Η “Σολομώντεια λύση” της διεθνούς έννομης τάξης στις διεθνείς απαγωγές παιδιών

Η αλματώδης και συνεχόμενη αύξηση των διαζυγίων τείνει να εξελιχθεί σε κοινωνική μάστιγα της εποχής, καθώς πλέον τα στατιστικά μιλούν για διάλυση περίπου των μισών γάμων που συνάπτονται τα τελευταία χρόνια. Ο γάμος, σαν μια ιδιότυπη σύμβαση, αδυνατεί να λυθεί με τον κοινό τρόπο λύσης των συμβάσεων – δηλαδή, με καταγγελία του ενός ή με συμφωνία των δύο μερών, και ως εκ τούτου απαιτείται η έκδοση δικαστικής απόφασης. Από την άλλη, στις μέρες μας είναι πιο συχνό το φαινόμενο λύσης γάμων, ακόμα και ιδιαίτερα μακροχρόνιων, από τους οποίους έχουν γεννηθεί παιδιά. Άλλωστε, δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις γονέων με διαφορετική εθνικότητα που έχουν διακόψει τη συμβίωσή τους και αναμένουν τη δικαστική λύση του γάμου τους, ή έχουν ήδη διαζευχθεί και «απαγάγουν» τα κοινά τους τέκνα, στερώντας από τον άλλον γονέα την επαφή μαζί τους.

Πρόκειται για ένα φαινόμενο που στη νομική ορολογία αποκαλείται διεθνής απαγωγή (ή διασυνοριακή απαγωγή – στην περίπτωση που αυτή λαμβάνει χώρα εντός κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης) παιδιών από τον ένα γονέα, στις περιπτώσεις των διεθνών διαζυγίων ή της διακοπής της συμβίωσης.

Παρουσίαση της προβληματικής

Η διεθνής απαγωγή παιδιών αναφέρεται στην παράνομη μετακίνηση παιδιού από το μέρος της συνήθους διαμονής του, από έναν γνωστό ή μέλος της οικογένειάς του, σε μια ξένη χώρα. Ως παράνομη μεταφορά, στην περίπτωση αυτή, νοείται η παραβίαση του πλαισίου κηδεμονίας του παιδιού, κυρίως από τον έναν γονέα. Το ζήτημα που γεννάται στις διεθνείς απαγωγές παιδιών είναι ότι, εξαιτίας της παραβίασης των δικαιωμάτων της κηδεμονίας και της παράνομης μετακίνησης του παιδιού, αναφύεται πρόβλημα σύγκρουσης νομοθεσιών και δικαιοδοσιών, αφού περισσότερα νομικά συστήματα, εθνικές αρχές και δικαστήρια θα μπορούσαν να επιληφθούν της παραβίασης αυτής, και να εκδώσουν απόφαση που θα εκτεινόταν στα γεωγραφικά όρια μιας χώρας. Παραπέρα, η μεταφορά και η περαιτέρω παραμονή, ή ακόμα και η παράνομη παρακράτηση του παιδιού σε μία επικράτεια άλλη από τον τόπο συνήθους διαμονής του, θα ήταν ικανή να αποξενώσει το παιδί από τον άλλον γονέα, τη λοιπή οικογένειά του, το σχολικό και φιλικό του περιβάλλον, καθώς επίσης και να οδηγήσει σε απώλεια της γλώσσας, της κουλτούρας του οικείου τόπου του, ενώ ταυτόχρονα αυτή η κατάσταση αποδεικνύεται ιδιαίτερα απειλητική για την ομαλή ψυχική, συναισθηματική και σωματική ανάπτυξή του.

Ένα παράδειγμα από τη δικαστηριακή πραγματικότητα

Τον Δεκέμβριο του 2016 το διεθνές δικαιοδοτικό σύστημα κλήθηκε να κρίνει μία υπόθεση σύγκρουσης της βρετανικής και ρωσικής δικαιοδοσίας σε απαγωγή ενός παιδιού 2 ετών από τη μητέρα του, και τη μετάβασή του στη Ρωσία. Πιο συγκεκριμένα, οι γονείς του παιδιού ήταν παντρεμένοι και είχαν από κοινού την κηδεμονία του, με τον πατέρα να είναι Βρετανός και τη μητέρα να έχει τη ρωσική υπηκοότητα. Το ζευγάρι διέμενε και εργαζόταν στην Ισπανία από το 2009, όπου και γεννήθηκε το τέκνο το 2013, και διέμενε μαζί με τους γονείς του μέχρι και το 2016, οπότε και απήχθη από τη μητέρα του και μετέβησαν στη Ρωσία, χωρίς τη γνώση ή τη συγκατάθεση του πατέρα.

Στο παράδειγμα αυτό τίθεται προ οφθαλμών με μεγάλη σαφήνεια το ερώτημα ως προς το ποια έννομη τάξη θα επιλύσει αυτή τη γαμική διαφορά που προκύπτει με στοιχεία από διαφορετικά αλλοδαπά δίκαια.

Η «παραδοσιακή» λύση του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου

Στην παραπάνω υπόθεση, όπως και σε όσες περιέχουν σχέσεις που ξεφεύγουν από τα όρια μιας πολιτείας, ο συνήθης δρόμος για την επίλυσή της από τα δικαστήρια θα ήταν η θέση σε εφαρμογή των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου – κανόνων που αποτελούν αναγκαστικό δίκαιο. Οι διατάξεις αυτές περιλαμβάνονται στα ιδιωτικά δίκαια κάθε έννομης τάξης, και υποδεικνύουν ποιο ιδιωτικό δίκαιο από όσα ισχύουν παράλληλα σε μια επίδικη διαφορά είναι το καταλληλότερο για να ρυθμίσει τη διαφορά με στοιχεία αλλοδαπότητας.

Επειδή όμως η διεθνής απαγωγή παιδιών, ως ένα συχνό και σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, απαιτεί δραστικότερες και μεθοδικότερες λύσεις, αφού συνήθως οι επιμέρους μηχανισμοί των εννόμων τάξεων προσφέρουν λύσεις που περιορίζονται στα όρια ενός κράτους ή συμπορεύονται με την χρονοβόρα προϋπόθεση της αναγνώρισης και εκτέλεσης αλλοδαπών δικαστικών αποφάσεων, η διεθνής κοινότητα μερίμνησε από νωρίς για την καταπολέμηση του προβλήματος αυτού.

Τρία είναι τα εξέχοντα κείμενα  που θεσπίστηκαν από τη διεθνή έννομη τάξη με σκοπό την πρόληψη, αλλά και την καταστολή των διεθνών απαγωγών, μέσα από την προώθηση της διεθνούς συνεργασίας:

Η Διεθνής Σύμβαση της Χάγης για τα Αστικά Θέματα της Διεθνούς Απαγωγής Παιδιών

Η Σύμβαση της Χάγης του 1980 για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών (the Hague Convention of 25 October on the Civil Aspects of International Child Abduction), που θεσμοθετήθηκε από τη Συνδιάσκεψη της Χάγης, συνιστά τον πρώτο βασικό πυλώνα αντιμετώπισης του ζητήματος της διεθνούς απαγωγής παιδιών.

Η Σύμβαση της Χάγης, αποτελούμενη από το προοίμιο και έξι ενότητες, τα οποία περιλαμβάνονται σε 45 άρθρα, επιχειρεί να αντιμετωπίσει ίσως με τον αρτιότερο και ταχύτερο τρόπο περιπτώσεις απαγωγής τέκνων από τον έναν γονέα τους σε διεθνές επίπεδο, προωθώντας τη διεθνή συνεργασία για την αποκατάσταση της επικοινωνίας και της επαφής του παιδιού με τον γονέα από τον οποίο αποξενώθηκε. Αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι ότι η Σύμβαση αυτή εφαρμόζεται μόνο στις υποθέσεις που εμπλέκονται κράτη συμβεβλημένα σε αυτήν, ενώ οι κανόνες της δεν απαντούν στο ερώτημα ποιο δίκαιο από αυτά που συντρέχουν ταυτόχρονα θα εφαρμοστεί αναφορικά με το ζήτημα της επιμέλειας. Στρέφεται κυρίως στην αμεσότερη -κατά το δυνατόν- αποκατάσταση του status quo της οικογένειας που διασαλεύει μία απαγωγή παιδιού – δηλαδή, στην επιστροφή του παιδιού και στην αντιμετώπιση αστικών ζητημάτων. Οι κανόνες της Σύμβασης, στην οποία μέλη είναι πάνω από 90 χώρες, αφορούν τέκνα κάτω των 16 ετών με συνήθη διαμονή πριν την απαγωγή ή την κατακράτηση σε κράτος που έχει προσχωρήσει σε αυτήν, ενώ το θιγόμενο δικαίωμα επιμέλειας μπορεί να αφορά φυσικό (συνήθως ο γονέας), νομικό πρόσωπο ή ακόμα και πρόσωπο χωρίς νομική προσωπικότητα. Ακόμα, ο απαγωγέας ενδέχεται να είναι συνήθως ένας από τους γονείς του παιδιού, αλλά ακόμα και κάποιος στενός συγγενής του, ή νομικό πρόσωπο μέσω των εκπροσωπευτικών του οργάνων.

Κρίσιμο συντελεστή στην αντιμετώπιση της απαγωγής αποτελεί η διεθνής συνεργασία που συντελείται είτε μέσα από τη συνεργασία των εκατέρωθεν διοικητικών και δικαστικών αρχών, είτε μέσω της συνεργασίας των εθνικών Κεντρικών Αρχών που έχουν συσταθεί για τον συντονισμό και την καθοδήγηση των παραπάνω αναφερόμενων αρχών. Η Κεντρική Αρχή που επιλαμβάνεται της υπόθεσης, μετά από αίτηση του ενδιαφερομένου που υποστηρίζει το παράνομο της απαγωγής, παρακράτησης ή παρεμπόδισης της επικοινωνίας, που συνήθως είναι αυτή του τόπου της συνήθους διαμονής του παιδιού και εφόσον εντοπίσει το παιδί, πραγματοποεί την επιστροφή του είτε εκούσια είτε κατόπιν συμβιβασμού, ή μετά από την πραγμάτωση δικαστικών και διοικητικών διαδικασιών.

Πάντως, το σημαντικότερο είναι το γεγονός ότι η Σύμβαση επιδιώκει την απλούστερη και ταχύτερη διαδικασία επιστροφής των παιδιών, γι’ αυτό και απαιτεί την κίνηση των διαδικασιών μέσα σε ένα έτος από την απομάκρυνσή του, ώστε να αποφευχθεί η εδραίωση μόνιμων και μη αντιστρέψιμων καταστάσεων.

Η παράλληλη με τη Σύμβαση της Χάγης Ευρωπαϊκή Σύμβαση

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε θέματα επιμέλειας των τέκνων και για την αποκατάσταση της επιμέλειάς τους (European Convention on Recognition and Enforcement of Decisions concerning Custody of Children and on Restoration of Custody of Children), που θεσπίστηκε το 1980 από το Συμβούλιο της Ευρώπης, επιδιώκει τα ίδια αποτελέσματα με τη Σύμβαση της Χάγης, αποτελείται από 30 άρθρα (προοίμιο και 6 ενότητες) και αφορά παιδιά μικρότερα των 16 ετών. Ωστόσο η μέθοδος που ακολουθεί διαφέρει, αφού προϋποτίθεται η ύπαρξη δικαστικής απόφασης που ρυθμίζει τα σχετικά με την επιμέλεια και το δικαίωμα επικοινωνίας με το παιδί, η οποία να είναι εκτελεστή στο κράτος όπου εκδόθηκε, και στη συνέχεια αυτή να αναγνωρίζεται και να εκτελείται στα συμβαλλόμενα κράτη, με σκοπό την επιστροφή του παιδιού.

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση προβλέπει ομοίως την εγκαθίδρυση Κεντρικής Αρχής για την επίτευξη της διακρατικής συνεργασίας, ενώ το απώτερο χρονικό όριο έναρξης των διαδικασιών που προβλέπονται ορίζεται ως 6 μήνες από την παράνομη μετακίνηση.

Ο Κανονισμός  2201/2003 ως ο ακρογωνιαίος λίθος στις ενωσιακές γαμικές διαφορές

Τρίτο και σημαντικότατο νομοθέτημα είναι αυτό του Κανονισμού 2201/2003 του Συμβουλίου, που αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας. Ο Κανονισμός αυτός, γνωστός και ως Βρυξέλλες 2α, αποτελεί την ουσιωδέστερη μορφή δικαστικής συνεργασίας εντός των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναφορικά με γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, με τις διατάξεις του να υποδεικνύουν το εφαρμοζόμενο κάθε φορά δικονομικό δίκαιο στις εκδικαζόμενες διαφορές – ορίζοντας, δηλαδή, ο δικαστής ποιας επικράτειας θα επιληφθεί της υπόθεσης.

Αντί επιλόγου – η σχέση μεταξύ των 3 διεθνών κειμένων

Σε περίπτωση που τίθεται θέμα ταυτόχρονης εφαρμογής των κειμένων της Σύμβασης της Χάγης και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης, οι ρυθμίσεις τους έχουν κριθεί ως συμπληρωματικές και συμπορευόμενες, με τη μία να μην αποκλείει την άλλη. Η θέση σε ισχύ όμως του Κανονισμού 2201/2003 έχει οδηγήσει σε αχρησία την Ευρωπαϊκή Σύμβαση καθώς, σύμφωνα με το άρθρο 60 του Κανονισμού, αυτός υπερισχύει έναντι ορισμένων πολυμερών συμβάσεων που άπτονται παρόμοιων ζητημάτων.

Από την άλλη, ο Κανονισμός υιοθετήθηκε ως συμπληρωματικό κείμενο της Σύμβασης της Χάγης και με καθοδηγητικό χαρακτήρα ως προς την εφαρμογή της Σύμβασης, κάτι που διαφαίνεται και από την 17η  εισηγητική έκθεση του Κανονισμού. Έτσι, σύμφωνα με το αρ. 62 παράγραφος 2 του Κανονισμού, οι ρυθμίσεις τη Σύμβασης παράγουν έννομα αποτελέσματα μεταξύ όσων κρατών είναι συμβεβλημένα σε αυτήν, με την επιφύλαξη όμως που θέτει το άρθρο 60 του Κανονισμού, ότι σε θέματα ρυθμιζόμενα και από τα δύο κείμενα εντός των ευρωπαϊκών χωρών υπερισχύουν οι προβλέψεις του Κανονισμού.

Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι στην υπόθεση απαγωγής που εκτέθηκε παραπάνω, ο Βρετανός πατέρας κατέθεσε αίτηση στα ρωσικά δικαστήρια για την επιστροφή του παιδιού του λίγο μετά την απαγωγή του, όπως ορίζει η Σύμβαση της Χάγης, μία αίτηση όμως που απορρίφθηκε, καθώς κρίθηκε πως το συμφέρον του παιδιού -το οποίο ήταν μόλις 3 ετών- θα ήταν να παραμείνει κοντά στη μητέρα του.

Πηγές:

  1. Assets.hcch.net. (2017). The Seventh Meeting of the Special Commission on the Practical Operation of the 1980 Hague Child Abduction Convention and the 1996 Hague Child Protection Convention.  https://assets.hcch.net/docs/d0b285f1-5f59-41a6-ad83-8b5cf7a784ce.pdf .
  2. Citizensinformation.ie. (2015). International child abduction.  http://www.citizensinformation.ie/en/birth_family_relationships/services_and_supports_for_children/international_child_abduction.html .
  3. Eur-lex.europa.eu. (n.d.). Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000.  http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/HTML/?uri=CELEX:32003R2201&from=EL .
  4. Europarl.europa.eu. (2018). Ενίσχυση της προστασίας των παιδιών στα διεθνή διαζύγια | Επικαιρότητα | European Parliament.  http://www.europarl.europa.eu/news/el/press-room/20180112IPR91636/eniskhuse-tes-prostasias-ton-paidion-sta-diethne-diazugia.
  5. Europarl.europa.eu. (2018). Κείμενα που εγκρίθηκαν – Πέμπτη 18 Ιανουαρίου 2018 – Διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, και διεθνής απαγωγή παιδιών * – P8_TA-PROV(2018)0017. http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P8-TA-2018-0017+0+DOC+XML+V0//EL&language=EL
  6. Hcch.net. (2017). HCCH | A statistical analysis of applications made in 2015 under the Hague Convention of 25 October 1980 on the Civil Aspects of International Child Abduction. https://www.hcch.net/en/publications-and-studies/details4/?pid=6598&dtid=32 .
  7. Hcch.net. (2018). 28: Convention of 25 October 1980 on the Civil Aspects of International Child Abduction. https://www.hcch.net/en/instruments/conventions/full-text/?cid=24
  8. Incadat.com. (2017). INCADAT | Thompson v. Thompson. https://www.incadat.com/en/case/1381.
  9. Travel.state.gov. (n.d.). The Hague Convention on the Civil Aspects of International Child Abduction Legal Analysis (51 Federal Register 10494).  https://travel.state.gov/content/dam/childabduction/Legal_Analysis_of_the_Convention.pdf .
  10. Η Ευρώπη σου – Πολίτες. (2017). Απαγωγή τέκνου από γονέαhttps://europa.eu/youreurope/citizens/family/children/abduction/index_el.htm.
  11. Γραμματικάκη-Αλεξίου Α., Παπασιώπη-Πασιά Ζ. and Βασιλακάκης Ε. (2010). Ιδιωτικό Διεθνές Δίκαιο. Εκδόσεις Σάκκουλα, pp. 270-284.
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (9 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest