Κατάρ: Στο μέσο της διελκυστίνδας περιφερειακών ανταγωνισμών

Η διπλωματική και η οικονομική απομόνωση του Κατάρ από έξι αραβικά κράτη, με την επίκληση ότι υπονομεύει τη σταθερότητα στην περιοχή, υποστηρίζοντας τρομοκρατικά δίκτυα, ως μεθόδευση, είναι πρωτοφανής. Ωστόσο, δεν θα πρέπει να αναλύεται αποσπασματικά, αποξενωμένη από τους ευρύτερους και μακραίωνους περιφερειακούς ανταγωνισμούς. Πράγματι η πρώτη σκέψη στην προσπάθεια κατανόησης των εξελίξεων οδηγείται από το επιφαινόμενο και το επικαλούμενο, δηλ. τη στήριξη που φαίνεται να προσέφερε το Κατάρ στα δίκτυα ακραίων ισλαμιστών, και στην ως εκ τούτου “τιμωρία” του από τα αραβικά κράτη.

Η Μέση Ανατολή είναι μια ιδιαίτερα πολύπλοκη περιφέρεια. Κράτη, έθνη και θρησκείες μπλέκονται σε ένα “γεωπολιτικό μίτο”. Θεμέλιο κάθε ανάλυσης θα πρέπει να είναι η αναγνώριση του ανταγωνισμού τεσσάρων κρατών για την περιφερειακή κυριαρχία/ηγεμονία: της Σαουδικής Αραβίας, της Αιγύπτου, της Τουρκίας και του Ιράν. Στο πλαίσιο του ανταγωνισμού τους αυτού, χρησιμοποιούν και εκμεταλλεύονται κατά περίπτωση:

  1. τα πολύπλοκα και γεωγραφικά διάσπαρτα εθνοθρησκευτικά στοιχεία της περιοχής:
    1. τα τέσσερα κύρια έθνη (Άραβες, Τούρκοι, Πέρσες, Κούρδοι)
    2. τις τρεις κύριες θρησκείες (σουνίτες, σιίτες, χριστιανοί) και τα παρακλάδια αυτών (Αλεβίτες, Δρούζοι).
  2. Τις σχέσεις τους με τις Μεγάλες Δυνάμεις που εμπλέκονται και παρεμβαίνουν στην περιφέρεια, αλλά και τη στάση τους απέναντι στο Παλαιστινιακό Ζήτημα και, ως εκ τούτου, απέναντι στην πέμπτη κύρια εθνότητα, και τέταρτη κύρια θρησκεία της περιοχής (Εβραίοι).

Δεν έχουν περάσει πολλές μέρες από τη λήψη της κύριας φωτογραφίας του άρθρου, όπου ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, φαίνεται να “έχρισε” τη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο ως αντιπροσώπους του παγκόσμιου ηγεμόνα στην περιοχή. Το άτυπο αυτό “χρίσμα” συνοδεύτηκε από διακηρύξεις κατά της τρομοκρατίας και από παροχή οπλικών συστημάτων από τις ΗΠΑ προς τις δύο αυτές χώρες και, επιπρόσθετα, από διακηρύξη εκ μέρους του Αμερικανού Προέδρου για την ίδρυση ένος τύπου ΝΑΤΟ στην περιοχή.

Παράλληλα ο Πρόεδρος Trump, εδώ και καιρό, δεν έχει κρύψει την πρόθεσή του για εκ νέου απομόνωση του Ιράν, καθώς η άμβλυνση των σχέσεων των δύο πλευρών, και η αποχώρηση των ΗΠΑ από την περιοχή, συνοδεύτηκε από ανάδυση των ηγεμονικών επιδιώξεων του τελευταίου.

Τι συνέβη με το Κατάρ;

Αν και η επιδερμική προσέγγιση αναδεικνύει ως αίτιο των υπόψη εξελίξεων τις σχέσεις του Κατάρ με δίκτυα του ΙΚ, φαίνεται ότι οι σχέσεις αυτές δεν αποτελούν το πραγματικό πρόβλημα. Η αιτία φαίνεται πως βρίσκεται στις σχέσεις που διατηρεί το Κατάρ με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και την Παλαιστινιακή Οργάνωση Χαμάς. Αμφότερες οι οργανώσεις είναι αντίθετες σε βασιλικά πολιτεύματα, όπως αυτό του Οίκου των Σαούδ, και στην κοσμικού τύπου οργάνωση των μουσουλμανικών κρατών, την οποία πρεσβεύουν οι στρατοκρατίες της Αιγύπτου και της Συρίας. Με άλλα λόγια, το Κατάρ έδρασε υπονομευτικά -μέσω αντιπροσώπων- ενάντια σε δύο εκ των τεσσάρων ανταγωνιστών (Αίγυπτος, Σαουδική Αραβία). Άσχετα με τα κίνητρα, αυτοί που ευνοούνταν είναι οι άλλοι δύο κύριοι δρώντες (Τουρκία και Ιράν), οι οποίοι “συμπτωματικά” έχουν αναπτύξει ευρύ πλέγμα σχέσεων με το Κατάρ, από την εγκατάσταση στρατιωτικής βάσης της Τουρκίας στη Ντόχα, έως τα σχέδια Ιράν-Κατάρ για την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων του Αραβικού/Περσικού Κόλπου, καθώς και τη δημιουργία νέων αγωγών ενέργειας. Επιπρόσθετα, η Τουρκία διατηρεί προνομιακή σχέση με τις δύο αναφερόμενες οργανώσεις.

Το γεγονός ότι τα δύο αυτά κράτη (Ιράν, Τουρκία) δεν περιλαμβάνονται μεταξύ εκείνων που επέβαλαν κυρώσεις στο Κατάρ, λειτουργεί ενισχυτικά σε κάθε υπόθεση.

Υπό την προδιαγεγραμμένη, λοιπόν, κατάρρευση του ΙΚ, φαίνεται να σχεδιάζεται ένα νέο staus quo στην περιφέρεια, με κέντρο βάρους τον άξονα Σαουδικής Αραβίας-Αιγύπτου. Ο νέος αυτός άξονας απομονώνει το Ιράν και αφήνει “χαμένη” την Τουρκία. Υπό αυτό το πρίσμα, και αναφορικά με το Ιράν, φαίνεται η επιδίωξη για κυριαρχία του “άξονα σταθερότητας” στον Αραβικό/Περσικό Κόλπο, και η αποτροπή επέκτασης της επιρροής του στα κράτη και στην ευρύτερη περιοχή του Κόλπου. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί η εύθραυστη ισορροπία στην εν λόγω περιοχή από την ύπαρξη σιιτικών πληθυσμών στο Νότιο Ιράκ, στη Βορειοανατολική Σαουδική Αραβία και στο Μπαχρέιν.

Αναφορικά με την Τουρκία, η διπλωματική της απομόνωση από τις εξελίξεις, αλλά και από την ευρύτερη περιοχή, είναι εμφανής μέσω:

  • του αποκλεισμού της συμμετοχής της από την ανακατάληψη της Μοσούλης και της Ράκκα.
  • της αναμενόμενης ακύρωσης παραγγελίας κορβετών τ. MILGEM από την Σαουδική Αραβία.
  • της de facto, πλέον, περικύκλωσης των ανατολικών της συνόρων από αυτόνομες κουρδικές περιοχές.

Υ.Γ. Στον απόηχο των εξελίξεων, η ανακοίνωση εκπροσώπησης της Αιγύπτου στο Κατάρ, διαμέσου της Ελληνικής Πρεσβείας, μόνο θετικό πρόσημο μπορεί να έχει. Επαναβεβαιώνει το μακραίωνο ρόλο της χώρας μας ως γέφυρας Ανατολής και Δύσης, ο οποίος επιτρέπει τη διατήρηση προνομιακών σχέσεων με τον αραβικό κόσμο, όντας μέλος της “βαθιάς” Δύσης (ΕΕ-ΝΑΤΟ) – προνόμιο που ελάχιστοι στη Δύση απολαμβάνουν. Υπό αυτό το πρίσμα, η κρίση αυτή θα πρέπει να θεαθεί από την ελληνική εξωτερική πολιτική ως ευκαιρία για την αναθεώρηση του αυτοπροσδιορισμού του γεωπολιτικού ρόλου της Ελλάδας, ως αυτοτελούς αντί συμπληρωματικού. Θεώρηση που, εφόσον αξιοποιηθεί σωστά, θα αναβαθμίσει τη γεωπολιτική μας αξία.

Tagged under:

Απόφοιτος Τμήματος Πολιτικών Επιστημών Παντείου και Μεταπτυχιακού Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών. Ερευνητής στο Ίδρυμα Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Αμυντικών Θεμάτων και Ευρωατλαντικών Μελετών.

tbazinis@powerpolitics.eu

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest