράση του. Ποιούς ενοχλούσε το ήθος και η θέλησή του να ζει ο λαός ελεύθερος; Ακόμα και σε αυτόν τον τομέα των δικαιωμάτων φαίνεται ότι υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν συμφέροντα σε βάρος των πολιτών.

mahatma-gandhi-facts

Ο Nelson Mandela, ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αφοσιώθηκε στις ελευθερίες του λαού. Παρά την ισόβια φυλάκισή του, δεν διαπραγματευόταν το συμβιβασμό των πολιτικών πεποιθήσεών του, έχοντας σαν πρωταρχικό σκοπό την απελευθέρωση του. «Πάλεψα ενάντια στην κυριαρχία των λευκών, πάλεψα και ενάντια στην κυριαρχία των μαύρων. Αυτό που επιθυμώ είναι το ιδανικό μιας δημοκρατικής και ελεύθερης κοινωνίας, όπου όλοι οι άνθρωποι συμβιώνουν αρμονικά και απολαμβάνουν ίσων ευκαιριών. Είναι ένα ιδανικό, το οποίο ελπίζω να ζήσω και να το πραγματοποιήσω. Αλλά αν χρειαστεί, είναι ένα ιδανικό για το οποίο είμαι προετοιμασμένος να πεθάνω».[4]

20131214_LDP001

 

Συγκεκριμένα, τα ανθρώπινα δικαιώματα κατηγοριοποιούνται  σε ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά. Ας δούμε, όμως, τι είναι αυτό που ενώνει, αλλά ταυτόχρονα διαχωρίζει τα συνταγματικά αυτά δικαιώματα, που αποτελούν διαφορετικά σταδία της κοινωνικοπολιτικής εξέλιξης.

Στα ατομικά εντάσσονται τα δικαιώματα που χαρακτηρίζονται και ως θεμελιώδη, καθώς εισάγουν αξιώσεις για αποχή της κρατικής εξουσίας. Θεσπίστηκαν κατά την περίοδο της πολιτικής ανόδου της αστικής τάξης που διεκδικούσε νομική προστασία απέναντι στις αυθαιρεσίες της μοναρχικής εξουσίας. Τα πολιτικά δικαιώματα, από μεριά τους, θεμελιώνουν αξίωση για συμμετοχή στην άσκηση της κρατικής εξουσίας. Τα άτομα μπορούν να συμμετέχουν ελεύθερα στις πολιτικές διαδικασίες, από τις οποίες η πιο χαρακτηριστική είναι είναι το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Τα δικαιώματα αυτά αποτελούν, επίσης, κατάκτηση της αστικής τάξης. Κατάκτηση, όμως, της εργατικής τάξης αποτελούν τα κοινωνικά δικαιώματα που -κυρίως- προκύπτουν μέσα από  τη λειτουργία της κοινωνικής συνύπαρξης.

Η διάκριση αυτών των ελευθεριών είναι σχηματική και σχετική, διότι τα παραπάνω κύρια είδη δημοσίων δικαιωμάτων είναι παραπληρωματικά μεταξύ τους. Το ένα δεν μπορεί να ισχύσει χωρίς την ύπαρξη του άλλου. Το καθένα έχει τη δική του ξεχωριστή σημασία, και όλα μαζί αποτελούν μία μοναδική γκάμα δραστηριοτήτων που δικαιούνται  να ασκήσουν οι πολίτες της Ελλάδας.[5]

Αντίθετα, ο  Τσέχος νομικός Karel Vasak προσφέρει μια άλλη άποψη, αυτή των τριών γενιών ανθρωπίνων δικαιωμάτων: αστικά και πολιτικά δικαιώματα πρώτης γενιάς (δικαίωμα στη ζωή και στην πολιτική συμμετοχή), οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα δεύτερης γενιάς (δικαίωμα συντήρησης) και δικαιώματα αλληλεγγύης τρίτης γενιάς (δικαίωμα στην ειρήνη, δικαίωμα σε καθαρό περιβάλλον).  Αυτή η κατηγοριοποίηση είναι αντίθετη με το αδιαίρετο των δικαιωμάτων, εφόσον δηλώνει εμμέσως πως ορισμένα δικαιώματα μπορούν να υπάρξουν δίχως άλλα.[6]

human-rights-chart-16241994

Οι ατομικές ελευθερίες δεν ήταν ανέκαθεν κατοχυρωμένες ούτε νομικά αναγνωρισμένες και υπαρκτές. Αφού, όμως, αναφέρθηκε παραπάνω τί σημαίνει το καθένα από αυτά τα δικαιώματα και τί πρεσβεύει, ας προχωρήσουμε σε μια ιστορική ανάδρομη σχετικά με την κατοχύρωση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, από τη μία με βάση το διεθνές δίκαιο και απο την άλλη με συνταγματικές διατάξεις.

Α.Κατοχύρωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων από το διεθνές δίκαιο

Το 1789 ο Γαλλικός λαός, μετά από αγώνες και πολλές προσπάθειες, κατάφερε να δημιουργήσει τις συνθήκες υπάρξης της Δημοκρατίας, ενός πολιτεύματος πολύ διαφορετικό απο αυτό της μοναρχίας που ίσχυε μέχρι τότε.Η Γαλλική Επανάσταση αποτελεί το σταθμό και το ξεκίνημα της ύπαρξης των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Αυτό γίνεται εμφανές απο το γεγονός ότι η Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και του Πολίτη (Déclaration des droits de l’Homme et du citoyen) θεωρήθηκαν ως το πρώτο βήμα για την συγγραφή του Συντάγματος της Γαλλικής Δημοκρατίας. Η Διακήρυξη αυτή υποστήριξε  την άποψη ότι η ανάγκη για την ύπαρξη νομοθεσίας προέρχεται από το γεγονός ότι «…η άσκηση των φυσικών δικαιωμάτων κάθε ανθρώπου περιορίζεται μόνο από την εξασφάλιση ότι και τα άλλα μέλη της κοινωνίας απολαμβάνουν των ίδιων δικαιωμάτων». Έτσι,  ο νόμος θεωρήθηκε  ως «έκφραση της γενικής θέλησης» που σκοπό έχει την προώθηση της ισότητας έναντι των δικαιωμάτων και την απαγόρευση «μόνο των πράξεων εκείνων οι οποίες είναι επιβλαβείς για την κοινωνία». Στις 24 Οκτώβρη 1945, μετά τη λήξη του Δεύτερου Παγκοσμίου πολέμου και τις κακουχίες που έλαβαν χώρα κατα τη διάρκειά του, έγινε κατανοητό και εμφανές σε παγκόσμιο επίπεδο ότι η προστασία του ανθρώπου είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να αφεθεί αποκλειστικά στα εθνικά κράτη. Για το σκοπό αυτό συντάχτηκαν διεθνή νομικά κείμενα και ιδρύθηκαν όργανα με αποκλειστική αρμοδιότητα την προστασία, προαγωγή και προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ώστε να προστατευθούν οι μελλοντικές γεννιές από την ερήμωση των διεθνών συγκρούσεων. Τέτοια κείμενα είναι ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ (26.6.1945), η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (10.12.1948), το Διεθνές Σύμφωνο για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα. Συναφές διεθνές όργανο είναι η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ. Το 1950 ιδρύθηκε η Ευρωπαική Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), η οποία θεσμοθέτησε το Ευρωπαικό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου που είναι αρμόδιο να εξετάζει τυχόν παραβίαση της Σύμβασης .[7]

Β. Κατοχύρωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων με συνταγματικές διατάξεις

Όπως είναι λογικό, η εξέλιξη αυτή στον τομέα που αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα έκανε την εμφάνισή της και στον Ελληνικό χώρο. Η κατοχύρωση ατομικών, σε πρώτη φάση, δικαιωμάτων υπήρξε κοινός στόχος για όλα τα ελληνικά Συντάγματ , ήδη από την επαναστατική περίοδο. Το Σύνταγμα της Επιδαύρου (1822), το Σύνταγμα του Άστρους(1823), το Σύνταγμα της Τροιζήνας (1827), το Σύνταγμα του 1844 και 1866 εισήγαγαν πολλά από τα θεμελιώδη δικαιώματα που θεωρούμε δεδομένα στη σύγχρονη κοινωνία. Διεύρυναν τις εγγυήσεις για την θέσπιση, την ευρεία αναγνώριση και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με πρωτοποριακές διατάξεις. Δεν θα πρέπει, βέβαια, να ξεχνάμε και να μην αναφερθούμε στον Κώδικα του Χαμουραμπί, που ήδη από το 1754 π.Χ ρύθμιζε ζητήματα όπως τα δικαιώματα των γυναικών, των παιδιών, των δούλων. Μεγαλύτερη, όμως, σημασία θα πρέπει να δοθεί και στην περίοδο της Αρχαίας Αθήνας. Δεν θα πρέπει να παραλείπουμε ότι χαρακτηριστικά της Αθηναικής Δημοκρατίας αποτελούσαν η ελευθερία και η ισότητα, για αυτό έχει χαρακτεί στις μνήμες των ανθρώπων ως ένα σημαντικό και ταυτόχρονα καθοριστικό πολίτευμα σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα, παρά το πέρας των αιώνων. Ο άνθρωπος είναι ον μοναδικό, γιατί ολόκληρος ο κόσμος έχει δημιουργηθεί ώστε να δρά μέσα σε αυτόν, και μπορεί να φέρει εις πέρας πολλά επιτεύγματα μέσα από την συλλογική δράση, αξιοποιώντας φυσικά τα δικαιώματα και τις ελευθερίες που του έχουν αναγνωρισθεί.

Είναι αναγκαίο να διαπιστωθεί από το κοινωνικό σύνολο, ότι «τα δικαιώματα του ανθρώπου, ως ατόμου και ως συνόλου, τελούν υπό την εγγύηση του κράτους.» [8]

Συμπερασματικά, ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου θα πρέπει να αποτελεί την πρωταρχική μέριμνα της πολιτείας. Αυτό συμβαίνει γιατί ο άνθρωπος είναι ένα έλλογο και συνειδητό όν. Ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους ζωντανούς οργανισμούς χάρη στην ιδιότητα που έχει να ομιλεί, να επικοινωνεί βασιζόμενος και σεβόμενος κανόνες σύνταξης και γραμματικής, και να σκέφτεται με τη λογική – και όχι μόνο ενστικτωδώς.

Μήπως, όμως, η πρακτική προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου, παρά την εξέλιξη και τη διεύρυνση των στόχων της κοινωνικής πολιτικής και των περαιτέρω προσπαθειών που παρατηρούμε σήμερα, δεν είναι αποτελεσματική και επαρκής;

 

ΠΗΓΕΣ:

1.http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=grk

2.Μάνεσης Αριστόβουλος Ι. , Συνταγματικά Δικαιώματα, α’ ατομικές ελευθερίες,  εκδ. Σάκκουλα

3.http://www.ohchr.org/EN/Issues/Pages/WhatareHumanRights.aspx

4.http://www.humanrights.com/el/voices-for-human-rights/nelson-mandela.html

5.Μάνεσης Αριστόβουλος Ι. , Συνταγματικά Δικαιώματα, α’ ατομικές ελευθερίες,  εκδ. Σάκκουλα

6.http://www.globalization101.org/three-generations-of-rights/

7.Χρυσόγονος Κώστας Χ. , Ατομικά και Κοινωνικά Διακαιώματα, Τρίτη έκδοση, Νομική Βιβλιοθήκη

8. http://www.hellenicparliament.gr/Vouli-ton-Ellinon/To-Politevma/Syntagma/article-25/

 

Tagged under:

Η Ξένια Κότσιρα είναι πτυχιούχος του τμήματος Πολιτικών Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης στο Εθνικο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών [email protected]

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This