Ιράν και Δύση: Μία «ραδιο…ενεργή» συμφωνία;

Σήμερα, ένα από τα πλέον ακανθώδη ζητήματα στη Μέση Ανατολή, αποτελεί η έκβαση της συμφωνίας μεταξύ Η.Π.Α. και Ιράν, σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του τελευταίου. Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ξεκίνησε τη δεκαετία του 1950 με τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών και, μέχρι το ξέσπασμα της Ιρανικής Επανάστασης το 1979, πέρα από τις Η.Π.Α., πολλά ήταν τα κράτη της Δυτικής Ευρώπης που έσπευσαν να συμμετάσχουν σε αυτό. Οι ριζικές αλλαγές που έλαβαν χώρα στο εσωτερικό του Ιράν, ύστερα από την επικράτηση του Ayatollah Ruhollah Khomeini, επιδείνωσαν τις σχέσεις με τις χώρες της Δύσης. Οι πρώην συνέταιροι μετατράπηκαν σε άσπονδους εχθρούς, και για πολλές δεκαετίες το Ιράν φάνταζε στα μάτια των Δυτικών σαν ένας «αντιδραστήρας» που από στιγμή σε στιγμή μπορούσε να εκραγεί, σπέρνοντας τον όλεθρο στην ευρύτερη περιοχή.

Μια αλλαγή στις σχέσεις μεταξύ της Δύσης και του Ιράν άρχισε να διαφαίνεται κατά το τέλος της δεύτερης προεδρικής θητείας του πρώην προέδρου των Η.Π.Α., Barack Obama. Οι κοινές προσπάθειες για προσέγγιση οδήγησαν, τελικά, σε διαπραγματεύσεις για μια συμφωνία-πλαίσιο. Αυτές έλαβαν χώρα στην Ελβετία την άνοιξη του 2015, μεταξύ των Υπουργών Εξωτερικών του Ιράν και των χωρών P5+1 – δηλαδή των Η.Π.Α., του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας, της Ρωσίας, της Κίνας, καθώς επίσης και της Γερμανίας. Στις διαπραγματεύσεις πέραν των P5+1, έλαβαν μέρος και εκπρόσωποι της ΕΕ. Στις 2 Απριλίου 2015, τα εμπλεκόμενα μέρη κατόρθωσαν να καταλήξουν σε ένα κοινό πλαίσιο για μια μελλοντική συμφωνία.

Βασική προϋπόθεση της συμφωνίας είναι η δέσμευση -από πλευράς Ιράν- για χρήση της πυρηνικής ενέργειας αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς. Το γεγονός απασχολούσε τον Δυτικό κόσμο ήδη από τις αρχές του 2000 – γεγονός που οδήγησε το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών να απαιτήσει την παύση των προγραμμάτων εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν. Δύο είναι οι εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου στο Ιράν: μία στην περιοχή Natanz και και μία στη Fordo, οι οποίες βρίσκονται στο βόρειο τμήμα της χώρας. Σύμφωνα με έναν από τους όρους της συμφωνίας, όμως, μόνο οι εγκαταστάσεις της Natanz μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν, καθώς η μονάδα παραγωγής στο Fordo προβλέπεται να μετατραπεί σε τεχνολογικό κέντρο.

Η συμφωνία-πλαίσιο του 2015 δίνει στη χώρα τη δυνατότητα να βγει από την απομόνωση στην οποία είχε οδηγηθεί, κυρίως λόγω της εξωτερικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών. Όμως, καθώς η έννοια της συμφωνίας εμπεριέχει την έννοια του συμβιβασμού, το Ιράν καλείται να προσαρμοστεί σε νέα, πιο «δυτικά» πρότυπα. Με αντάλλαγμα την άρση των περισσότερων κυρώσεων από την πλευρά της Δύσης, η χώρα που άλλοτε εμφανιζόταν ανένδοτη, καλείται πλέον όχι μόνο να περιορίσει αισθητά τη δυνατότητά της να παράγει πυρηνική ενέργεια σε βάθος μιας δεκαετίας, αλλά και να μεταστρέψει την εξωτερική της πολιτική, ιδίως όσον αφορά το Ισραήλ. Επίσης, βασική απαίτηση -τόσο των Ηνωμένων Πολιτειών, όσο και των υπόλοιπων κρατών- είναι η διακοπή της στήριξης εξτρεμιστικών ομάδων – οι οποίες, σύμφωνα με τις Η.Π.Α., χρηματοδοτούνται από το Ιράν.

Η άποψη αυτή έχει αρχίσει να κυριαρχεί πάλι στη ρητορική της νέας κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών, ύστερα και από την εκλογή του Donald Trump, οποίος έχει κατά καιρούς χαρακτηρίσει τη συμφωνία ως «μεγάλη αποτυχία». Η στάση του νυν προέδρου της Αμερικής έχει μάλιστα θέσει υπό αμφισβήτηση και την ίδια τη δέσμευση που οι Η.Π.Α. ανέλαβαν το 2015. Πάντως, σύμφωνα με τις απόψεις αναλυτών, τυχόν προσπάθεια αναδιαπραγμάτευσης των όρων της συμφωνίας από πλευράς Αμερικής θα την εξέθετε, ενώ, αντιθέτως, θα ενίσχυε τη θέση του Ιράν.

Ο οικονομικός αντίκτυπος της συμφωνίας αυτής είναι ζωτικής σημασίας για το Ιράν. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η καθολική άρση των κυρώσεων που είχε επιβάλει η ΕΕ στη χώρα. Χάρη σε αυτήν την αλλαγή στάσης, το Ιράν έχει πλέον τη δυνατότητα να διαθέσει και πάλι στις ευρωπαϊκές αγορές αργό πετρέλαιο -ένα από τα βασικότερα εξαγώγιμα προϊόντα του-, δίνοντας τη δυνατότητα στη χώρα να αυξήσει τα έσοδά της κατά 10 δισεκατομμύρια δολάρια. Επίσης, ύστερα από την υπογραφή της συμφωνίας-πλαισίου, αίρονται οι περιορισμοί που είχαν επιβληθεί στη διάρκεια των τελευταίων δέκα περίπου ετών, όσον αφορά τη ναυτιλία και το εμπόριο. Τέλος, η αναθέρμανση των σχέσεων θα οδηγήσει στο «ξεπάγωμα» περίπου 30-50 δισεκατομμυρίων δολαρίων, τα οποία μέχρι πρότινος βρίσκονταν εγκλωβισμένα σε τράπεζες του εξωτερικού.

Φυσικά, η συμφωνία θα επηρεάσει θετικά και τις Δυτικές οικονομίες. Το αργό πετρέλαιο φέρνει…γοργή ανάπτυξη, και εφόσον το Ιράν μπορεί να διαθέσει ελεύθερα τα αποθέματα αργού πετρελαίου που διαθέτει, οι τιμές του πετρελαίου αναμένεται να μειωθούν.

Είναι εμφανές πως η εφαρμογή της συμφωνίας παρουσιάζει πολλές δυσκολίες, ιδιαίτερα λόγω της απροθυμίας του νέου Αμερικανού Προέδρου να υιοθετήσει μια πιο μετριοπαθή στάση και ρητορική, όπως επίσης λόγω του κλίματος αμοιβαίας καχυποψίας που επί δεκαετίες καλλιεργούνταν μεταξύ των δύο πλευρών. Πάντως, η Δύση πρέπει να κατανοήσει πως, για να μπορέσει το Ιράν να ασκήσει σταθεροποιητικό ρόλο στην περιοχή, θα πρέπει να σταθεροποιήσει πρώτα το ίδιο τη θέση του και, επομένως, να βγει πλέον από την απομόνωση.

Πηγές:

  1. BBC News. (2016). Iran nuclear deal: Key details. [online] Available at: http://www.bbc.com/news/world-middle-east-33521655 [Accessed 21 Jul. 2017].
  2. CNN. (2017). Iran’s Nuclear Capabilities Fast Facts. [online] Available at: http://edition.cnn.com/2013/11/07/world/meast/irans-nuclear-capabilities-fast-facts/index.html [Accessed 21 Jul. 2017].
  3. Parsi, T. (2017). The Coming Crisis With Iran. [online] Nytimes.com. Available at: https://www.nytimes.com/2017/04/20/opinion/the-coming-crisis-with-iran.html [Accessed 21 Jul. 2017].
  4. Nytimes.com. (2017). Asking for Trouble on Iran. [online] Available at: https://www.nytimes.com/2017/04/24/opinion/asking-for-trouble-on-iran.html [Accessed 21 Jul. 2017].
  5. Blinken, A. (2017). Why the Iran Nuclear Deal Must Stand. [online] Nytimes.com. Available at: https://www.nytimes.com/2017/02/17/opinion/why-the-iran-nuclear-deal-must-stand.html [Accessed 21 Jul. 2017].

Tagged under:

Λέγομαι Αλεξάνδρα Γουργιώτη. Σπούδασα Διεθνείς Σχέσεις και Δημόσια Διοίκηση στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Αν και με ενδιαφέρουν όλα τα θέματα διεθνούς πολιτικής, αποφάσισα να γίνω μέλος στη ομάδα Ενέργειας και Οικονομίας, γιατί οι δύο αυτές έννοιες, κατά την άποψή μου, αποτελούν τις κινητήριες δυνάμεις της σύγχρονης πολιτικής. Στον ελεύθερό μου χρόνο μου αρέσει να διαβάζω, να ασχολούμαι με την κηπουρική και να φτιάχνω κοσμήματα!

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest