Καταλονία: Διεκδικώντας νόμιμη αυτονόμηση ή αντισυνταγματική ανεξαρτητοποίηση;

Ελάχιστα εικοσιτετράωρα έχουν παρέλθει από την απόπειρα τέλεσης δημοψηφίσματος με θέμα την ανεξαρτητοποίηση ή μη της Καταλονίας από την Ισπανία. Η καταστολή του -όπως καταδεικνύει το οπτικοακουστικό υλικό αυτοπτών μαρτύρων, σε συνδυασμό με ισχυρισμούς- υπήρξε δριμεία, και οι βιαιοπραγίες εις βάρος απλών πολιτών πολυπληθείς. Οι αστυνομικές αρχές εφάρμοζαν κατά γράμμα τις αδιαπραγμάτευτες κυβερνητικές οδηγίες, προς επίτευξη ενός συγκεκριμένου αποτελέσματος: την πάση θυσία αποτροπή της διεξαγωγής του δημοψηφίσματος.

Η καταστολή του δημοψηφίσματος είχε επισήμως προαναγγελθεί από τον Πρωθυπουργό της Ισπανίας, Mariano Rajoy, ήδη από τον Σεπτέμβριο. Το βασικό επιχείρημα του Πρωθυπουργού για την απόρριψη του εγχειρήματος του δημοψηφίσματος βασιζόταν στην αντισυνταγματικότητά του. Συγκεκριμένα, το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ισπανίας απεφάνθη υπέρ της αντισυνταγματικότητας του δημοψηφίσματος αυτού, λόγω παράβασης του Άρθρου 2 του Συντάγματος περί της αδιάσπαστης ενότητας της Ισπανίας, και γιατί παράλληλα δεν τηρούνταν ούτε και οι τυπικές προϋποθέσεις διεξαγωγής του (Άρθρο 92).

Παρ’ότι τώρα τα διεθνή μέσα ενημέρωσης έχουν θορυβηθεί με το εν λόγω δημοψήφισμα, λίγοι ξέρουν ότι αυτό δεν υπήρξε ούτε το πρώτο δημοψήφισμα, ούτε το εναρκτήριο λάκτισμα των αγώνων ανεξαρτησίας -ή, καλύτερα, εντατικοποίησης της αυτονομίας- της περιοχής.

Με το Σύνταγμα του 1978, το ισπανικό σύστημα αυτοδιοίκησης -συχνά χαρακτηριζόμενο ως το πιο αποκεντρωμένο κρατικό σύστημα- παραχώρησε δυνατότητες αυτονόμησης των κοινοτήτων της Ισπανίας, που φτάνουν συνολικώς τις 17, υπό τον σαφή και ανεξαίρετο όρο να παραμένουν αναπόσπαστα κομμάτια του κράτους. Έτσι καθιερώθηκε ένα διττό σύστημα διακυβέρνησης, με επιμερισμό των εξουσιών -βάσει τομέων- είτε στην τοπική είτε στην κεντρική Κυβέρνηση.

Το 2006, εκμεταλλευόμενη τις συνταγματικά κατοχυρωμένες (Άρθρα 140-158) δυνατότητες εντατικοποίησης της αυτονομίας της, η Καταλονία προχώρησε στην κατάθεση νόμου περί καθιέρωσης Καθεστώτος Αυτονομίας (Estatus), ο οποίος επικυρώθηκε τόσο από τα δύο Κοινοβούλια (καταλανικό και ισπανικό) όσο και με τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος – με αποτέλεσμα, σαφώς, υπέρ του. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το Λαϊκό Κόμμα της Ισπανίας προσέφυγε στο Συνταγματικό Δικαστήριο προς ακύρωση του προαναφερθέντος νόμου. Έτσι, πάνω στο ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, και λαμβάνοντας υπ’ όψη τις ευρείες οικονομικές αυτονομίες που παρείχε το νέο κοινοτικό καθεστώς, το Συνταγματικό Δικαστήριο κήρυξε αντισυνταγματικά τα 14 άρθρα του Estatus, τα οποία ουσιαστικά εισήγαγαν τις βασικότερες ρυθμίσεις αυτονόμησης. Η περίπτωση της Καταλονίας επιβεβαίωσε τους φόβους περί αδυναμίας αλλαγής του ισπανικού καθεστώτος: οι συνταγματικά κατοχυρωμένες -υποτίθεται- δυνατότητες αυτονόμησης μάλλον κατέληξαν να είναι έπεα πτερόεντα.

Όμως, η επιθυμία των Καταλανών να επεκτείνουν την αυτονομία τους δεν πτοήθηκε. Αντίθετα, η αυξητική τάση της αποτυπώθηκε εντονότατα στα αποτελέσματα των εκλογών του 2012 και του 2015. Συγκεκριμένα, μετά τη μη αποδοχή του πρώτου δημοψηφίσματος περί ανεξαρτησίας της Καταλονίας το 2014 (με το ποσοστό συμμετοχής να αγγίζει το 35% των Καταλανών, και 80% των εγκύρων ψηφοδελτίων να τάσσονται υπέρ της ανεξαρτησίας), οι εκλογικές δυνάμεις υπέρ της ανεξαρτητοποίησης της περιοχής -ανεξαρτήτως ιδεολογικού προσανατολισμού- συσπειρώνονται γύρω από έναν στόχο: την ανάδειξη ενός γενικής αποδοχής αυτονομιστικού Parlament. “Μαζί για το Ναι” (“Junts pel Si”) επονομάστηκε το ενιαίο ψηφοδέλτιο, το οποίο συναποτελούσαν η CiU (Convergence and Union, διαχρονικό πολιτικό κόμμα που υποστήριζε τη μεγαλύτερη αυτονομία της Καταλονίας εντός της Ισπανίας) (Encyclopedia Britannica, 2017) κατά 60%, και η Ρεπουμπλικανική Αριστερά της Καταλονίας (ERC). Η ριζοσπαστική αριστερά της CUP αποφάσισε να μην λάβει μέρος στο ενιαίο ψηφοδέλτιο, διατηρώντας την αυτονομία της στις εκλογές. Η βασική υπόσχεση της αντικειμενικής αυτής συμμαχίας ήταν η εξής: εάν οι αυτονομιστικές δυνάμεις διασφαλίσουν αυτοδυναμία στο Κοινοβούλιο, εντός 18 μηνών θα ακολουθήσει μονομερής διακήρυξη της ανεξαρτησίας της Καταλονίας, με τη σύνταξη και την -με δημοψήφισμα- κύρωση ενός Συντάγματος της Καταλανικής Δημοκρατίας. Αν και εν τέλει συνεργάστηκαν με την CUP προς εξασφάλιση των απαιτούμενων εδρών στο καταλανικό Κοινοβούλιο, κατά τα άλλα το σχέδιο ακολουθήθηκε κατά γράμμα.

Ωστόσο, η Ισπανία δεν επρόκειτο να το επιτρέψει – όπως αποδείχθηκε και εμπράκτως. Άλλωστε, η ισχυρή βούληση ενός λαού υποχωρεί πάντοτε μπρος στα οικονομικά συμφέροντα: η Καταλονία, με πληθυσμό 7,5 περίπου εκατομμυρίων -16% του συνολικού- και με οικονομία ύψους 215,6 δισεκατομμυρίων ευρώ, παράγει περισσότερο από το ένα πέμπτο του ισπανικού Α.Ε.Π., ενώ οι εξαγωγές της περιοχής αγγίζουν τα 65,2 δισεκατομμύρια ευρώ – περισσότερα από το 1/4 του εθνικού συνόλου. Επίσης, οι ξένες επενδύσεις φτάνουν τα 37 δισεκατομμύρια ευρώ – πάνω από το 1/4 των επενδύσεων στην Ισπανία (Henley, 2017). Βέβαια, εξίσου αβέβαιο κρίνεται το μέλλον της Καταλονίας και εκτός της Ισπανίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διακηρύσσει ότι, σε μία πιθανή περίπτωση ανεξαρτητοποίησής της, δεν πρόκειται να δεχθεί την Καταλονία χωρίς τη σύμφωνη γνώμη της Ισπανίας, ενώ εναποθέτει πλήρως τη διαχείριση της κρίσης του δημοψηφίσματος στο φάσμα των εσωτερικών υποθέσεών της χώρας, που απαγορεύει οποιαδήποτε ανάμειξη (αρχή εθνικής κυριαρχίας) (Κωτσιόπουλος, 2015). Όσο για το διεθνές δίκαιο, απλώς “νίπτει τας χείρας του”. Τυπικά, η αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών κατοχυρώνεται τόσο ρητά (Άρθρο 1 παρ.2 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών) όσο και εμμέσως (Άρθρα 73 και 76). Ωστόσο, στην πράξη εφαρμόσθηκε μόνο σε περιπτώσεις αποαποικιοποίησης από το 1960 και έπειτα. Άλλωστε, όλοι οι διεθνείς οργανισμοί φοβούνται οποιαδήποτε πιθανότητα απόσχισης της Καταλονίας, με το σκεπτικό ότι θα ανοίξει ο “ασκός του Αιόλου” των αποσχιστικών τάσεων και άλλων εθνοτήτων, όπως οι Βάσκοι, οι Φλαμανδοί, κ.λ.π. – η γνωστή “βαλκανιοποίηση”. Οι Μεγάλες Δυνάμεις “τρέφουν” στους κόλπους τους πολλούς “ανήσυχους” μειονοτικούς πληθυσμούς, οπότε δεν διανοούνται να υποστηρίξουν τέτοιου είδους πρωτοβουλίες. Μόνος πιθανός σύμμαχος απομένει η Γαλλία, καθώς σε κάποιες περιοχές της ομιλούν καταλανικά – όπως στην Οξιτανία (Κωτσιόπουλος, 2015). Σχετικά, όμως, με το εάν πρέπει να κατοχυρωθεί ή όχι το δικαίωμα απόσχισης της Καταλονίας, αυτό είναι ένα μάλλον πολύ πιο περίπλοκο ζήτημα, που ξεπερνά διεθνείς κανόνες ή Κυβερνήσεις, και ανάγεται στον ρου της ιστορίας. Με άλλα λόγια: φέρει ιστορικά η Καταλονία επαρκή διαφοροποιητικά -σε εθνοτικό και πολιτισμικό επίπεδο- στοιχεία, ώστε να μπορεί να θεμελιωθεί οποιαδήποτε αξίωση απόσχισής της;

Πηγές:

  1. BBC News. (2017). Does Catalonia want to leave Spain?: http://www.bbc.com/news/world-europe-29478415
  2. Lamoncloa.gob.es. (2017). La Moncloa. Preliminary Title [Spain/Constitution].  http://www.lamoncloa.gob.es/lang/en/espana/leyfundamental/Paginas/titulo_preliminar.aspx
  3. Jacobinmag.com. (2017). The Future of Catalonia.https://www.jacobinmag.com/2016/06/catalonia-independence-spain-cup-jxsi-podemos-separatists-mas-puigdemont/
  4. Nardelli, A. (2017). Catalonia election: a guide to its most important vote yet. https://www.theguardian.com/world/datablog/2015/sep/24/guide-catalonia-most-important-election-ever
  5. Council on Foreign Relations. (2017). Can Catalonia Split With Spain?. https://www.cfr.org/interview/can-catalonia-split-spain
  6. Jiménez, A. and Jiménez, A. (2017). The Catalan Question and the Spanish Constitutional Court. http://verfassungsblog.de/catalan-question-spanish-constitutional-court/
  7. naftemporiki.gr. (2017). Πρωθυπουργός Καταλονίας: Η Ισπανία κατάργησε ντε φάκτο την αυτονομία μας. http://www.naftemporiki.gr/story/1277873/prothupourgos-katalonias-i-ispania-katirgise-nte-fakto-tin-autonomia-mas
  8. onalert.gr. (2017). Καταλονία: Πώς έφθασε στο δημοψήφισμα της 1ης Οκτωβρίου. http://www.onalert.gr/stories/katalonia-pv-eftase-sto-dhmopshfisma-prvths-oktvbriou/59776
  9. Jones, S. and Burgen, S. (2017). Catalan referendum: preliminary results show 90% in favour of independence. https://www.theguardian.com/world/2017/oct/01/dozens-injured-as-riot-police-storm-catalan-ref-polling-stations
  10. The Huffington Post. (2017). Πώς γιγαντώθηκε το κίνημα ανεξαρτησίας στην Καταλονία και φτάσαμε στο δημοψήφισμα της 1ης Οκτωβρίουhttp://www.huffingtonpost.gr/2017/09/30/katalonia-dimopsifisma-istoriki-anadromi-pos-eidiseis-diethnes_n_18146458.html
  11. BBC News. (2017). Does Catalonia want to leave Spain? http://www.bbc.com/news/world-europe-29478415
  12. Strange, Η. and Badcock, J. (2017). Anger in Barcelona after Spanish police arrest Catalan minister and 12 officials in raids over referendum. http://www.telegraph.co.uk/news/2017/09/20/spanish-police-arrest-catalan-junior-economy-minister-morning/
  13. Henley, J. (2017). How important is Catalonia to Spain? https://www.theguardian.com/world/2017/oct/02/catalonia-important-spain-economy-greater-role-size
  14. Dearden, L. (2017). The EU Commission just said the Catalan referendum was illegal. http://www.independent.co.uk/news/world/europe/catalan-independence-referendum-not-legal-spanish-constitution-european-commission-juncker-spain-law-a7978386.html
  15. Economist.com. (2017). Why the referendum on Catalan independence is illegal https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2017/09/economist-explains-17
  16. Κωτσιόπουλος, Ν. (2015). ΑΥΤΟΔΙΑΘΕΣΗ ΛΑΩΝ ΚΑΙ ΑΠΟΣΧΙΣΗ. ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΟΣΣΣΟΒΟΥ, ΚΡΙΜΑΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΟΝΙΑΣ. Διπλωματική, Τμήμα Διεθνών Σπουδών και Διπλωματία.
  17. Encyclopedia Britannica. (2017). Convergence and Union | political party, Spainhttps://www.britannica.com/topic/Convergence-and-Union
  18. Henley, J. (2017). How important is Catalonia to Spain? https://www.theguardian.com/world/2017/oct/02/catalonia-important-spain-economy-greater-role-size

Tagged under:

Φοιτήτρια Νομικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονικής. Συμμετοχή σε διάφορες προσομοιώσεις θεσμών των Ηνωμένων Εθνών με σημαντικές διακρίσεις. Μέλος της ELSA Θεσσαλονίκη με συμμετοχές σε διάφορες διοργανώσεις της. Ερωτευμένη με την διεθνή ιστορία και με την αλληλεξαρτηση της με την σύγχρονη πολιτική αρενα. Ενασχόληση με την εκμάθηση της ρωσικής γλώσσας. Λάτρης των ταξιδιών και της διεύρυνσης των πνευματικων-πολιτιστικών οριζόντων.
Προσωπικό moto: If you set out to be liked you will accomplish nothing. Margaret Thatcher

   Ροή άρθρων Συντάκτη

1 Comment

  1. Pingback: Τα έθνη υπό την (αν)ασφάλεια του κράτους: Θεωρία και παράθεση περιπτώσεων » Power Politics

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest