Και ο πόλεμος έχει κανόνες: Προστασία του Ιατρικού Προσωπικού

Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Τι είναι λοιπόν ο πόλεμος; Είναι η «συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα», δηλαδή ο «σιδηρούς βραχίων» της διπλωματίας ενός κράτους όταν τα μέτρα της πειθούς καθίστανται αναποτελεσματικά, όπως αναφέρει ο Κλαούζεβιτς; Ή μήπως είναι αυτό που ισχυρίζεται ο φιλόσοφος Jean Jaques Rousseau στο έργο του «Κοινωνικό Συμβόλαιο», δηλαδή ότι «ο πόλεμος είναι μια σχέση, όχι μεταξύ ανθρώπων, αλλά κρατών, και τα άτομα είναι εχθροί ευκαιριακά μόνον, όχι ως άνθρωποι, ούτε ως πολίτες, αλλά ως στρατιώτες… Από τη στιγμή όμως που θα παραδοθούν και θα αφήσουν τα όπλα τους, παύουν να είναι εχθροί και ξαναγίνονται απλοί άνθρωποι, τις ζωές των οποίων κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αφαιρέσει». Το νόημα της αρχής αυτής του Rousseau, που σύντομα έγινε δεκτή από τη Διεθνή Κοινότητα, είναι ότι οι εχθροπραξίες θα πρέπει να κατευθύνονται μόνον εναντίον των ένοπλων δυνάμεων του αντιπάλου. Υπάρχει τρόπος να τεθούν κανόνες και να εξανθρωπιστεί η βίαιη πράξη του πολέμου;

Η γέννηση του Ανθρωπιστικού Δικαίου

Οι πολεμικές δραστηριότητες ανά τους αιώνες εκδηλώνονται οπωσδήποτε, συμπεριλαμβάνοντας περισσότερη ή λιγότερη βία. Θα αποτελούσε ουτοπική σκέψη ότι θα μπορούσε να αποκηρυχτεί η προσφυγή των κρατών σε αυτή τη μέθοδο. Για αυτό το λόγο, η σύγχρονη διεθνής κοινότητα αποφάσισε να ορίσει κανόνες, ώστε η ένοπλη βία να περιοριστεί -κατά το δυνατόν περισσότερο- μεταξύ εκείνων που μετέχουν ενεργά στις εχθροπραξίες, και να μειωθούν στο ελάχιστο οι επιπτώσεις κατά των αμάχων και όσων δεν μπορούν πλέον να συμμετέχουν στις ένοπλες συγκρούσεις. Απαρχή του ανθρωπιστικού δικαίου και του δικαίου του πολέμου θεωρείται η μάχη του Σολφερίνο το 1859, κατά την οποία τα στρατεύματα της Αυστρίας και της Γαλλο-Σαρδηνίας ενεπλάκησαν σε μια ολοήμερη αιματηρή μάχη. Στη μάχη έτυχε να βρεθεί ένας Ελβετός έμπορος, ο Ερρίκος Ντυνάν, ο οποίος συγκλονισμένος από τις απώλειες άρχισε να οργανώνει βοήθεια με την υποστήριξη των γυναικών των γύρω περιοχών. Επιστρέφοντας στη Γενεύη, εξέφρασε στο βιβλίο του, «Μια ανάμνηση από το Σολφερίνο», βασικές ιδέες που οδήγησαν στη δημιουργία της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού και στη Συνθήκης της Γενεύης του 1864. Με αυτόν τον τρόπο γεννήθηκε η ιδέα του Ανθρωπιστικού Δικαίου, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η Διεθνής κοινότητα ήταν πλέον ώριμη για μια συνολική προσπάθεια περιορισμού της βίας. Έπρεπε, βέβαια, να μεσολαβήσουν δυο Παγκόσμιοι Πόλεμοι για να καθιερωθεί τελικά ο όρος Ανθρωπιστικό Δίκαιο τη δεκαετία του ΄50.

Η Συνθήκη της Γενεύης αποτέλεσε το πρώτο δειλό βήμα, σε διεθνές επίπεδο, στην αποδοχή ενός συνόλου κανόνων, οι οποίοι καθορίζουν την συμπεριφορά των εμπόλεμων σε μελλοντικές συγκρούσεις. Για ανθρωπιστικούς λόγους, αυτοί οι κανόνες περιορίζουν το δικαίωμα των μερών μιας σύγκρουσης να χρησιμοποιούν μεθόδους, ή μέσα διεξαγωγής πολέμου, που προκαλούν υπέρμετρο πόνο. Θεμελιώδης αρχή αποτελεί ότι τα νοσοκομεία και το ιατρικό προσωπικό αναγνωρίζονται ως ουδέτερα, και ως τέτοια οφείλουν να έχουν την προστασία και τον σεβασμό των αντιμαχόμενων. Και με αυτή τη σκέψη ερχόμαστε στο σήμερα.

Τρέχουσα εφαρμογή της αρχής προστασίας του ιατρικού προσωπικού

Περίπου πέντε χρόνια εμφυλίου πολέμου έχουν αφήσει τα σημάδια τους στη Συρία: Περισσότεροι από 250.000 άνθρωποι είναι νεκροί, 13,5 εκατομμύρια χρήζουν απόλυτα ανθρωπιστικής βοήθειας, 6,5 εκατομμύρια έχουν εκτοπιστεί εσωτερικά, ενώ εκατομμύρια περισσότεροι έχουν εγκαταλείψει τη χώρα ως πρόσφυγες. Ενώ, παράλληλα, γίνονται στόχοι και οι μόνοι άνθρωποι που έχουν απομείνει να βοηθήσουν τους αρρώστους και τους τραυματισμένους: το ιατρικό προσωπικό.

Σύμφωνα με έκθεση των Physicians for Human Rights (PHR) –ΜΚΟ η οποία ερευνά και γνωστοποιεί τις επιθέσεις κατά του ιατρικού προσωπικού και των ιατρικών εγκαταστάσεων-, screen-shot-2015-11-18-at-12-21-09-pmη Ρωσία, η οποία εντάχθηκε στον αγώνα στη Συρία για να ενισχύσει τον πρόεδρο Μπασάρ αλ-Άσαντ, συνηθίζει να στοχοποιεί νοσοκομεία και κλινικές. Οι ρωσικές επιδρομές στις ιατρικές εγκαταστάσεις αποτελούν μόνο ένα κομμάτι του πάζλ, που προστίθεται στη δυστυχία και το φόβο, που έχουν γίνει μόνιμη κατάσταση για τη συριακή ιατρική κοινότητα: Από το 2011, υπήρξαν τουλάχιστον 329 επιθέσεις σε ιατρικές εγκαταστάσεις, ενώ 687 άτομα του ιατρικού προσωπικού έχουν σκοτωθεί, σύμφωνα με την ίδια έκθεση. Περίπου το 90% αυτών των επιθέσεων –τις οποίες η ομάδα PHR χαρακτηρίζει ως εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας- πραγματοποιήθηκαν από το συριακό καθεστώς.

Παρόμοιες αναφορές γίνονται και από άλλες ΜΚΟ που διατελούν ανθρωπιστικό έργο στη Συρία. Syria-bombed-hospitalΝοσοκομείο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα (MSF) δέχτηκε επίθεση από αεροπορικές δυνάμεις τη Δευτέρα 15 Φεβρουαρίου. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα υποστηρίζουν ότι δεν ενημέρωσαν τη συριακή κυβέρνηση για την τοποθεσία του νοσοκομείου, επειδή το προσωπικό του φοβόταν ότι θα οδηγήσει σε μια εσκεμμένη επίθεση. Σύμφωνα με τον διευθυντή των ερευνών των MSF’s, οι Σύριοι γιατροί που εργάζονται στην κλινική στην βορειοδυτική πόλη του Maarat al-Numan έχουν δεχτεί πολλές φορές τα τελευταία χρόνια επιθέσεις, και πίστευαν ότι προστάτευαν τον εαυτό τους με το να αρνούνται να αποκαλύψουν τη θέση τους σε δυνάμεις διεξαγωγής αεροπορικών επιδρομών στην περιοχή.

Παρόλα αυτά οι γιατροί -όπως αποδείχτηκε- καθυστέρησαν κάτι αναπόφευκτο. Τέσσερις πύραυλοι έπληξαν το νοσοκομείο τη Δευτέρα, σε μια επίθεση που οι MSF πιστεύουν ότι έγινε σκόπιμα, είτε από την κυβέρνηση της Συρίας, είτε από τους Ρώσους συμμάχους της -κατηγορίες τις οποίες η Μόσχα έχει αρνηθεί κατηγορηματικά. Τουλάχιστον 11 άνθρωποι -μεταξύ των οποίων πέντε μέλη του προσωπικού και πέντε ασθενείς- σκοτώθηκαν, και άλλοι δύο άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται. Τουλάχιστον τέσσερις άλλες ιατρικές εγκαταστάσεις και δύο σχολεία επλήγησαν, επίσης, από τους βομβαρδισμούς της Δευτέρας , σκοτώνοντας δεκάδες αμάχους. Η Ρωσία αρνήθηκε με θυμό οποιαδήποτε συμμετοχή στο πλήγμα. Στη Γενεύη, η Ρωσίδα υπουργός Υγείας, Veronika Skvortsova, είπε ότι η βομβιστική επίθεση σε νοσοκομείο “έρχεται σε αντίθεση με την ιδεολογία μας.”

Η επίθεση της Δευτέρας προστίθεται σε ένα αυξανόμενο κατάλογο ασθενών και γιατρών, κατάλογοςοι οποίοι έχασαν τη ζωή τους σε κλινικές και νοσοκομεία των MSF ως αποτέλεσμα των αεροπορικών επιδρομών κατά τους τελευταίους έξι μήνες. Τον Οκτώβριο, 42 άνθρωποι -συμπεριλαμβανομένων των ιατρικών εργαζομένων και των ασθενών – πιστεύεται ότι σκοτώθηκαν, όταν μια κακότεχνη αεροπορική επιδρομή των ΗΠΑ κατέστρεψε μερικώς μια κλινική των MSF στην Κουντούζ , στο Αφγανιστάν. Σύμφωνα με τους MSF, το προσωπικό του νοσοκομείου έκανε επανειλημμένες προσπάθειες να επικοινωνήσει με τις ΗΠΑ ή τις αφγανικές αρχές, με το που άρχισε η επίθεση, χωρίς όμως επιτυχία.

 

Πολλά νοσοκομεία των MSF υποστηρίζεται ότι έχουν επίσης πληγεί στην Υεμένη , και οι MSF πιστεύουν ότι ο συνασπισμός υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας (που εργάζεται για να εκδιώξει τους αντάρτες Houthi) θα μπορούσε να είναι υπεύθυνος για μερικές από αυτές τις επιθέσεις. Τον Ιανουάριο οι MSF δήλωσαν ότι οι επιθέσεις αυτές συνεχίστηκαν, παρά το γεγονός ότι ο συνασπισμός αυτός, και άλλα μέρη της σύγκρουσης, ενημερώνεται τακτικά για τις συντεταγμένες των ιατρικών χώρων όπου οι MSF εργάζονται.

Απογοητευτικό είναι το γεγονός ότι οι ανθρωπιστικές οργανώσεις έχουν υποδείξει -ως δράστες αυτών των επιθέσεων- είτε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, είτε τοπικούς συμμάχους που υποστηρίζονται από μία από αυτές τις πέντε χώρες. Στην Κουντούζ ήταν οι ΗΠΑ, στην Υεμένη ο συνασπισμός της Σαουδικής Αραβίας που υποστηρίζεται από τη Μεγάλη Βρετανία, ενώ στη Συρία κατά πάσα πιθανότητα η Ρωσία και η υποστηριζόμενη από αυτή Συριακή κυβέρνηση.

Συμπεράσματα

Τι γίνεται λοιπόν όταν οι κανόνες, που έχουν ως κύριο γνώμονα να προστατέψουν το δικαίωμα για ζωή και να μειώσουν τον υπέρμετρο πόνο των εμπλεκόμενων, παραβιάζονται; Και μάλιστα από κράτη-μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας και τους συμμάχους τους; Κράτη τα οποία είχαν το επιστημονικό και τεχνολογικό υπόβαθρο, ώστε να γνωρίζουν τους κανόνες και τις θέσεις των νοσοκομείων –είτε επίσημα από τα ίδια, είτε ανεπίσημα- και να μπορούν να τα προστατέψουν, τηρώντας τους κανόνες του Ανθρωπιστικού Δικαίου. Τί είναι λοιπόν ο πόλεμος; Είναι μια πράξη βίας στην οποία δεν υπάρχει όριο στην εκδήλωση της, ή είμαστε αρκετά πολιτισμένοι ως κοινωνία ώστε να μπορούμε να θέτουμε ανθρωπιστικούς περιορισμούς και όρια;

Πηγές:

• http://foreignpolicy.com/2015/11/16/growing-air-war-in-syria-sparks-new-refugee-crisis/
• http://foreignpolicy.com/2015/11/18/mapped-where-airstrikes-in-syria-are-targeting-medical-workers/
• http://foreignpolicy.com/2016/02/16/syrian-msf-hospital-kept-location-secret-to-avoid-being-bombed/?utm_source=Sailthru&utm_medium=email&utm_campaign=New%20Campaign&utm_term=*Editors%20Picks&wp_login_redirect=0
• http://www.msf.org/article/syria-least-11-killed-another-msf-supported-hospital-attack-idlib-province
• http://www.msf.org/topics/kunduz-hospital-airstrike
• http://www.theguardian.com/world/2015/nov/25/medecins-sans-frontieres-kunduz-hospital-attack-us-military-17-minutes-to-act

 

Tagged under:

Η Ιφιγένεια Πιλάτου είναι φοιτήτρια στο Μεταπτυχιακό Τμήμα του Πανεπιστημίου της Βιέννης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Ασχολείται με τις ξένες γλώσσες, τον εθελοντισμό και κατέχει εμπειρία εργασίας σε ΜΚΟ και διεθνείς οργανισμούς. Ως άτομο παρουσιάζει έντονη κοινωνική ανησυχία και θεωρεί τα ανθρώπινα δικαιώματα ως πηγή έμπνευσης και προσωπικής εξέλιξης.

Website: https://powerpolitics.eu/

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest