Ενεργειακές Κοινότητες και ο νέος νόμος 4513/2018

Στις 23 Ιανουαρίου 2018 δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο Νόμος 4513/2018 «Ενεργειακές Κοινότητες και άλλες διατάξεις». Το νομοσχέδιο αυτό, για το οποίο η συζήτηση και προετοιμασία είχαν ξεκινήσει ήδη από το καλοκαίρι του 2017, εισάγει για πρώτη φορά στα ελληνικά δεδομένα το θεσμό των Ενεργειακών κοινοτήτων, καθώς και το απαραίτητο πλαίσιο για τη δημιουργία και ανάπτυξή τους. Η μεταρρύθμιση αυτή έρχεται σε αρμονία με τις τελευταίες προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ενσωματώσει και ενισχύσει επιπλέον το θεσμό των Ενεργειακών Κοινοτήτων στα μέτρα της, για την προώθηση της χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σε συμμόρφωση με τη γενικότερη ενεργειακή και περιβαλλοντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε κείμενο του, το ίδιο το ΥΠΕΝ αναφέρεται στο νομοσχέδιο ως το επόμενο λογικό βήμα για την «ενεργειακή μετάβαση της χώρας σε καθαρότερες μορφές ενέργειας, αλλά και για τον εκδημοκρατισμό του ενεργειακού σχηματισμού». (ΥΠΕΝ, 2018). Τι είναι, όμως, οι Ενεργειακές Κοινότητες και τι ακριβώς προβλέπει ο νέος νόμος;

Ενεργειακές Κοινότητες

Ο θεσμός των Κοινοτήτων Ενέργειας δεν είναι κάτι καινούριο για όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες – αντιθέτως, σε ορισμένες χώρες της Βόρειας Ευρώπης, η ύπαρξη και λειτουργία τους μπορεί να μετρά μέχρι και κάποιες δεκαετίες, βοηθώντας, κατά συνέπεια, στην ανάδυση των Ενεργειακών Κοινοτήτων ως μια κοινή πρακτική μεταξύ των χωρών- μελών της ΕΕ. Όταν αναφερόμαστε σε έργα Ενεργειακών κοινοτήτων στις Ευρωπαϊκές χώρες, εννοούμε, με ένα ευρύ ορισμό, περιπτώσεις που «πολίτες κατέχουν ή συμμετέχουν στην παραγωγή “βιώσιμης” ενέργειας» (Roberts, J. et al., 2014). Δηλαδή, πολίτες οργανώνονται σε νομικές ενότητες και συλλογικά χρηματοδοτούν και ιδρύουν εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Την ενέργεια που παράγουν την χρησιμοποιούν για να καλύψουν τις ανάγκες τους, ή/και την πωλούν πάλι πίσω στο δίκτυο, και τα κέρδη μοιράζονται μεταξύ τους, ανάλογα με το ποσοστό που κατείχε ο καθένας. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε κοινωνίας ποικίλουν στις διάφορες χώρες, αφού εξαρτώνται από το κοινωνικό και, κυρίως, το πολιτικό και νομικό πλαίσιο που υπάρχει σε κάθε χώρα, αλλά και την ενεργειακή της αγορά.

Πλεονεκτήματα Ενεργειακών Κοινοτήτων

Σημαντικά παραδείγματα ενεργειακών κοινοτήτων υπάρχουν σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Γερμανία και η Δανία, με τις τελευταίες να θεωρούνται πρωτοπόροι στον τομέα. Ήδη από τη δεκαετία του 1970, στη Δανία, κοινότητες επένδυαν συλλογικά στα αιολικά πάρκα, πετυχαίνοντας σήμερα ο ρυθμός παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, που ανήκουν σε αυτές, να είναι από τους υψηλότερους παγκοσμίως. Από το 2001, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει έκθεση του ελληνικού ΥΠΕΝ, πάνω από 150.000 οικογένειες στη Δανία συμμετείχαν σε ενεργειακές κοινότητες, ενώ το αιολικό πάρκο Middelgrundens, έξω από την Κοπεγχάγη, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα

Πάρκο Middelgrundens στην Κοπεγχάγη, Δανία

μεγάλης κλίμακας ενεργειακού έργου, χρηματοδοτούμενο από ενεργειακή κοινότητα, αφού ανήκει κατά 50% στη συντεχνιακή σύμπραξη πολιτών Middelgundens Vindmollelaug I / S . Στη Γερμανία, από την άλλη, υπάρχουν σήμερα περίπου 800 ενεργειακές κοινότητες με 160.000 μέλη που επενδύουν σε αιολικά, αλλά και σε φωτοβολταϊκά πάρκα. Χαρακτηριστικό των ενεργειακών κοινοτήτων εδώ είναι ότι δεν περιορίζονται μόνο στην παραγωγή και προμήθεια της ενέργειας, αλλά επεκτείνονται κιόλας στην κατοχή και λειτουργία δικτύων ενέργειας.

Θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, τα τελευταία χρόνια, πιστή στην πολιτική της για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και της κλιματικής αλλαγής, έχει προωθήσει πληθώρα μέτρων στα κράτη-μέλη της. Στο κέντρο των προσπαθειών της βρίσκονται οι κανονισμοί και οδηγίες που αφορούν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τη χρήση τους σε κάθε τομέα ανθρωπίνων δραστηριοτήτων, θέτοντας, ταυτόχρονα, ως στόχο η χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να αγγίξει το 27% μέχρι το 2030. Για να επιτευχθεί η επιθυμητή ενεργειακή μετάβαση, η ΕΕ έχει καταλάβει ότι απαιτείται να κερδίσει την υποστήριξη του καταναλωτή, φέρνοντας στο προσκήνιο τον απλό πολίτη και τις ανάγκες του. Το παράδειγμα των ενεργειακών κοινοτήτων έδειξε ότι η συμμετοχή των πολιτών στην παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές οδήγησε σε υπολογίσιμη αύξηση της κοινωνικής αποδοχής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και, συνεπώς, σε προώθηση μιας βιώσιμης κοινωνίας. Οπότε, η συμπερίληψη του θεσμού των κοινοτήτων ενέργειας στα κείμενα με τις ενεργειακές αλλαγές που προωθεί, μοιάζει δεδομένη.

Αναφορές στις Κοινότητες ενέργειας παρατηρούνται τόσο στο πακέτο μέτρων για την προώθηση «Καθαρής Ενέργειας» (Clean Energy for All Europeans package) που υπέβαλλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Νοέμβριο του 2016, και περιλαμβάνει την οδηγία για τη χρήση των ανανεώσιμων πηγών (renewable energy directive), όσο και στο άρθρο 16 της οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου για την αναδιάρθρωση της εσωτερικής αγοράς ηλεκτρικού ρεύματος, το οποίο μιλάει για τοπικές ενεργειακές κοινότητες, θέτοντας και διαφορετικά κριτήρια για το καθένα. Ένα χρόνο μετά, το συμβούλιο κατέληξε στην τελική μορφή της νέας οδηγίας και την υιοθέτησε, στις 18 Δεκεμβρίου 2017, την οποία θα πρέπει να διαπραγματευθεί πλέον με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, χωρίς, όμως, να καταφέρει να δημιουργήσει στην Οδηγία αυτή ένα καινοτόμο και σαφές νομικό πλαίσιο για τις Ενεργειακές Κοινότητες, που θα προωθούσε έτσι ακόμα περισσότερο το θεσμό και θα τον εξέλισσε.

Χαρακτηριστικά, ο σύμβουλος της EU Greenpeace σε θέματα κλιματικής και ενεργειακής πολιτικής, Sebastian Mang, δήλωσε ότι η συνάντηση στις 18 Δεκεμβρίου φάνηκε σαν ένα βήμα πίσω αντί για μπροστά και ότι, εκτός από την Ελλάδα που πίεσε για το θέμα, οι περισσότερες χώρες «φάνηκαν αδιάφορες για το ζήτημα ή προσπαθούσαν να αποτρέψουν ή περιορίσουν την ιδέα της αυτο-παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας» (Simons, Fr. 2017). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ισπανία, που προσπαθεί να καθυστερήσει την προώθηση του θεσμού των ενεργειακών κοινοτήτων και την απελευθέρωσή του, γιατί θα έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια του φορολογικού τέλους που επιβάλει στους πολίτες της για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πάνελ (sun- tax), ανεξάρτητα αν πωλούν -ή όχι- την παραγόμενη ενέργεια πίσω στο δίκτυο. Από την άλλη πλευρά, η Γερμανία που είναι πρωτοπόρα στον τομέα πίεζε διακριτικά, ώστε η ενέργεια από μικρές μονάδες να καταναλώνεται μόνο στην περιοχή που παράγεται, γιατί οι μικρο-παραγωγοί δεν πληρώνουν για τη συντήρηση του δικτύου. Τέλος, εμφανής ήταν η απογοήτευση της REScoop.eu, μιας ομοσπονδίας 1500 ενεργειακών συνεταιρισμών, αφού δεν επιτεύχθηκε ξεκαθάρισμα του πλαισίου για τις ενεργειακές κοινότητες (διάκριση ορισμών και απαιτούμενων μεταξύ τοπικών ενεργειακών κοινοτήτων και κοινοτήτων ανανεώσιμης ενέργειας). Επιπλέον, η πρόβλεψη στο κείμενο από την Ευρωπαίκή Επιτροπή που κατοχύρωνε την «εξαίρεση των μικρών μονάδων παραγωγής από την υποχρέωση εξισορρόπησης δικτύου και την προτεραιότητά τους στην αποστολή πλεονασματικής ενέργειας στο δίκτυο, η οποία απορρίφθηκε από το Συμβούλιο, και αφέθηκε ως προαιρετική επιλογή του κάθε κράτους». Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με τον πρόεδρο του REScoop.eu, Dirk Vansintjan, οφείλεται και, σε μεγάλο βαθμό, στο γεγονός ότι πλέον οι ενεργειακές κοινότητες δεν ορίζονται «ως μη- κερδοσκοπικές μονάδες ανανεώσιμων πηγών διαχειριζόμενες αυτόνομα» και αποκλείοντας τις μεγάλες παραγωγικές μονάδες. Ο όρος «αυτόνομα» αφαιρέθηκε από το κείμενο, ανοίγοντας το δρόμο στις μεγάλες εγκαταστάσεις παραγωγής να επεκταθούν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (Simons, Fr. 2017).

Ο νέος Νόμος 4513/2018 «Ενεργειακές Κοινότητες και άλλες διατάξεις»

Με στόχο την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την αύξηση της κοινωνικής αποδοχής τους, τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας και την ενίσχυση της κοινωνικής αλληλεγγύης, ψηφίστηκε ο νέος νόμος για τις ενεργειακές κοινότητες. Σύμφωνα με το άρθρο 1, «Ενεργειακές Κοινότητες (Ε.Κοιν.) είναι αστικοί συνεταιρισμοί, με αποκλειστικό σκοπό την προώθηση της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας και καινοτομίας στον ενεργειακό τομέα, την αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας και την προαγωγή της ενεργειακής αειφορίας, την παραγωγή, αποθήκευση, ιδιοκατανάλωση, διανομή και προμήθεια ενέργειας, την ενίσχυση της ενεργειακής αυτάρκειας/ασφάλειας σε νησιωτικούς δήμους, καθώς και τη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας στην τελική χρήση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο» (ΦΕΚ , 23 Ιανουαρίου 2018). Δικαίωμα συμμετοχής έχουν «φυσικά πρόσωπα με πλήρη
δικαιοπρακτική ικανότητα, νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου ή νομικά πρόσωπα
ιδιωτικού δικαίου, Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού της ίδιας περιφερειακής ενότητας εντός της
οποίας βρίσκεται η έδρα της Ε.Κοιν. ή επιχειρήσεις αυτών, και Ο.Τ.Α. β΄ βαθμού
εντός των διοικητικών ορίων των οποίων βρίσκεται η έδρα της Ε.Κοιν.» (ΦΕΚ , 23 Ιανουαρίου 2018). Παρά τη διάκριση στα ευρωπαϊκά κείμενα μεταξύ τοπικών ενεργειακών κοινοτήτων και κοινοτήτων ανανεώσιμης ενέργειας, ο ελληνικός νόμος ιδρύει μία μορφή κοινοτήτων που συνδυάζει τα χαρακτηριστικά των δύο μορφών και έχουν δικαίωμα να ασκούν τις κάτωθι δραστηριότητες:

  • Παραγωγή, αποθήκευση, ιδιοκατανάλωση ή πώληση ηλεκτρικής ή θερμικής ή ψυκτικής ενέργειας από σταθμούς ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ
  • Παραγωγή, Διανομή και προμήθεια θερμικής ή ψυκτικής ενέργειας
  • Προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου προς Τελικούς Πελάτες
  • Διαχείριση πρώτης ύλης για την παραγωγή ενέργειας από βιομάζα ή βιορευστά ή βιοαέριο
  • Προμήθεια για τα μέλη της ενεργειακών προϊόντων, ηλεκτροκίνητων οχημάτων και οχημάτων εναλλακτικών καυσίμων.
  • Ανάπτυξη, διαχείριση και εκμετάλλευση υποδομών εναλλακτικών καυσίμων και οχημάτων εναλλακτικών καυσίμων
  • Εγκατάσταση και λειτουργία μονάδων αφαλάτωσης νερού, με χρήση Α.Π.Ε. εντός της περιφέρειας που βρίσκεται η έδρα της Ε.Κοιν. ΦΕΚ , 23 Ιανουαρίου 2018)

Σημαντικά στοιχεία του νομοσχεδίου, επίσης, είναι τα κριτήρια της εντοπιότητας που θέτει (50% συν ένα των μελών πρέπει να σχετίζονται με τον τόπο στον οποίο βρίσκεται η έδρα της Ε.Κοιν) το γεγονός ότι ζητά μη- κερδοσκοπικό χαρακτήρα στις κοινότητες -με κάποιες εξαιρέσεις-, παρ’ όλο που δεν απαιτείται από το Ευρωπαϊκό προσχέδιο το όριο στο μετοχικό κεφάλαιο στο 20%, με εξαίρεση για τους ΟΤΑ στο 40% και 50% στις νησιωτικές περιοχές και, τέλος, το γεγονός ότι προσφέρει οικονομικά κίνητρα και μέτρα στήριξης. Τέλος, ο νόμος περιέλαβε ιδιαίτερη πρόβλεψη για τις περιπτώσεις ιδιοκατανάλωσης μέσω εικονικής αυτοπαραγωγής, αφαιρώντας, κατ’ επέκταση, το «εμπόδιο για πολλά νοικοκυριά που δεν μπορούσαν να εγκαταστήσουν φωτοβολταϊκά πάνελ, είτε λόγω έλλειψης χώρου, είτε γιατί δεν τους άνηκε το ακίνητο» (energypress, 2017).

Το νομοσχέδιο έχει τραβήξει τα βλέμματα των μεγαλομετόχων της ενεργειακής αγοράς, αλλά και των απλών πολιτών. Το ΥΠΕΝ το χαρακτηρίζει ως το σημαντικό βήμα για τον ενεργειακό εκδημοκρατισμό της χώρας. Ο εκπρόσωπος, μάλιστα, του ελληνικού γραφείου της Greenpeace στα θέματα ενέργειας, Τάκης Γρηγορίου, χαρακτήρισε το νόμο ως καινοτομία της Ελλάδας στην Ευρώπη, που «ανοίγει μεγάλες ευκαιρίες για τους καταναλωτές, βοηθάει στην ενεργειακή μετάβαση της χώρας, αλλά και στηρίζει τα ευάλωτα νοικοκυριά, καταπολεμώντας οριστικά την ενεργειακή ένδεια». (energypress, 2017).

Πηγές: 

  1. Fruhmann, C. and Knittel, N. (2016). “Community Energy Projects: Europe’s Pioneering Task”. http://climatepolicyinfohub.eu/community-energy-projects-europes-pioneering-task#footnote1_kbk718n
  2. Roberts, J. and others. (2014). “Community Power: Model Legal Frameworks for Citizen-owned Renewable Energy”. http://www.embark.com.au/display/public/content/Community+energy+in+Europe
  3. European Council. (2018). Promoting renewable energy use – Council adopts its positionhttp://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2017/12/18/promoting-renewable-energy-use-council-adopts-its-position/
  4. Simon, Fr. (2017). People power? EU gets low marks on ‘energy communities’
    https://www.euractiv.com/section/energy/news/people-power-eu-gets-low-marks-on-energy-communities/ 
  5. Todorovic- Symeonides, Μ. (2017). Draft Law on Energy Communities http://www.internationallawoffice.com/Newsletters/Energy-Natural-Resources/Greece/Rokas-Law-Firm/Draft-Law-on-Energy-Communities?redir=1
  6. Naftemporiki, (2017). Ενεργειακές Κοινότητες: Κίνητρα σε καταναλωτές, ΟΤΑ και συνεταιρισμούς για παραγωγή ενέργειας. http://www.naftemporiki.gr/finance/story/1303613/energeiakes-koinotites-kinitra-se-katanalotes-ota-kai-sunetairismous-gia-paragogi-energeias
  7. ΦΕΚ, Αρ. Φύλλου 9, (23 Ιανουαρίου 2017). NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ. 4513
    Ενεργειακές Κοινότητες και άλλες διατάξεις. http://collab.lawspot.gr/sites/default/files/mashup/feka/2018/fek-9-2018.pdf
  8. energypress. (2017). Greenpeace: Η ενεργειακή δημοκρατία γίνεται πραγματικότητα στην Ελλάδα. https://energypress.gr/news/greenpeace-i-energeiaki-dimokratia-ginetai-pragmatikotita-stin-ellada 
  9. REScoop.eu (2017). Welcome to REScoop. https://www.rescoop.eu/
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (7 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest