Διαδηλώσεις και οικονομικές μεταρρυθμίσεις στην Ιορδανία

Η Ιορδανία αποτελεί μία ιδιαίτερη περίπτωση κράτους στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, που δεν μπορεί εύκολα κανείς να την συγκρίνει με τα γειτονικά κράτη. Δημιουργήθηκε την δεκαετία του 1940 λόγω της απομάκρυνσης του Ηνωμένου Βασιλείου από την περιοχή, ενώ συνορεύει με το Ιράκ, τη Συρία, το Ισραήλ και την Σαουδική Αραβία. Είναι σταθερά σύμμαχος της Δύσης, και βασικός δρών στα θέματα της Μέσης Ανατολής. Αρχηγός του κράτους είναι ο Βασιλιάς με εκτελεστικές εξουσίες, με συμπληρωματικούς άξονες εξουσίας την Κυβέρνηση και τις Υπηρεσίες Πληροφόρησης.

Στις 31 Μαΐου του 2018 προγραμματίστηκε απεργία στο Amman, με αιτία τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις που προσπαθούσε να «περάσει» η κυβέρνηση. Η ημέρα αυτή έδωσε αφορμή για να ξεκινήσουν σοβαρές διαμαρτυρίες σε όλη την Ιορδανία, οι οποίες συνεχίστηκαν και τον επόμενο μήνα, έως ότου να εισακουστούν τα αιτήματα του λαού. Οι διαμαρτυρίες αυτές, αν και δεν είναι οι πολυπληθέστερες, θεωρούνται από τις σημαντικότερες που έχουν πραγματοποιηθεί στο βασίλειο.

Αφορμή και αίτια των διαδηλώσεων

Βασικό ζήτημα το οποίο απασχόλησε την κοινή γνώμη στην Ιορδανία υπήρξε η προτεινόμενη φορολογική μεταρρύθμιση, που θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση του φόρου εισοδήματος για μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Σύμφωνα με την προτεινόμενη μεταρρύθμιση, θα μειωνόταν το κατώτατο όριο στο αφορολόγητο εισόδημα και πλέον θα καλούνταν να φορολογηθούν ακόμα και πολίτες με ετήσιο εισόδημα 8.000 ιορδανικά δηνάρια – δηλαδή, περίπου 11.000 δολάρια. Μάλιστα, λίγες μέρες νωρίτερα είχε προηγηθεί η ανακοίνωση της αύξησης του φόρου, για μια ακόμη φορά, σε αγαθά πρώτης ανάγκης. Πιο συγκεκριμένα, ανακοινώθηκε αύξηση 5,5% επί των καυσίμων και 19% επί των τιμών τού ηλεκτρικού ρεύματος (Dahan, 2018). Ο συνδυασμός αυτών των ανακοινώσεων ήταν φυσικό να προκαλέσει αγανάκτηση, καθώς μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού της χώρας θα δυσκολευτεί να ανταπεξέλθει στην αύξηση των φόρων.

Οι νέες μεταρρυθμίσεις επανέφεραν στο προσκήνιο κάποια γενικότερα ζητήματα που αφορούν την κοινωνία της Ιορδανίας. Πιο συγκεκριμένα, έθεσαν πάλι το ζήτημα των φτωχότερων πολιτών οι οποίοι καλούνται να πληρώσουν τα ελλείμματα της κυβέρνησης, καθώς τα νέα οικονομικά μέτρα στοχεύουν κυρίως τα μεσαία και κατώτατα κοινωνικά στρώματα. Ακόμα, τέθηκε ζήτημα διαφθοράς της κυβέρνησης, κάτι που αποτελεί ένα μακροχρόνιο ζήτημα στην κοινωνική και πολιτική ζωή της Ιορδανίας. Γι’ αυτό τον λόγο, τα αιτήματα των διαμαρτυρόμενων αυξήθηκαν, με στόχο να περιλαμβάνουν την απομάκρυνση της Κυβέρνησης και την απαίτηση για μεταρρυθμίσεις που θα έχουν θετικές συνέπειες (Dahan,2018).

Η πλειοψηφία των διαμαρτυρομένων διάκεινται ενάντια στην παρουσία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στη χώρα, μιας και θεωρούν ότι επιδεινώνει την κατάσταση. Αποδίδουν στο ΔΝΤ την ηθική αυτουργία για την οικονομική λιτότητα και τη γενικευμένη οικονομική κρίση που βιώνουν (Ryan,2018) . Ωστόσο, μπορεί να πει κανείς πως οι λόγοι για την οικονομική δυσχέρεια δεν προέρχονται μόνο από αυτό.

Η οικονομική κατάσταση στην Ιορδανία

Όσον αφορά την εσωτερική οικονομική πολιτική του βασιλείου, τις προηγούμενες δεκαετίες είχε εφαρμοστεί μία σειρά νεοφιλελεύθερων πολιτικών, με αποτέλεσμα τη μείωση του δημόσιου τομέα και τη δημιουργία της μεσαίας τάξης (Ryan, 2018). Οι πολιτικές αυτές ακόμη και σήμερα δεν έχουν καταφέρει πλήρως τα επιθυμητά αποτελέσματα, αφού η ανεργία βρίσκεται περίπου στο 18,5%, κυρίως στους νέους, ενώ περίπου 20% του πληθυσμού ζει στο όριο της φτώχειας. Επιπρόσθετα, από τα τέλη της δεκαετίας τoυ 2000, η οικονομία άρχισε να παραπαίει και να δημιουργεί ελλείμματα, μαζί με αύξηση του χρέους. Η τάση αυτή της οικονομίας έχει επίπτωση στο χρέος του κράτους, που έχει διαμορφωθεί σήμερα περίπου στα 35 δις δολάρια  (Dahan, 2018).

Η Ιορδανία είναι ένα βασίλειο με περιορισμένους πόρους και με βασική έλλειψη πετρελαίου. Αυτό, ως είναι φυσικό, της δημιουργεί πρόβλημα, συγκριτικά με τα υπόλοιπα κράτη της περιοχής που έχουν ως βασικό πόρο το πετρέλαιο, αφού πρέπει να βασίζεται σε κάποια άλλη ξένη «βοήθεια». Η ξένη βοήθεια που λαμβάνει προέρχεται παραδοσιακά είτε από τις ΗΠΑ,των οποίων είναι σύμμαχος, είτε από άλλα αραβικά κράτη, όπως την Σαουδική Αραβία.

Μέχρι το πρόσφατο παρελθόν, η Ιορδανία εξασφάλιζε ετησίως οικονομική βοήθεια ύψους 1,5 δις δολαρίων σε πετρέλαιο και μετρητά από την Σαουδική Αραβία. Τα τελευταία δύο περίπου χρόνια, όμως, με βασική αιτία την αλλαγή ηγεσίας στην Σαουδική Αραβία, η οικονομική ενίσχυση πάγωσε, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνει σιγά σιγά την οικονομία του μικρότερου βασιλείου. Το πάγωμα της βοήθειας οφείλεται στο βασιλιά Salman της Σ. Αραβίας, ο οποίος προσπαθεί, με αυτό τον τρόπο, να πιέσει τον βασιλιά της Ιορδανίας να δεχτεί την νέα πρόταση για την λύση του Παλαιστινιακού ζητήματος (Hearst, 2018). Την τελευταία χρονική περίοδο, η Σαουδική Αραβία, σε σύμπραξη με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ισραήλ προωθούν μια λύση στο Παλαιστινιακό ζήτημα, στην οποία ο βασιλιάς Abdullah είναι αντίθετος, γιατί αντίκειται στα συμφέροντα και στα προνόμια που έχει η Ιορδανία στην Ιερουσαλήμ (Hearst, 2018).

Η έλλειψη της οικονομικής ενίσχυσης ώθησε, λοιπόν, την κυβέρνηση της Ιορδανίας να λάβει το 2016 από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο τριετές πιστωτικό όριο ύψους 723 εκατομμυρίων δολαρίων. Η είσοδος του ΔΝΤ στη χώρα αποτέλεσε, έκτοτε, τη βασική αιτία εφαρμογής μέτρων λιτότητας, φορολογικών μεταρρυθμίσεων, καθώς και των αυξήσεων στις τιμές που εφαρμόζονται έκτοτε (Dahan, 2018).

Ωστόσο, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η Ιορδανία θεωρείται σημαντικός παράγοντας στην περιοχή της Μέσης Ανατολής για την Δύση, και η εξωτερική πολιτική που ακολουθεί δεν έχει επηρεάσει την αρωγή βοήθειας από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Πιο πρόσφατα, τον Φεβρουάριο του 2018, ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Rex Tillerson, υπέγραψε συμφωνία για παροχή ετήσιας οικονομικής ενίσχυσης ύψους 1,3 δις δολάρια για τα επόμενα πέντε χρόνια (Al Sharif, 2018). Η διατήρηση της σταθερότητας στην Ιορδανία είναι πολύ σημαντικός στόχος για την Δύση, ειδικά λόγω και της γειτνίασής της με κράτη όπως η Συρία, όπου ο πόλεμος ακόμα μαίνεται.

Το αποτέλεσμα των διαδηλώσεων και η παρεμβολή του Βασιλιά

Μετά την πρώτη ημέρα διαδηλώσεων, γρήγορα καθιερώθηκε κάθε Παρασκευή μετά τις προσευχές, πολίτες όλων των κοινωνικών στρωμάτων να συγκεντρώνονται και να διαδηλώνουν ζητώντας μεταρρυθμίσεις, σε συνδυασμό με την αλλαγή της κυβέρνησης. Από τις διαδηλώσεις αυτές, τρεις είναι οι παρατηρήσεις που είναι μεγίστης σημασίας.

Αρχικά, το πλήθος που διαδηλώνει δεν περιλαμβάνεται μόνο από ανθρώπους των χαμηλότερων οικονομικών στρωμάτων, αλλά και της μεσαίας τάξης, καθώς και από νέους ηλικιακά πολίτες που βλέπουν τα εισοδήματά τους να συρρικνώνονται και την οικονομία να τρεκλίζει από τις λανθασμένες πολιτικές πολλών κυβερνήσεων  (Ryan, 2018).

Σε συνδυασμό με την ταξική προέλευση των διαδηλωτών, είναι σημαντικό το γεγονός πως δεν υπάρχει θρησκευτικό ή αντιπολιτευτικό στοιχείο. Πιο συγκεκριμένα, δεν υπάρχει ανάμειξη ούτε αριστερών αντιπολιτευτικών κομμάτων ούτε άλλων διαφόρων Ισλαμιστικών κινημάτων. Δεν υπάρχει κάποιος που να ηγείται των διαδηλώσεων, αντ’ αυτού οι πολίτες -σε ατομικό επίπεδο- εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους για την οικονομική κατάσταση (Ryan, 2018).

Τρίτον, σε αντίθεση με πολλά άλλα κράτη στην περιοχή -τα οποία βίωσαν εντονότερα στο παρελθόν την Αραβική Άνοιξη- στην Ιορδανία δεν έχει τεθεί αίτημα απομάκρυνσης του βασιλιά. Ούτε στην περίοδο της Αραβικής Άνοιξης, ούτε και στις πρόσφατες διαμαρτυρίες (Hearst, 2018) . Μάλιστα, όχι μόνο δεν έχει τεθεί ζήτημα απομάκρυνσής του, αλλά, αντιθέτως, ο βασιλιάς Abdullah φαίνεται πως έδωσε την λύση στην κρίση που είχε δημιουργηθεί, παρ’ όλο που διαφαίνεται ως μια παροδική λύση.

Από την πρώτη μέρα των διαδηλώσεων (31η Μάιου), ο βασιλιάς παρενέβη και ζήτησε να μην προχωρήσει η αύξηση των τιμών σε καύσιμα και ηλεκτρικό ρεύμα. Έκτοτε, βλέποντας τη συνεχιζόμενη δυσαρέσκεια του λαού, δέχτηκε, στις 4 Ιουνίου, την παραίτηση του πρωθυπουργού, Hani Al-Mulki, και ζήτησε από τον μέχρι πρότινος υπουργό Παιδείας, Omar Razzaz, να σχηματίσει καινούργια κυβέρνηση (Al Sharif, 2018).

Ποιες είναι οι προκλήσεις της νέας κυβέρνησης και προβλέψεις για το μέλλον

Ο νέος πρωθυπουργός της Ιορδανίας Razzaz έχει χαρακτηριστεί ως φιλελεύθερος και υπέρ των μεταρρυθμίσεων, ενώ γνωστό είναι ακόμη πως στο παρελθόν είχε εργαστεί στην Παγκόσμια Τράπεζα (Ryan, 2018). Η κοινή γνώμη στην χώρα είναι υπέρ του και υπάρχει θετική πρόθεση σχετικά με την ανάθεση της πρωθυπουργίας σε αυτόν (Al Sharif, 2018). Ωστόσο, το επόμενο χρονικό διάστημα θα είναι ιδιαίτερα δύσκολο, και θα πρέπει να αντιμετωπίσει πολλαπλές προκλήσεις.

Όσον αφορά τους εσωτερικούς παράγοντες, ο Razzaz πρέπει να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις τόσο σε οικονομικό, όσο και σε πολιτικό τομέα. Η οικονομική κατάσταση της χώρας αποδίδεται, κυρίως, στην κακή διακυβέρνηση, τη διαφθορά και την έλλειψη διαφάνειας της κυβέρνησης (Al Sharif, 2018). Πρέπει, λοιπόν, να βρει τρόπο να καλυτερεύσει και την οικονομική κατάσταση, και να επαναφέρει το αίσθημα εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στην κυβέρνησή τους. Ο διπλός αυτός στόχος φαίνεται πολύ δύσκολος, και πιθανό είναι πως θα χρειαστεί χρόνο για να τα καταφέρει. Χρόνο, όμως, που οι πολίτες μπορεί να μην έχουν την αντοχή να τού διαθέσουν.

Επιπρόσθετα, όσον αφορά στους εξωτερικούς παράγοντες, ο Razzaz έχει να διαχειριστεί το ΔΝΤ, το οποίο συνεχίζει να εποπτεύει την χώρα λόγω του δανείου του 2016 (Al Sharif, 2018), αλλά και τις ξένες δυνάμεις, όπως τη Σαουδική Αραβία που επηρεάζει την οικονομία για να εξασφαλίσει την εξωτερική πολιτική που επιθυμεί (Hearst, 2018). Δυσκολότερο φαίνεται ο εξαγνισμός του ΔΝΤ συνδυαστικά με τις μεταρρυθμίσεις που ζητούν οι πολίτες. Σίγουρα, η ανάμειξη του Νομισματικού Ταμείου θα καθυστερήσει μία θετική εξέλιξη στην οικονομία. Από την άλλη πλευρά, η Ιορδανία, σχετικά με την εξωτερική πολιτική της, συνήθιζε στο παρελθόν να σχεδιάζει τη δική της πορεία, ακόμη και να δέχεται πιέσεις από τους γείτονες. Οπότε, η τωρινή κατάσταση θα είναι, σίγουρα, μια δοκιμασία για τον βασιλιά Abdullah (Hearst, 2018) .

Το επόμενο χρονικό διάστημα θα είναι δύσκολο και απαιτητικό για την Ιορδανία. Με αγωνία θα περιμένουμε τις εξελίξεις, ελπίζοντας πως θα υπάρξουν θετικά αποτελέσματα, και η χώρα θα γίνει και πάλι μία από τα σταθερότερα κράτη της Μέσης Ανατολής.

Πηγές:

  1. Al Sharif O. (2018). Jordanians protest price hikes but in surprisingly small numbers, https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/02/jordan-tax-price-hikes-pubilc-protests-no-confidence.html
  2. Al Sharif O. (2018). Jordan’s days of rage force PM to resign, https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/06/jordan-protests-tax-hikes-prime-minister-government.html
  3. Dahan N. (2018). Protests in Jordan: All you need to know, http://www.middleeasteye.net/news/all-you-need-know-about-protests-jordan-1605243591
  4. Hearst D. (2018) Is the Arab Spring still alive in Jordan?, http://www.middleeasteye.net/columns/arab-spring-still-alive-jordan-373058851
  5. Ryan R.C. (2018) Why Jordanians are protesting, https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2018/06/04/why-jordanians-are-protesting/?utm_term=.d9b63d2f4c30

 

 

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest