Θα «ταράξει τα ευρωπαϊκά νερά» η προ των πυλών Ευρωπαϊκή Εισαγγελική Αρχή;

Στις 5 Οκτωβρίου 2017, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη σύσταση Ενιαίας Ευρωπαϊκής Εισαγγελικής Αρχής, με σκοπό τη διερεύνηση και δίωξη της οικονομικής απάτης και διαφθοράς αναφορικά με τους πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και την αντιμετώπιση διασυνοριακών οικονομικών αδικημάτων στον ευρωπαϊκό χώρο.

Τα επίσημα στατιστικά της Ένωσης καταδεικνύουν ότι η διασυνοριακή απάτη στον τομέα του Φ.Π.Α. «στοιχίζει» περίπου 50 δισεκατομμύρια ευρώ έσοδα ετησίως από τους προϋπολογισμούς των κρατών-μελών, ενώ, ταυτόχρονα, περίπου μισό δισεκατομμύριο ευρώ χάνεται ή αποκρύπτεται από ποικίλα οικονομικά εγκλήματα και παρατυπίες. Μπροστά σε αυτές τις προκλήσεις, τα υφιστάμενα όργανα και μηχανισμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης -Eurojust, Europol και OLAF- φαίνεται να αδυνατούν να προσφέρουν αποτελεσματική προστασία των οικονομικών ενωσιακών συμφερόντων, αλλά και των χρημάτων των Ευρωπαίων φορολογουμένων.

Πιο συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για την Καταπολέμηση της Απάτης -European Anti Fraud Office (OLAF)- έχει δυνατότητα ενημέρωσης μόνο των εθνικών αρχών σχετικά με τα ευρήματα των διοικητικών ελέγχων της ― αποτελέσματα, ωστόσο, χωρίς δεσμευτικότητα για τις εθνικές αρχές, στις οποίες και εναπόκειται η τελική απόφαση για την άσκηση ή όχι ποινικής δίωξης. Επιπλέον, η Μονάδα Δικαστικής Συνεργασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης -European Union’s Judicial Cooperation Unit (Eurojust)-, καθώς και η Ευρωπαϊκή Αστυνομική Υπηρεσία -European Police Office (Europol)- στερούνται την άδεια για την άσκηση ποινικών διώξεων. Από την άλλη, οι εθνικές διωκτικές αρχές περιορίζουν τη δράση τους εκ των πραγμάτων στο εσωτερικό των κρατών-μελών, αδυνατώντας να λειτουργήσουν πέρα των εθνικών τους συνόρων, ενώ συχνά ελλείπουν αποτελεσματικά εθνικά μέτρα για την πάταξη περιπτώσεων οικονομικών εγκλημάτων που αφορούν τα κονδύλια της Ένωσης. Έτσι, τη λύση στο πρόβλημα φάνηκε να αποτελεί η ίδρυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελικής Αρχής που θα εξειδικεύεται σε συντονισμένες έρευνες σε όλη την επικράτεια της Ένωσης, στην ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών, τη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών -εθνικών και ευρωπαϊκών-, και στην άσκηση ποινικών διώξεων για την καταπολέμηση φαινομένων οικονομικών παρατυπιών.

Η διαδρομή για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελικής Αρχής

Η δημιουργία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελικής Αρχής -European Public Prosecutor’s Office (EPPO)- αποτελούσε διαχρονικά πάγια θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η τελευταία αφουγκραζόταν τις διάφορες φωνές για όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερη προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, αφού θεωρούνταν ως αδιανόητη η πραγματικότητα των ανοιχτών, από τη μία, συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς τη διάπραξη εγκλημάτων και, από την άλλη, των κλειστών συνόρων ως προς την ποινική τους δίωξη. Άλλωστε, χαρακτηριστική είναι η δήλωση Ευρωπαίας Επιτρόπου σε θέματα δικαιοσύνης ότι εάν δεν προασπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση τον προϋπολογισμό της, δεν θα το κάνει κανένας άλλος για αυτήν (Viviane Redig, 2013).

Πιο αναλυτικά, τα πρώτα ψήγματα της ιδέας για μία ενιαία Εισαγγελική Αρχή σε ευρωπαϊκό επίπεδο εμφανίζονται ήδη από το 1996, από το κάλεσμα μερίδας Ευρωπαίων δικαστών για τη δημιουργία κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου που θα έδινε τη δυνατότητα στα δικαστικά όργανα να συνεργάζονται στις διενεργούμενες από αυτά ανακρίσεις τους ― γνωστό και ως «έκκληση της Γενεύης». Περαιτέρω, οι -εντός των κόλπων της Ένωσης- υποστηρικτές της σταθερής άποψης της Επιτροπής για δημιουργία Εισαγγελικής Αρχής άρχισαν να πληθαίνουν και να αποτυπώνονται σε πράξεις, όπως η διάταξη του Corpus Juris (σχέδιο συνόλου ποινικών ρυθμίσεων αμέσου εφαρμογής, ουσιαστικών και δικονομικών, για την προάσπιση των συμφερόντων της Ένωσης στον οικονομικό τομέα), το 2000, για τη σύσταση της Αρχής, ή η «Πράσινη Βίβλος» του 2001 για τη δημιουργία Εισαγγελικής Αρχής, με σκοπό την ποινική προστασία των ευρωπαϊκών οικονομικών συμφερόντων. 

Επόμενη πρόβλεψη για την εγκαθίδρυση νομικής βάσης για τη σύσταση της Αρχής ήταν αυτή στο «ΕυρωΣύνταγμα» που θα ψηφιζόταν από τα κράτη-μέλη. Παρά το γεγονός ότι κανένα από τα παραπάνω δεν βρήκε γόνιμο έδαφος, η Επιτροπή κατάφερε να περάσει την εδραιωμένη της άποψη και πεποίθηση για την ανάγκη δημιουργίας Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας στη Συνθήκη της Λισαβόνας, όπου και θεσπίζεται διάταξη που συνιστά τον θεμέλιο λίθο για τη θεσμοθέτηση της εν λόγω Αρχής. Ειδικότερα, το άρθρο 86 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) είναι αφιερωμένο στη δυνατότητα ίδρυσης Εισαγγελικής Αρχής για την καταπολέμηση των αδικημάτων κατά των ευρωπαϊκών οικονομικών συμφερόντων, όπως και τις σχετικές διαδικαστικές προϋποθέσεις για τη σύστασή της. Επιπλέον, αντίστοιχη ρύθμιση περιλήφθηκε και στο Πρόγραμμα της Στοκχόλμης για την πολιτική στα ποινικά ζητήματα για την περίοδο 2010-2014, όμως το καθοριστικό βήμα συντελέστηκε το 2013, με την έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότασης Κανονισμού από το Συμβούλιο (Council of the European Union – Consilium), COM/2013/0534, για τη δημιουργία της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Εισαγγελικής Αρχής.

Ωστόσο, στη Σύνοδο του Συμβουλίου του 2017, διαπιστώθηκε η έλλειψη της απαιτούμενης στο άρθρο 86 παρ.1 ΣΛΕΕ ομοφωνίας για την έγκριση του σχεδίου Κανονισμού. Έτσι, λίγο αργότερα, 17 κράτη-μέλη (Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Κροατία, Τσεχία, Εσθονία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία και Ισπανία) έκαναν χρήση της δυνατότητας που προσφέρει το άρθρο 86 παρ.1 ΣΛΕΕ για παραπομπή του σχεδίου Κανονισμού στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (European Council). Καθώς, όμως, δεν κατέστη δυνατή η συναίνεση εντός του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ώστε αυτό να αναπέμψει το σχέδιο προς θέσπιση στο Συμβούλιο τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς, 16 κράτη γνωστοποίησαν στην Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο πως θα ενεργοποιήσουν την πρόβλεψη του άρθρου 86 παρ.1 εδ. 3 ΣΛΕΕ για την καθιέρωση ενισχυμένης συνεργασίας ως προς το συγκεκριμένο σχέδιο Κανονισμού. Πρακτικά, έτσι παρακάμφθηκε ο σκόπελος για την ομοφωνία των μελών του Συμβουλίου, και το σχέδιο Κανονισμού μπορούσε, πλέον, να εγκριθεί από τα 16 κράτη που συμφώνησαν να προχωρήσουν σε ενισχυμένη συνεργασία ως προς την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Συνεπώς, τα συμμετέχοντα στη συνεργασία κράτη -είχε προηγουμένως αποχωρήσει η Αυστρία, και είχαν προσχωρήσει η Πορτογαλία και η Κύπρος- ενέκριναν την πρόταση Κανονισμού για την εγκαθίδρυση της Αρχής, στις 8 Ιουνίου 2017. Αργότερα, τον Οκτώβριο του 2017, οριστικοποιήθηκε και εγκρίθηκε το σχέδιο του Κανονισμού από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και, μετά από λίγες μέρες, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1939 εγκρίθηκε από τα 20 πια -μετά την προσθήκη της Ιταλίας και της Αυστρίας- συμμετέχοντα στην ενισχυμένη συνεργασία κράτη, για τη σύσταση της παραπάνω Εισαγγελίας. Η έγκριση αυτή σηματοδοτεί και την έναρξη των προπαρασκευαστικών εργασιών για τη συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, οι οποίες θα διαρκέσουν περίπου 3 χρόνια.

Οι προβλέψεις και οι ρυθμίσεις του Κανονισμού

Στο προοίμιο και στα 120 συνολικά άρθρα του Κανονισμού που εγκρίθηκε με την ως άνω περιγραφόμενη διαδικασία, σκιαγραφείται αναλυτικά ο τρόπος σύστασης και λειτουργίας του νέου αυτού οργάνου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, οι προβλέψεις του Κανονισμού αυτού μπορεί να είναι δεσμευτικές και να εφαρμόζονται άμεσα μόνο για τα 20 κράτη που μετέχουν στην ενισχυμένη συνεργασία, όμως αυτό δεν αποκλείει άλλα κράτη να γίνουν μέλη αυτής στο μέλλον. Επίσης, έδρα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας θα είναι το Λουξεμβούργο, ενώ η καθ’ ύλη αρμοδιότητά της αφορά τα αδικήματα σχετιζόμενα με τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης. Το όργανο αυτό που ρητά έχει νομική προσωπικότητα (αρ. 3 του Κανονισμού) οφείλει να συνεργάζεται στενά με τη Eurojust, και βασίζεται στη στήριξη της τελευταίας. Οι πράξεις που στοιχειοθετούν αδικήματα εμπίπτοντα στην ερευνητική και διωκτική αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας παρουσιάζονται στην Οδηγία (Ε.Ε.) 2017/1371, και αφορούν ενδεικτικά πράξεις απάτης ως προς τις δαπάνες, τα έσοδα από Φ.Π.Α. ή από άλλες πηγές, πράξεις νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, την ενεργητική ή παθητική δωροδοκία, την υπεξαίρεση, ενώ για τα εγκλήματα που σχετίζονται με τα έσοδα από Φ.Π.Α. θα πρέπει να επισημανθεί ότι η συνολική ζημία πρέπει να ξεπερνά τα 10 εκατομμύρια ευρώ.

Περαιτέρω, στο άρθρο 6 του Κανονισμού καθιερώνεται η ανεξαρτησία της Αρχής, η οποία ούτε ζητεί ούτε δέχεται εντολές από κανένα όργανο ή κράτος-μέλος της Ένωσης, καθώς η ίδια λειτουργεί με γνώμονα πάντα το ενωσιακό συμφέρον, και λογοδοτεί για τις ενέργειές της ενώπιον του Συμβουλίου, της Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, η δομή της Εισαγγελικής Αρχής, η οποία ως ενιαίος και αδιαίρετος οργανισμός οργανώνεται σε κεντρικό και αποκεντρωμένο επίπεδο. Το κεντρικό επίπεδο θα αποτελούν ο Ευρωπαίος Γενικός Εισαγγελέας, 20 Ευρωπαίοι Εισαγγελείς (1 για κάθε κράτος) -από τους οποίους οι 2 θα είναι οι αναπληρωτές του Γενικού Εισαγγελέα-, ο διοικητικός διευθυντής και το ειδικό τεχνικό και ανακριτικό προσωπικό. Τον Ευρωπαίο Γενικό Εισαγγελέα διορίζουν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, μετά από αξιολόγηση των υποψηφίων για 7 χρόνια, χωρίς δυνατότητα ανανέωσης. Επιπρόσθετα, ο Ευρωπαίος Γενικός Εισαγγελέας θα είναι ο επικεφαλής της κεντρικής αρχής που θα συντονίζει και θα ελέγχει όλες τις δράσεις των Εντεταλμένων Ευρωπαίων Εισαγγελέων, ενώ οι Ευρωπαίοι Εισαγγελείς αποτελούν, στην ουσία, το σύνδεσμο μεταξύ της κεντρικής Εισαγγελίας και των Εντεταλμένων λειτουργών της στα κράτη-μέλη, τους οποίους και συνδράμει στο έργο τους. Από την άλλη, το αποκεντρωμένο επίπεδο οργανώνεται και λειτουργεί σε εθνικό άξονα, συνιστάμενο από Εντεταλμένους Ευρωπαίους Εισαγγελείς, με έδρα τα κράτη που συμμετέχουν στον Κανονισμό. Οι τελευταίοι, παρά το ότι στη χώρα τους κατέχουν παράλληλα την ιδιότητα του εθνικού εισαγγελέα, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους ως Εντεταλμένοι Ευρωπαίοι Εισαγγελείς θα απολαμβάνουν πλήρους ανεξαρτησίας από τις εισαγγελικές αρχές της έδρας τους, ενώ οι ερευνητικές και διωκτικές τους εξουσίες θα πραγματώνονται στο έδαφος του κράτους τους, στο πλαίσιο συνεργασίας με τα εθνικά όργανα, και υπό το πρίσμα των εθνικών νομοθεσιών.

Καθίσταται, λοιπόν, σαφές ότι η παραπάνω δομή εξυπηρετεί την εξάλειψη εμποδίων, όπως την άγνοια της εθνικής γλώσσας ή του εθνικού δικαστικού μηχανισμού, όπως επίσης και τον αποτελεσματικότερο συντονισμό των ερευνών, τη γρήγορη συλλογή του απαραίτητου υλικού και, τέλος, την άμεση δέσμευση ή κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων, εφόσον αυτό κριθεί απαραίτητο. Ωστόσο, η αποδοτική συνεργασία του αποκεντρωμένου αυτού συστήματος, λειτουργώντας υπό το καθεστώς μιας ενιαίας υπηρεσίας -και ξεπερνώντας, έτσι, με ευκολία την περιπλοκότητα των οικονομικών διασυνοριακών αδικημάτων-, δεν συνεπάγεται ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα προχωρά σε συλλήψεις υπόπτων. Ακόμα, δηλαδή, και για τα εγκλήματα που υπάγονται στην αρμοδιότητα της Αρχής, την εξουσία άσκησης ποινικής δίωξης και σύλληψης θα διατηρούν οι εθνικές αρχές, ενώ οι Εντεταλμένοι Ευρωπαίοι Εισαγγελείς θα επιτελούν το έργο τους πάντοτε σε συνεργασία με τις εθνικές αστυνομικές και διωκτικές αρχές.

Αντί Επιλόγου

Συμπερασματικά, ενώ γίνεται αντιληπτό ότι η υιοθέτηση της πάγιας θέσης της Επιτροπής για την ενιαία πάταξη των αδικημάτων σε βάρος των πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανταποκρίνεται στις ανάγκες του ευρωπαϊκού οικοδομήματος και στη συνθετότητα αυτών των ζητημάτων, ωστόσο από αρκετούς αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό. Αναλυτικότερα, αρκετοί μιλούν για την τάση διεθνοποίησης του ποινικού δικαίου και την ενίσχυση των εισαγγελικών αρμοδιοτήτων, χωρίς ταυτόχρονη πρόνοια για την παροχή αντίστοιχων εγγυήσεων, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδεχομένως να παραγκωνίζει την προστασία σημαντικότερων εννόμων αγαθών, όπως αυτών της ζωής ή της υγείας, καταλείποντας στο παραδοσιακό δικαστικό σύστημα την προάσπισή τους. Πάντως, στον αντίποδα της τελευταίας σκέψης, έχει ήδη εξαγγελθεί η πιθανότητα επέκτασης της αρμοδιότητας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας σε θέματα όπως η εμπορία ανθρώπων και η τρομοκρατία.

Πηγές:

  1. ΑΜΕ-ΜΠΕ. (2017). Euractiv: Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα αναβαθμίσει τον αγώνα κατά της απάτης. http://www.capital.gr/diethni/3246020/euractiv-i-europaiki-eisaggelia-tha-anabathmisei-ton-agona-kata-tis-apatis.
  2.  Consilium.europa.eu. (2017). 20 member states confirm the creation of an European Public Prosecutor’s Office – Consilium. http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2017/10/12/eppo-20-ms-confirms/ .
  3.  Data.consilium.europa.eu. (2017). Πρόταση κανονισμού σχετικά με τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας – Σχέδιο κανονισμού. http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-5766-2017-INIT/el/pdf .
  4.  Ec.europa.eu. (2001). Livre vert sur la création d’un procureur européen pour assurer la protection pénale des intérêts financiers communautaires. http://ec.europa.eu/dorie/fileDownload.do;jsessionid=CbUG8R0-3aKjpNBRvlpMV1IjtiHNl94Kpe5jdgDIMrLAlk07jWQ5!-898031139?docId=210731&cardId=210731  .
  5. Ec.europa.eu. (n.d.). European Public Prosecutor’s Office – European Commission. http://ec.europa.eu/justice/criminal/judicial-cooperation/public-prosecutor/index_en.htm .
  6. Eur-lex.europa.eu. (2017). ΚΑΝΟΝΙΣΜΌΣ (ΕΕ) 2017/1939 ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ της 12ης Οκτωβρίου 2017 σχετικά με την εφαρμογή ενισχυμένης συνεργασίας για τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32017R1939&from=EL .
  7. Eur-lex.europa.eu. (2017). Οδηγία (ΕΕ) 2017/1371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Ιουλίου 2017, σχετικά με την καταπολέμηση, μέσω του ποινικού δικαίου, της απάτης εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/ELI/?eliuri=eli:dir:2017:1371:oj .
  8. Europa.eu. (2017). European Commission – PRESS RELEASES – Press release – Συχνές ερωτήσεις για την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-17-1551_el.htm .
  9. Europa.eu. (n.d.). European Commission – PRESS RELEASES – Press release – Πράσινο Βιβλίο για τη σύσταση Ευρωπαϊκής εισαγγελικής αρχής για την ποινική προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Κοινότητας. http://europa.eu/rapid/press-release_IP-01-1794_el.htm?locale=en .
  10. Greece – European Commission. (n.d.). Ευρωπαϊκή Εισαγγελία: Η Επιτροπή χαιρετίζει τη συμφωνία 20 κρατών μελών – Greece – European Commission. https://ec.europa.eu/greece/news/20170806_eurwpaiki_eisaggelia_el .
  11. Keating, D. (2017). European Union to get a single public prosecutor. https://www.euractiv.com/section/justice-home-affairs/news/european-union-to-get-a-single-public-prosecutor/ .
  12. Lawspot. (2017). «Πράσινο φως» στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για την κατάχρηση ευρωπαϊκών κονδυλίων. https://www.lawspot.gr/nomika-nea/prasino-fos-stin-eyropaiki-eisaggelia-gia-tin-katahrisi-eyropaikon-kondylion .
  13. Lawspot. (2017). Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για την καταπολέμηση της απάτης συστήνουν 16 χώρες της ΕΕ (μεταξύ τους και η Ελλάδα). https://www.lawspot.gr/nomika-nea/eyropaiki-eisaggelia-gia-tin-katapolemisi-tis-apatis-systinoyn-16-hores-tis-ee-metaxy .
  14. TO BHMA. (2017). Επικυρώθηκε από την ΕΕ η λειτουργία Ευρωπαϊκής Εισαγγελικής Αρχής. http://www.tovima.gr/world/article/?aid=907597.
  15. Μάνδρου, Ι. (2017). Νέα Ευρωπαϊκή Εισαγγελία με τη συμμετοχή 20 κρατών – μελών της ΕΕ. http://www.kathimerini.gr/913210/article/epikairothta/kosmos/nea-eyrwpaikh-eisaggelia-me-th-symmetoxh-20-kratwn—melwn-ths-ee .

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest