Υπερδνειστερία: Η περιοχή φάντασμα

Στο ανατολικό κομμάτι της Μολδαβίας, στα σύνορα της χώρας με την Ουκρανία παρεμβάλλεται η Υπερδνειστερία. Η περιοχή αυτή εκτείνεται σε μήκος 200 περίπου χιλιομέτρων (Florea, 2017), και αποτελεί μια διαφιλονικούμενη λωρίδα γης, καθώς διακήρυξε την ανεξαρτησία της από τη Μολδαβία το 1990 (euro2day, 2014). Ωστόσο, μόνο η Νότια Οσσετία και η Αμπχαζία, που είναι “αυτοανακηρυγμένες και μόνο μερικώς αναγνωρισμένες δημοκρατίες” (euronews, 2014), αναγνωρίζουν την Υπερδνειστερία ως ανεξάρτητο κράτος. Ως εκ τούτου, είθισται να αποκαλείται κράτος-φάντασμα, και αποτελεί το μήλον της έριδος μεταξύ της Μολδαβίας και της Ρωσίας.

Δομές και σύνθεση του πληθυσμού

Η Υπερδνειστερία, αν και είναι μια περιοχή που δεν αναγνωρίζεται ως ανεξάρτητη χώρα, διαθέτει “νομοθετική και εκτελεστική εξουσία, στρατό, σύνταγμα, σημαία, έμβλημα και εθνικό ύμνο” (Βλασσοπούλου, 2015). Επί 18 έτη ο Igor Smirnov διετέλεσε καθήκοντα Προέδρου του κρατιδίου, το 2011 Πρόεδρος έγινε ο Yevgeny Shevchuk (Παπαγεωργίου, 2014), και το 2016 την προεδρία ανέλαβε ο Vadim Krasnoselsky (EurAsia Daily, 2017). Το κρατίδιο έχει δικό του νόμισμα, το ρούβλι Υπερδνειστερίας, και οι κάτοικοί του διαθέτουν διαβατήρια -αν και δεν μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν σε κάποια άλλη χώρα (Βλασσοπούλου, 2015)- ενώ, παράλληλα, το μεγαλύτερο ποσοστό των βιομηχανιών της Μολδαβίας βρίσκεται στην εν λόγω περιοχή (BBC News, 2016).

Ο πληθυσμός του κρατιδίου παρουσιάζει μείωση, καθώς μετά τη διακήρυξη της ανεξαρτητοποίησης από 750.000 άτομα πλέον μόνο 500.000 έχουν απομείνει ως κάτοικοι της περιοχής (Βλασσοπούλου, 2015). Το 59% του πληθυσμού αποτελείται από Ρώσους και Ουκρανούς, ενώ το 32% απαρτίζεται από Μολδαβούς και Ρουμάνους. Στην πρωτεύουσα του κρατιδίου, Tiraspol, βρίσκεται η πλειονότητα του πληθυσμού, εκ του οποίου τα 2/3 είναι Ρώσοι και Ουκρανοί (E-daily, 2018).

Ιστορικό υπόβαθρο

Πώς, όμως, κατέληξε η Υπερδνειστερία ως μια άλλη παγωμένη διαμάχη; Η ιστορία της περιοχής είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία της Μολδαβίας, αλλά και της Ρωσίας. Με τη Συνθήκη του Ιασίου του 1792 μεταξύ της Ρωσίας και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας η περιοχή έγινε τμήμα της Ρωσίας (Malling, 2015). Πριν το 1940 η Υπερδνειστερία ήταν αυτόνομη περιοχή της Ουκρανίας, έως ότου ενωθεί με την Βεσσαραβία, που αποτελούσε τμήμα της Ρουμανίας από το 1918 (BBC News, 2016), μετά από απόφαση της Σοβιετικής Ένωσης (BBC News, 2018). Έτσι, από το 1945 έως το 1991 η περιοχή ήταν μία από τις 15 Δημοκρατίες της Σοβιετικής Ένωσης, καθώς αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μολδαβίας (Malling, 2015).

Λίγο πριν τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης υπήρξαν εθνικιστικές τάσεις εκ μέρους των κατοίκων της περιοχής που ανήκε προηγουμένως στη Ρουμανία, με απώτερο στόχο μια πιθανή επανένωση της Μολδαβίας με τη Ρουμανία (BBC News, 2016). Η εν λόγω προοπτική σύναψης στενότερων σχέσεων με τη Ρουμανία ανησύχησε την πλειονότητα του πληθυσμού, ήτοι τους Ρώσους και Ουκρανούς που διέμεναν στην περιοχή (BBC News, 2018). Οι προστριβές μεταξύ των δύο πλευρών εντάθηκαν όταν, τον Ιούνιο του 1990, το Κοινοβούλιο της Μολδαβίας υιοθέτησε νόμο που θα καθιστούσε τα ρουμανικά ως τη μοναδική επίσημη γλώσσα της χώρας. Το γεγονός αυτό πυροδότησε την αντίδραση του σλαβόφωνου πληθυσμού της Υπερδνειστερίας (Malling, 2015). Ως εκ τούτου, η Υπερδνειστερία διακήρυξε την απόσχισή της από τη Μολδαβία τον Σεπτέμβριο του 1990 (BBC News, 2016).

Ο πόλεμος της Υπερδνειστερίας

Στη συνέχεια η κατάσταση κλιμακώθηκε, και το 1991 όσα κτήρια ανήκαν στη δημόσια διοίκηση της Μολδαβίας και ήταν εγκατεστημένα στην Υπερδνειστερία καταλήφθηκαν από παραστρατιωτικές δυνάμεις, προκαλώντας συγκρούσεις μεταξύ των δύο πλευρών (BBC News, 2016). Στις 2 Μαρτίου του 1992, την ημέρα που η Μολδαβία έγινε μέλος του ΟΗΕ, ο πρώτος Πρόεδρος της Μολδαβίας, Mircea Snegur, έδωσε το πράσινο φως για επίθεση κατά των αποσχιστών της Υπερδνειστερίας, οι οποίοι είχαν την υποστήριξη του τέως 14ου τμήματος των ενόπλων δυνάμεων της ΕΣΣΔ. Η Μολδαβία δεν διέθετε ένοπλες δυνάμεις, και χρησιμοποίησε την αστυνομία και εθελοντές προκειμένου να πολεμήσουν εναντίον της Φρουράς της Υπερδνειστερίας και των Κοζάκων που διέμεναν στην περιοχή (Vlas, 2017).

Σχεδόν 700 άτομα σκοτώθηκαν συνολικά (BBC News, 2016), με περίπου 300 άτομα εξ αυτών να προέρχονται από την πλευρά της Μολδαβίας (Vlas, 2017). Τον Ιούλιο του 1992 υπογράφεται συμφωνία κατάπαυσης πυρός, και σχηματίζεται μια ζώνη ασφαλείας μήκους δέκα χιλιομέτρων (BBC News, 2016). Έκτοτε, στην περιοχή υφίσταται μια παγωμένη διαμάχη, και θεωρείται ότι η Υπερδνειστερία βρίσκεται υπό ένα ιδιόρρυθμο καθεστώς, και είναι ουδέτερο έδαφος που δεν το ελέγχει η Μολδαβία (Newsbomb, 2015).

Το 14ο τμήμα των ενόπλων δυνάμεων της ΕΣΣΔ μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης έχει αντικατασταθεί από την Επιχειρησιακή Ομάδα των Ρωσικών Δυνάμεων (OGRF-Operational Group of Russian Forces), η οποία βρίσκεται στην Υπερδνειστερία. Η συνολική ρωσική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή απαριθμεί 2000 άτομα. Από αυτά, περίπου 400-500 συμμετέχουν σε ειρηνευτικές επιχειρήσεις με απώτερο στόχο τη διαφύλαξη της ειρήνης κατόπιν της Συμφωνίας του 1992, και τα υπόλοιπα είναι τμήμα της OGRF. Η Μολδαβία -όπως και άλλες χώρες- θεωρεί ότι η παρουσία της Ρωσίας στην περιοχή είναι παράνομη, αλλά η Ρωσία διατείνεται ότι η OGRF είναι απαραίτητη προκειμένου να προστατευτούν οι αποθήκες πυρομαχικών της Υπερδνειστερίας (Malling, 2015).

Το δημοψήφισμα του 2006 και ο ρόλος της Ρωσίας στην περιοχή

Στις 17 Σεπτεμβρίου του 2006 διεξήχθη δημοψήφισμα στην αυτοανακηρυγμένη Δημοκρατία, με το 93,1% των ψηφοφόρων να ψηφίζουν υπέρ της ανεξαρτητοποίησής τους από τη Μολδαβία και υπέρ της ένωσής τους με τη Ρωσία (E-daily, 2018). Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος δεν έγινε αποδεκτό από τη Μολδαβία, την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και άλλα κράτη, ενώ η Ρωσία, αν και δεν συντάχθηκε με τα υπόλοιπα κράτη, εν τέλει επέδειξε χλιαρή αντίδραση στην αποδοχή της ένωσης με την περιοχή (The Columbia Encyclopedia, Encyclopedia.com, 2018). Σε γενικές γραμμές, η Ρωσία δεν επιθυμεί μια ένωση με την Υπερδνειστερία, καθώς θεωρεί ότι η περιοχή εξυπηρετεί τα συμφέροντά της με τον βέλτιστο τρόπο παραμένοντας μια γκρίζα ζώνη που απομακρύνει το ενδεχόμενο ένταξης της Μολδαβίας στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ (Malling, 2015).

Διαφαίνεται η εργαλειοποίηση της περιοχής από τη Ρωσία, καθώς αυτή χρησιμοποιείται ως μοχλός πίεσης προς τη Μολδαβία – γεγονός που, αν αναγνωσθεί υπό το πρίσμα της γενικότερης διεύρυνσης της ΕΕ και του ΝΑΤΟ στο λεγόμενο Εγγύς Εξωτερικό της Ρωσίας, εξηγεί τη στάση της Μόσχας. Όσον αφορά στην αντιμετώπιση από τη Δύση μετά τα γεγονότα της Κριμαίας, υπήρξε ιδιαίτερη ανησυχία λόγω της ανάπτυξης μεγάλης δύναμης εκ μέρους της Ρωσίας στα ανατολικά σύνορα της Ουκρανίας, με την πιθανότητα αυτή να αποτελεί απειλή για την περιοχή (Tribune.gr, 23/3/2014). Σε αυτό προστίθεται και το αίτημα του Ανώτατου Συμβουλίου της Υπερδνειστερίας προς τη ρωσική Δούμα, ούτως ώστε να συνταχθεί νομοσχέδιο ενσωμάτωσης της εν λόγω περιοχής στη Ρωσία (Tribune.gr, 18/3/2014).

Ταυτόχρονα, όπως ήδη αναφέρθηκε, η Ρωσία διατηρεί στην περιοχή στρατιωτική δύναμη προκειμένου να διαφυλάξει τις αποθήκες πυρομαχικών από την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, αλλά και να διατηρήσει την ειρήνη στην περιοχή – γεγονός που, όμως, προσκρούει στις αντιδράσεις της Μολδαβίας, η οποία επιθυμεί την απομάκρυνση των στρατιωτών (Tomiuc, 2017). Συγκεκριμένα, η Μολδαβία έχει εγείρει θέμα απόσυρσης των ρωσικών στρατευμάτων, όμως υπάρχει διάσταση απόψεων μεταξύ του Πρωθυπουργού Pavel Filip, που υποστηρίζει τη Δύση, και του Προέδρου Igor Dodon, που υποστηρίζει τη Ρωσία, οδηγώντας σε περαιτέρω εντάσεις, με τον κίνδυνο της αποσταθεροποίησης στην περιοχή να ελλοχεύει (Crisismonitor, 2017). Πρόσφατα, μάλιστα, η Μολδαβία αναζήτησε τρόπους δια της νομικής οδού προκειμένου να καταθέσει προσφυγή στη Χάγη, και να διεκδικήσει αποζημίωση για τις επιζήμιες επιπτώσεις που έχουν προκαλέσει τα ρωσικά στρατεύματα στην Υπερδνειστερία (Crisismonitor, 2018).

Όμως, η Ρωσία χρησιμοποιεί και άλλους τρόπους για τη στήριξη της περιοχής. Η ενίσχυση που παρέχει στον κοινωνικοοικονομικό τομέα είναι μεγάλη – όπως, για παράδειγμα, μέσω της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης “Ευρασιατική Ολοκλήρωση”, με σχέδιο επενδύσεων ύψους 85 εκατομμυρίων δολαρίων προκειμένου να κατασκευαστούν “κοινωνικές υποδομές πρώτης ανάγκης, όπως νηπιαγωγεία, σχολεία, προγεννητικό κέντρο και ογκολογική κλινική, καθώς και το κτήριο της Ιατρικής Σχολής του Κρατικού Πανεπιστημίου της Υπερδνειστερίας” (euro2day, 2014). Επιπρόσθετα, παρέχει στους συνταξιούχους της περιοχής ανεξάρτητα από την εθνικότητά τους επίδομα 15 δολαρίων, ένα ποσό που αποτελεί σημαντικό συμπλήρωμα για τη σύνταξή τους, που κυμαίνεται στα 60-70 δολάρια. Παράλληλα, το ρωσικό φυσικό αέριο διατίθεται στην περιοχή χωρίς να γίνεται άμεσα η πληρωμή του (euro2day, 2014).

Η Υπερδνειστερία παράγει κρασί, χάλυβα, μέταλλα, υφάσματα και άλλα αγαθά, ωστόσο υπάρχουν κατηγορίες ότι στην περιοχή γίνεται διεθνές λαθρεμπόριο (The Columbia Encyclopedia, Encyclopedia.com, 2018) και, μάλιστα, θεωρείται ότι αποτελεί κέντρο διακίνησης ναρκωτικών, όπλων, τσιγάρων και παράνομου αλκοόλ (ADST, 2017). Επιπλέον, λέγεται ότι γίνεται ξέπλυμα χρήματος, καθώς και ότι προμηθεύει όπλα σε χώρες με εμφύλιες συγκρούσεις, αλλά και στην Al-Qaeda. Στην περιοχή δρα μια μυστηριώδης εταιρεία υπό την ονομασία “Sheriff”, στην οποία ανήκουν βενζινάδικα, σουπερμάρκετ, εργοστάσια, κλπ. Γι’ αυτόν τον λόγο, θεωρείται ότι αποτελεί πόλο έλξης για ολιγάρχες της Ανατολικής Ευρώπης, αλλά και για Ρώσους μεγιστάνες (Παπαγεωργίου, 2014).

Συμπέρασμα

Η Υπερδνειστερία αποτελεί μια αυτόνομη περιοχή, μια διαφιλονικούμενη λωρίδα γης στα ανατολικά της Μολδαβίας, στα σύνορα με την Ουκρανία. Οι κάτοικοί της είναι ως επί το πλείστον σλαβόφωνοι, και επιθυμούν την ένωσή τους με τη Ρωσία. Υπάρχουν αρκετές εντάσεις στην περιοχή, στην οποία βρίσκονται ρωσικά στρατεύματα προκειμένου να διαφυλάξουν την ειρήνη και τη σταθερότητα της Υπερδνειστερίας, προκαλώντας, όμως, τις αντιδράσεις της Μολδαβίας. Επίσης, η Ρωσία προσφέρει μεγάλη ενίσχυση στην περιοχή, στηρίζοντάς την οικονομικά και κοινωνικά μέσω διαφόρων έργων που γίνονται, αλλά και μέσω των συντάξεων. Αποτέλεσμα αυτών είναι το ότι οι κάτοικοι της Υπερδνειστερίας επιθυμούν την ένωση με τη Ρωσία. Ωστόσο, η Μολδαβία και η ΕΕ δεν επιθυμούν καθόλου μια τέτοια εξέλιξη, ιδίως μετά τα γεγονότα της Κριμαίας και την προσάρτησή της από τη Ρωσία. Εφόσον, όμως, η περιοχή δεν έχει αναγνωριστεί διεθνώς -καθώς την έχουν αναγνωρίσει μόνο η Νότια Οσσετία και η Αμπχαζία, περιοχές που επίσης δεν λογίζονται διεθνώς ως κράτη-, και η Ρωσία έως τώρα δεν κάνει κινήσεις που να δείχνουν ότι επιθυμεί και η ίδια την ένωσή της με την Υπερδνειστερία, το αμφιλεγόμενο αυτό κρατίδιο θα παραμένει μια γκρίζα ζώνη και πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ της Μολδαβίας και της Ρωσίας.

Πηγές:

  1. ADST. (2017). Moldova’s Transnistrian conflict. https://www.huffingtonpost.com/adst/moldovas-transnistrian-co_b_11180694.html
  2. BBC News. (2018). Moldova country profile. http://www.bbc.com/news/world-europe-17601580
  3. BBC News. (2016). Trans-Dniester profile-Overview. http://www.bbc.com/news/world-europe-18286268
  4. Crisismonitor. (2017). Η Μολδαβία ανοίγει μέτωπο με τη Ρωσία για την Υπερδνειστερία. http://crisismonitor.gr/2017/08/25/i-moldavia-anigi-metopo-me-ti-rosia-gia-tin-yperdnisteria/
  5. Crisismonitor. (2018). Προσφυγή στη Χάγη κατά της Ρωσίας ετοιμάζει η Μολδαβία. http://crisismonitor.gr/2018/02/24/prosfygi-sti-chagi-kata-tis-rosias-etimazi-i-moldavia/
  6. E-daily. (2018). Στη χώρα-φάντασμα της Ευρώπης που κανείς δεν αναγνωρίζει. http://www.e-daily.gr/themata/102563/sth-xwra8209fantasma-ths-eyrwphs-poy-kaneis-den-anagnwrizei
  7. EurAsia Daily. (2017). President of Transnistria demands relations with Moldova to be revised. https://eadaily.com/en/news/2017/09/09/president-of-transnistria-demands-relations-with-moldova-to-be-revised
  8. Euronews. (2014). Υπερδνειστερία: Στα χνάρια της Κριμαίας; http://gr.euronews.com/2014/04/23/transnistria-territorially-tempting-to-russia
  9. Euro2day. (2014). Μετά την Ουκρανία η Υπερδνειστερία; http://www.euro2day.gr/specials/topics/article/1256177/meta-thn-oykrania-h-yperdneisteria.html
  10. Florea, A. (2017). Φωτογραφίες από τη ζωή στην Υπερδνειστερία ή Τρανσνίστρια, μια χώρα που δεν υπάρχει. https://www.vice.com/gr/article/evvaka/fwtografies-apo-th-zwh-sthn-yperdneisteria-h-transnistria-mia-xwra-poy-den-yparxei
  11. Malling, J. (2015). The value of a frozen conflict. https://mondediplo.com/2015/03/04transnistria
  12. Newsbomb. (2015). Ασκήσεις Ρώσων πρακτόρων στην Υπερδνειστερία. http://www.newsbomb.gr/ellada/amyna/story/593874/askiseis-roson-praktoron-stin-yperdneisteria
  13. Παπαγεωργίου, Δ. (2014). Υπερδνειστερία: Ο φορολογικός «παράδειστος» που επιθυμεί να προσαρτήσει ο Πούτιν. http://www.thetoc.gr/diethni/article/uperdneisteria-o-forologikos-paradeisos-pou-epithumei-na-prosartisei-o-poutin
  14. Encyclopedia.com. (2018). Trans-Dniester Region. https://www.encyclopedia.com/places/commonwealth-independent-states-and-baltic-nations/cis-and-baltic-political-geography/trans
  15. Tomiuc, E. (2017). Russia objects to Moldovan call for removing troops from Trasnsdniester. https://www.rferl.org/a/moldova-calls-on-united-nations-russian-troops-transdniester/28693178.html
  16. Tribune.gr. (2014). Ραγδαίες εξελίξεις: Και η Υπερδνειστερία ζήτησε να ενωθεί με τη Ρωσία. https://www.tribune.gr/world/news/article/15354/ragdees-exelixis-ke-iperdnisteria-zitise-na-enothi-ti-rosia.html
  17. Tribune.gr. (2014). Το ΝΑΤΟ φοβάται ότι οι Ρώσοι θα προσαρτήσουν και την Υπερδνειστερία. https://www.tribune.gr/world/news/article/16778/nato-fovate-oti-rosi-tha-prosartisoun-ke-tin-iperdnisteria.html
  18. Vlas, C. (2017). 25 years since the start of the Transnistrian war, commemorated by Moldova’s constitutional authorities. http://www.moldova.org/en/25-years-since-start-transnistrian-war-commemorated-moldovas-constitutional-authorities/
  19. Βλασσοπούλου, Ρ. (2015). Η χώρα-φάντασμα που δεν υπάρχει για τον υπόλοιπο κόσμο-Η ζωή στην Υπερδνειστερία. http://www.iefimerida.gr/news/188758/i-hora-fantasma-poy-den-yparhei-gia-ton-ypoloipo-kosmo-i-zoi-stin-yperdneisteria-eikones

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest