Ιταλία: Το δημοψήφισμα που θα κρίνει το μέλλον της Ε.Ε (Μέρος Β’)

Το ιταλικό δημοψήφισμα αποτελούσε μία ωρολογιακή βόμβα της διεθνούς πολιτικής σκηνής, που απειλούσε να εκραγεί μέρα με τη μέρα μέχρι την υλοποίηση του στις 4 Δεκέμβρη 2016. Η μέρα έφτασε, η βόμβα έσκασε και δημιούργησε ένα νέο πολιτικό σεισμό παγκοσμίως. Τα αποτελέσματα που όλοι φοβούνταν ήρθαν και -για πρώτη φορά το τελευταίο διάστημα- οι εταιρίες δημοσκοπήσεων δεν έπεσαν έξω, αλλά κατάφεραν να προβλέψουν με ρεαλιστικότητα τα αποτελέσματα. Με το 67% των Ιταλών να προσέρχεται στις κάλπες, και το συντριπτικό 60% να απαντά αρνητικά, το μέλλον της ιταλικής πολιτικής σκηνής κρίθηκε, και η απάντηση στο ερώτημα για αναγκαίες αλλαγές και μεταρρυθμίσεις στην Ιταλία δόθηκε, όχι όμως με τον τρόπο που προσδοκούσε ο Matteo Renzi. Η απάντηση ήταν ένα ισχυρό ΟΧΙ, που όμως δεν δόθηκε μόνο ενάντια στις προτεινόμενες αλλαγές στο ιταλικό σύνταγμα. Δόθηκε στο ίδιο το πρόσωπο του Ιταλού Πρωθυπουργού, με τον οποίο έχει ταυτίσει ο ιταλικός λαός τη δυστυχία, την ανέχεια και τις δυσκολίες που έχει κληθεί να αντιμετωπίσει το τελευταίο διάστημα. Αποφάσισε λοιπόν να πει ένα ΟΧΙ στο υπάρχον σύστημα και να μην ψηφίσει μόνο μια θεσμική αλλαγή, αλλά να οδηγήσει σε μία ολική αλλαγή προσώπων στο ιταλικό πολιτικό προσκήνιο.

Μία νέα πολιτική κρίση

Όπως είναι φυσικό, αυτό το νέο χαστούκι στο ήδη θεμελιωμένο πολιτικό σύστημα συνδέεται στο μυαλό του κόσμου με την εκλογή του Trump και την ψήφο υπέρ του Brexit. Όμως, ένας τέτοιος συσχετισμός είναι βάσιμος; Αυτά τα πολιτικά γεγονότα έχουν τις ίδιες βάσεις και την ίδια απήχηση στην διεθνή πολιτική σκηνή; Σε αυτά τα ερωτήματα είναι δύσκολο να απαντήσουμε μονολεκτικά. Από τη μία πλευρά, το ιταλικό δημοψήφισμα δεν αποτελεί ένα ακριβές χτύπημα κατά της παγκοσμιοποίησης, ούτε μία ακόμη νίκη του λαϊκισμού. Υποστηρικτές του ΟΧΙ δεν ήταν μόνο τα λαϊκίστικά κόμματα, όπως το “Κίνημα των πέντε αστέρων”, ούτε μόνο εθνικιστικά όπως η “Λίγκα του Βορρά”. Αντίθετα, εναντιώθηκαν στον Renzi και πολιτικά πρόσωπα με μετριοπαθείς πολιτικές απόψεις ακόμα και μέσα στο ίδιο του το κόμμα, αλλά και πρώην Πρωθυπουργοί όπως ο Massimo D’Alema και ο Mario Monti, και μαζί τους εξέχοντες πανεπιστημιακοί και Πρώην Δικαστές συνταγματικού δικαίου. Οι προτάσεις του Ιταλού Πρωθυπουργού κρίθηκαν καθαρά αντισυνταγματικές, και προσέβαλαν τις αρχές της δημοκρατίας και της κοινωνικής συνοχής, γι’ αυτό οι οπαδοί του ΟΧΙ ταυτίζουν τη νίκη τους με τη νίκη της δημοκρατίας, της ελευθερίας και των κοινωνικών δικαιωμάτων. Κάτι παρόμοιο είχε γίνει και το 2006 σε μία προσπάθεια του τότε Πρωθυπουργού, Silvio Berlusconi, να μεταρρυθμίσει το Σύνταγμα, τονώνοντας την εκτελεστική εξουσία εις βάρος των υπολοίπων εξουσιών. Και πάλι η προσπάθεια απέτυχε, γιατί ο ιταλικός λαός ξεκάθαρα δεν ζητάει κάτι τέτοιο. Αυτό που θέλει είναι άμεσες λύσεις στην οικονομική, κοινωνική και θεσμική κρίση που διανύουμε, και βελτίωση των συνθηκών διαβίωσής του. Το ΟΧΙ είναι μια ήττα ενός πολιτικού προσώπου, ανίκανου να εκπροσωπήσει τα συμφέροντα του λαού του και να τον έχει στο πλευρό του.

Ως συμπέρασμα σε αυτό μπορούμε να πούμε ότι, ναι μεν οι λόγοι που δόθηκε η αρνητική απάντηση στο ιταλικό δημοψήφισμα δεν ταυτίζονται με το Brexit ή την εκλογή του Trump, όμως η βαθιά ρίζα του προβλήματος είναι η ίδια, η ανάγκη των λαών για αλλαγή, για ξερίζωμα του υπάρχοντος πολιτικού καθεστώτος και των πολιτικών προσώπων που δεν εκφράζουν τα εθνικά συμφέροντα, αλλά μόνο τις προσωπικές του φιλοδοξίες. Είναι ξεκάθαρο πλέον ότι έχει ξεκινήσει ένας αέρας αλλαγής, ένας αγώνας για μεταρρύθμιση του ολικού κατεστημένου που έχει σταματήσει να βάζει ως προτεραιότητα τα ανθρώπινα δικαιώματα, και προωθεί μόνο τα εκάστοτε συμφέροντα.

Ποιοι οι κίνδυνοι για το ευρώ;

Παρ’ όλους τους πανηγυρισμούς του ιταλικού λαού, η κατάσταση στο εσωτερικό της χώρας παρουσιάζει πολλά προβλήματα μετά την θριαμβευτική νίκη του ΟΧΙ και την επίσημη παραίτηση του Matteo Renzi από το αξίωμα του Πρωθυπουργού. Η έλλειψη πολιτικής σταθερότητας, η αναγκαία προετοιμασία για νέες εθνικές εκλογές, και η μεγάλη κοινωνική αναταραχή που επικρατεί επηρεάζει και τον οικονομικό κλάδο, μιας και η Ιταλία είναι ένα από τα κράτη – μέλη της ΟΝΕ. Είναι γεγονός ότι το ευρώ βρίσκεται κάτω από μία συνεχή απειλή, λόγω των συνεχών πολιτικών κρίσεων που ξεσπούν. Μπορεί η αρνητική απάντηση στο ιταλικό δημοψήφισμα να μην σημαίνει το τέλος του κόσμου, ούτε να προκαθορίζει το τέλος της Ε.Ε, όμως είναι μία αρνητική εξέλιξη που ενισχύει την υπάρχουσα πολιτική και οικονομική κρίση. Συγκεκριμένα, τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια άνοιξαν την επόμενη μέρα με μεγάλα ελλείμματα και το ευρώ να φτάνει στο χαμηλότερο επίπεδό του έναντι του αμερικανικού δολαρίου από το Μάρτη του 2015. Βέβαια, οι χρηματικές συνέπειες περιορίστηκαν και στράφηκαν κυρίως έναντι της ιταλικής οικονομίας, οι οποίες λογικά θα συνεχιστούν και θα χτυπήσουν τον κλάδο των επενδύσεων και των υποδομών, τουλάχιστον για όσο χρονικό διάστημα διαρκέσει αυτή η πολιτική ανακατάταξη. Όμως αυτό αργά η γρήγορα θα επηρεάσει και τα υπόλοιπα κράτη, άλλα λιγότερο, και σε άλλα θα έχει μεγαλύτερο αντίκτυπο. Περιμένουμε να δούμε αν η Ένωση είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει τα οικονομικά κύματα αναταραχών που έρχονται.

Αντιδράσεις της διεθνούς κοινότητας

Οι πολιτικοί ηγέτες δεν έχασαν στιγμή να σχολιάσουν την έκβαση του δημοψηφίσματος. Στη Γαλλία, η Marine Le Pen μίλησε για μια δίψα ελευθερίας των λαών η οποία, στην περίπτωση της Ιταλίας, εκφράστηκε με απόρριψη του Ιταλού Πρωθυπουργού και της Ε.Ε μαζί. Από την άλλη μεριά βέβαια, στη γαλλική εφημερίδα ‘’ Le Figaro ‘’ αντιμετώπισαν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος χωρίς άγχος για το μέλλον της Ε.Ε., και διατήρησαν μια αισιόδοξη στάση για την έκβαση αυτών των νέων πολιτικών γεγονότων. Ενώ, δεν έλλειψαν και οι παρομοιάσεις του Renzi με τον David Cameron, και το λάθος να συνδέσουν το πολιτικό τους μέλλον με τέτοιου είδους αποφάσεις. Ο Francois Villeroy de Galhau, υπεύθυνος χάραξης πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και κυβερνήτης της Τράπεζας της Γαλλίας, δήλωσε πως το ιταλικό δημοψήφισμα δεν μπορεί να συγκριθεί με το Brexit και, παρόλη την αναστάτωση που θα φέρει, συνεχίζει να αφορά ένα καθαρά εσωτερικό ζήτημα της Ιταλίας, και δεν πρέπει να συνδέεται με την παραμονή της χώρας στην Ε.Ε.

Στο γερμανικό ηλεκτρονικό περιοδικό ‘’ Spiegel Online ‘’ εκφράζουν φόβο για την αβεβαιότητα του μέλλοντος στην Ιταλία και, ως συνέπεια, και στην υπόλοιπη Ευρώπη, ενώ η Καγκελάριος Angela Merkel εξέφρασε τη λύπη της για την αποτυχημένη προσπάθεια του Ιταλού Πρωθυπουργού. Παράλληλα, ο Γερμανός Υπουργός Εξωτερικών Frank-Walter Steinmeirer παρακολουθεί με σκεπτικισμό τις εξελίξεις στο κράτος της Ιταλίας, χωρίς να πανικοβάλλεται όμως γιατί, όπως δήλωσε και ο ίδιος, δεν μιλάμε και για το τέλος του κόσμου.

Ο Επίτροπος Οικονομικών της Ε.Ε., Pierre Moscovici, είναι πεπεισμένος ότι η Ευρωζώνη θα καταφέρει να διατηρήσει την ενότητά της, παρά τα απανωτά οικονομικά σοκ που συμβαίνουν το τελευταίο διάστημα.

Όμως οι Ισπανοί, ένας λαός αρκετά βασανισμένος από την οικονομική κρίση, αντιμετωπίζουν το ζήτημα με μία λιγότερο θετική στάση, με την ‘’El País‘’ να γράφει για τον διχασμό στο ιταλικό πολιτικό προσκήνιο, και την ‘’ La Vanguardia ‘’ να μιλά ανοιχτά για μια κρίση στην Ε.Ε.

Στην άλλη μεριά του ατλαντικού, η ‘’Wall Street Journal‘’ ανέφερε το ιταλικό δημοψήφισμα ως μια νίκη του λαϊκισμού, ενώ η βρετανική ‘’The Daily Telegraph‘’ μίλησε κι εκείνη για το ξεκίνημα μιας νέας κρίσης στην Ευρώπη.

Μια αποτίμηση

Οι απόψεις διίστανται, με άλλους να υποστηρίζουν πως αυτό το ΟΧΙ αποτελεί την αρχή για τη διάλυση της Ε.Ε., και με άλλους να διατηρούν μια πιο ψύχραιμη στάση εφόσον ήταν ένα δημοψήφισμα για την εσωτερική πολιτική της Ιταλίας. Ο Renzi, κάνοντας το ίδιο λάθος με άλλους πολιτικούς – όπως ο Βρετανός Cameron, προδόθηκε από την ίδια του την αλαζονεία και υπερβολική αυτοπεποίθηση. Οδηγεί τη χώρα σε εθνικές εκλογές, την πιο κρίσιμη στιγμή όπου το παγκόσμιο σύστημα μεταβάλλεται, ενώ έχει προκαλέσει ένα ισχυρό διχασμό ανάμεσα στους Ιταλούς πολιτικούς.

Είναι ξεκάθαρο πως οι εκπρόσωποι της Ε.Ε. προσπαθούν να καλύψουν το πρόβλημα ώστε να μην βγει στην επιφάνεια η επικινδυνότητα που περικλείει το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, και δείχνουν να κλείνουν τα αυτιά τους στο συνεχή συναγερμό που χτυπά σε παγκόσμια κλίμακα. Προσπαθούν να καθησυχάσουν τους λαούς, αλλά αγνοούν ότι πλέον οι λαοί έχουν τραβήξει τη δική τους πορεία. Δεν πείθονται με τα λόγια, αλλά θέλουν πράξεις. Δεν θέλουν υποσχέσεις, αλλά έργα. Η κάθε δημοκρατική αξία απειλείται όσο δεν δίνονται λύσεις στα προβλήματα που ταλανίζουν την Ένωση. Αν δεν προβεί σε βασικές μεταρρυθμίσεις στο θεσμικό της πλαίσιο και στις στρατηγικές της, η σταθερότητα και η ασφάλεια που μέχρι τώρα θεωρούμε ως δεδομένες αρχές και αξίες των κρατών της Ένωσης μπορεί να αντικατασταθούν από μια μόνιμη αστάθεια και αβεβαιότητα. Το μόνο βέβαιο μέσα σε αυτή τη συνεχή ανακατάταξη και αναδιοργάνωση του διεθνούς συστήματος, είναι ότι έχει ξεκινήσει μια εποχή αλλαγών. Μόνο που δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτές οι αλλαγές δεν είναι προκαθορισμένες, αλλά είναι και στο δικό μας χέρι να καθοδηγήσουμε την πορεία τους.

Πηγές:

  1. Rodionova, Z. (2016) Euro is ’under increased threat following Italy referendum result’. Available at: http://www.independent.co.uk/news/business/news/euro-italy-referendum-value-performance-currency-under-threat-warning-a7458616.html (Accessed: 7 December 2016).
  2. Scazzieri, L. (2016) Italy’s referendum result is not another Brexit or trump. Available at: https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/dec/05/italy-referendum-result-not-another-brexit-trump (Accessed: 7 December 2016).
  3. Henderson, B., Palazzo, C. and Foster, P. (2016) Matteo Renzi’s Italian referendum defeat ‘threatens survival of the euro,’ warn German business leaders. Available at: http://www.telegraph.co.uk/news/2016/12/04/renzi-battle-survival-italians-go-polls-vote-seen-referendum/ (Accessed: 7 December 2016).
  4. Henley, J. and Rankin, J. (2016) Italian referendum result is unhelpful for EU, but not a fatal blow. Available at: https://www.theguardian.com/world/2016/dec/05/italian-referendum-result-eu-eurosceptics-far-right-austria-matteo-renzi (Accessed: 7 December 2016).
  5. Walker, P. (2016) Italy referendum: How world reacted to shock vote that put EU in crisis mode. Available at: http://www.independent.co.uk/news/world/europe/italy-referendum-how-world-reacted-front-pages-matteo-renzi-a7456306.html (Accessed: 7 December 2016).
  6. Arruzza, C. (2016) Italy’s referendum and political crisis: Democracy against Neoliberalism. Available at: http://www.globalresearch.ca/italys-referendum-and-political-crisis-democracy-against-neoliberalism/5560593 (Accessed: 7 December 2016).
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (2 έτη) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Η Χριστίνα Σφίτσου είναι τεταρτοετής φοιτήτρια στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Είναι Δόκιμη Ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, στον τομέα των Ευρωατλαντικών Ερευνών και Δόκιμη Ερευνήτρια στο Εργαστήριο Μελέτης Κρατών BRICS, στην Ερευνητική Ομάδα της Ρωσίας, του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Συμμετέχει σε προσομοιώσεις των Ηνωμένων Εθνών και των Ευρωπαϊκών θεσμών και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ενώ παράλληλα κάνει την πρακτική της άσκηση στο Υπουργείο Εξωτερικών. [email protected]

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest