Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία

Εισαγωγή

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες οι πολίτες παγκοσμίως -και ιδιαιτέρα οι κάτοικοι μεγάλων αστικών κέντρων- έχουν αρχίσει να ευαισθητοποιούνται σχετικά με την προέλευση και τον τρόπο παραγωγής της τροφής τους. Κυριευμένοι από την ανησυχία για τα διάφορα  περιβαλλοντικά, διατροφικά προβλήματα και προβλήματα δημόσιας υγιεινής που είναι σε έξαρση και συνδέονται άμεσα με την αγροτική και βιομηχανική παραγωγή τροφίμων, οι άνθρωποι αρχίζουν όλο και περισσότερο να απαιτούν διαύγεια αναφορικά με τα μέσα και τη διαδικασία της παραγωγής των τροφίμων και, ταυτόχρονα, την υιοθέτηση καλών πρακτικών μεθόδων σ’ αυτό τον τομέα. Με αυτό το σκεπτικό, λοιπόν, επιλέγουν να στραφούν σε εναλλακτικά συστήματα παραγωγής και διανομής τροφίμων, αποκηρύσσοντας σιγά σιγά τα κυρίαρχα μοντέλα του «γρήγορου φαγητού» και των «παγκόσμιων» προϊόντων. Η αλλαγή νοοτροπίας, που περιγράφηκε ανωτέρω, οδηγεί σ’ ένα σταδιακό επαναπροσδιορισμό της σχέσης των πολιτών των πόλεων, κυρίως, με το φαγητό τους, και στη δημιουργία «Εναλλακτικών Συστημάτων για τα Τρόφιμα», και νέες οικονομικές και κοινωνικές δομές που συνδέουν τους καταναλωτές με τους παραγωγούς και το αντίστροφο (Ανθοπούλου, Θ., Παρταλίδου, Μ., 2015).

Τα Τοπικά παραγόμενα προϊόντα, βιολογικά τρόφιμα, προϊόντα προέλευσης κ.ά. αποτέλεσαν την αρχή των εναλλακτικών αγρο-τροφικών συστημάτων, και άνοιξαν το δρόμο για νέα συστήματα συνεργασίας, που ενίσχυσαν την ασφάλεια τροφίμων και μείωσαν την κοινωνική και γεωγραφική απόσταση ανάμεσα στους αστούς καταναλωτές και τους παραγωγούς της υπαίθρου (Παρταλίδου, Μ., 2015). Πιο σύγχρονα, λιγότερο διαδομένα, αλλά πιο ουσιαστικά μέσα στην προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της σχέσης του ανθρώπου με την τροφή του είναι η «Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία» (ΚΥΓ), οι λαϊκές και υπαίθριες αγορές, καθώς και οι αστικοί δημοτικοί κήποι. Το άρθρο αυτό θα ασχοληθεί με το τί είναι η ΚΥΓ και τα παραδείγματά της στην Ελλάδα.

Τι είναι η Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία;

Η Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία είναι ένα εναλλακτικό κοινωνικο-οικονομικό μοντέλο διανομής τροφίμων, το οποίο επιτρέπει στον παραγωγό και τον καταναλωτή να μοιράζονται τους κινδύνους της γεωργίας. Παρόλο που υπάρχουν πολλές διαφορετικές παραλλαγές όσον αφορά τη δομή, όλα τα συστήματα ΚΥΓ μοιράζονται τα εξής κοινά χαρακτηριστικά: α) παραγωγή τροφίμων υψηλής ποιότητας, β) παραγωγή των τροφίμων με βάση αγρο-οικολογικούς κανόνες, γ)  άμεση σχέση μεταξύ των παραγωγών και των καταναλωτών, δ) αλληλεγγύη και ε) νοοτροπία εθελοντισμού (Gkiougki, J., 2015). Η ΚΥΓ είναι ένας εναλλακτικός τρόπος αγροτικής παραγωγής και διανομής τροφίμων, χωρίς ενδιάμεσους και με βάση μια σχέση επικοινωνίας και εμπιστοσύνης ανάμεσα στους αστούς καταναλωτές και τους κοντινούς αγρότες. Ο αγρότης και ο καταναλωτής συζητούν και συμφωνούν από πριν σχετικά με τον τύπο, την ποσότητα και τη δίκαιη τιμή για τα προϊόντα που επιθυμεί ο τελευταίος. Τα προϊόντα θα παρασχεθούν από τον παραγωγό στους καταναλωτές με ένα εβδομαδιαίο «καλάθι», και οι καταναλωτές με τη σειρά τους συνήθως πληρώνουν εκ των προτέρων, ενώ έχουν τη δυνατότητα να επισκεφθούν τη φάρμα και να βοηθήσουν στις εργασίες, ή απλά να παρατηρήσουν. Μέσω αυτής της συμφωνίας, οι αγρότες αποκτούν ασφάλεια, αφού προπληρώνονται, ενώ οι αστοί καταναλωτές αποκτούν πρόσβαση σε υγιεινά και φρέσκα τρόφιμα – μία δυνατή σχέση με τη φύση, και μία σχέση εμπιστοσύνης με τον παραγωγό.

Ιστορικά, η ιδέα των ΚΥΓ εμφανίζεται πρώτη φορά στην Ιαπωνία με το κίνημα «TEIKI». Κατά τη δεκαετία του 1970, οι μητέρες στην Ιαπωνία ανησυχούσαν για την ποιότητα της τροφής που προσέφεραν στα παιδιά τους, λόγω των χημικών που χρησιμοποιούνταν στη γεωργία (Ανθοπούλου, Θ., Παρταλίδου, Μ., 2015). Προκειμένου να αντιμετωπίσουν το ζήτημα αυτό στράφηκαν απευθείας στους αγρότες, και με επαφές μαζί τους εξασφάλισαν την προμήθειά τους με φρέσκα τρόφιμα παραγμένα με τη βιολογική μέθοδο. Λίγο αργότερα παρόμοια κινήματα εμφανίστηκαν στην Ευρώπη, και ειδικότερα στην Ελβετία, τη Γερμανία και την Αυστρία, ενώ τη δεκαετία του 1980 αυτό το είδος πρακτικής πέρασε  και στις ΗΠΑ, όπου και απόκτησε το όνομα Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία. Τότε αποκρυσταλλώθηκαν οι αρχές και η δομή της, που έχουν μείνει σχεδόν απαράλλαχτες ως σήμερα. Επίσης, είναι σημαντικό να αναφέρουμε τα σχήματα «AMAP» (Associatiion pour le Maintien d’ une Agriculture Paysanne= Ένωση για τη διατήρηση της Αγροτικής Γεωργίας) που αναπτύχθηκε στη Γαλλία τη δεκαετία του 2000, με σκοπό να διατηρήσει και να ενισχύσει περαιτέρω την οικογενειακή γεωργία και τις μικρές φάρμες (Ανθοπούλου, Θ., 2015).

ΚΥΓ στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η ιδέα του «καθαρού» και ποιοτικού φαγητού εισήχθη κατά τη δεκαετία του 1990, με την άνοδο των βιο-καλλιεργητών, «οι οποίοι αντιλήφθηκαν τους περιορισμούς των υπαρχόντων μοντέλων αγοράς»(Gkiougki, J., 2015), και έτσι άρχισαν να εισάγουν εναλλακτικά «κανάλια» διανομής των προϊόντων τους. Ωστόσο, οι ομάδες ΚΥΓ, με τα ιδανικά που παρουσιάστηκαν ανωτέρω, εμφανίστηκαν στην Ελλάδα μόλις το 2009, με αφορμή την οικονομική κρίση της χώρας. Η οικονομική εξαθλίωση των Ελλήνων πολιτών, ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα, και ταυτόχρονα η ανάγκη για φρέσκα, θρεπτικά τρόφιμα και σε προσιτή τιμή, σε συνδυασμό πάντα με την αλλαγή στη νοοτροπία του φαγητού, που περιγράφηκε στον πρόλογο και που εξαπλωνόταν σε όλες τις χώρες, οδήγησαν την ελληνική κοινωνία, με τη σειρά της, να αναζητήσει εναλλακτικούς τρόπους προμήθειας και παράδοσης των τροφίμων.

Οι περισσότερες ομάδες ΚΥΓ στην Ελλάδα λειτουργούν με βάση το σχήμα «καλάθι» με βασικό ιδανικό την κατανομή του κινδύνου μεταξύ των καταναλωτών και των γεωργών μικρών μονάδων που ζουν σε κοντινή απόσταση, «είτε με το να αποδέχονται να πληρώνουν ελάχιστα περισσότερα χρήματα για να αποζημιώσουν τον αγρότη για μία κακή σοδειά, είτε ενισχύοντάς τον οικονομικά κ.ά.»(Gkiougki, J., 2015). Το «καλάθι» που προσφέρουν οι αγρότες -το οποίο, στην πραγματικότητα, είναι μία μεγάλη τσάντα φιλική προς το περιβάλλον- περιέχει μια μεγάλη ποικιλία από εποχιακά λαχανικά ή/και φρούτα βιολογικής παραγωγής περίπου οχτώ κιλών για δέκα ευρώ (πληροφορίες από τις αρχές του 2015) (Ανθοπούλου, Θ., 2015).

Παραδείγματα ΚΥΓ στην Ελλάδα

Η πρώτη επίσημη οργάνωση ΚΥΓ, η οποία θεωρείται η μεγαλύτερη και πιο αποτελεσματική είναι οι «Αγροναύτες» στην Αθήνα. Οι «Αγροναύτες» δημιουργήθηκαν το 2010 και είναι «μια ομάδα ανήσυχων πολιτών, οι οποίοι άρχισαν συζητήσεις και παρουσιάσεις, με σκοπό να ενημερώσουν τους πολίτες στην Αθήνα για την ΚΥΓ» (Gkiougki, J., 2015). Ύστερα από λίγο διάστημα, τα μέλη της ομάδας κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα δίκτυο καταναλωτών που ενδιαφέρονταν να αγοράζουν απευθείας από τους παραγωγούς. Το δίκτυο σήμερα περιλαμβάνει και εξυπηρετεί περίπου 300 οικογένειες σε εβδομαδιαία βάση, και προμηθεύεται τα τρόφιμα από δύο βασικούς παραγωγούς και άλλους δύο περιστασιακά. Η πρώτη περιοχή που εξυπηρετήθηκε ήταν το Χαλάνδρι, αλλά το δίκτυο πλέον έχει επεκταθεί και σε άλλες περιοχές όπως Αγία Παρασκευή, Μαρούσι, Κηφισιά, Παγκράτι, Ηλιούπολη κ.ά. Το αντίτιμο για τα τρόφιμα πληρώνεται απευθείας στον παραγωγό με την παράδοση του «καλαθιού», αλλά οι καταναλωτές ενθαρρύνονται να προπληρώνουν ετήσια ή μηνιαία συνδρομή. Οι Αγροναύτες είναι οργανωμένοι με βάση την αρχή του εθελοντισμού, προωθώντας την ιδέα της αυτο-οργάνωσης. Τα μέλη των Αγροναυτών είναι απλά ο σύνδεσμος μεταξύ των παραγωγών και καταναλωτών, δεν διαχειρίζονται καθόλου τις πληρωμές, απλά κάνουν τις παραδόσεις σε συγκεκριμένα, ορισμένα εκ των προτέρων, σημεία παραλαβής. Προκειμένου να αρχίσουν παραδόσεις σε μια περιοχή απαιτείται η συμμετοχή τουλάχιστον είκοσι οικογενειών, αλλά τον τελευταίο καιρό μπορεί να δεχτούν και λιγότερες αν μπορούν να τη συνδυάσουν με παράδοση σε άλλη κοντινή περιοχή που συμμετέχει στο δίκτυο. Τέλος, οι καταναλωτές ενθαρρύνονται να επισκεφθούν τις φάρμες, να επικοινωνήσουν με τον αγρότη- παραγωγό, να μάθουν για τη διαδικασία παραγωγής, ή ακόμα και να συμμετάσχουν σε κάποιες δραστηριότητες, «καλλιεργώντας» έτσι μια σχέση εμπιστοσύνης με τον καλλιεργητή, αλλά και επανακτώντας επαφή με τη φύση.

Ομάδες ΚΥΓ υπάρχουν και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Μία φάρμα έξω από τη Θεσσαλονίκη υιοθέτησε τις αρχές της ΚΥΓ και δημιούργησε μια ομάδα οικογενειών που επισκέπτονταν τη φάρμα για να παραλάβουν τα τρόφιμα, αλλά ταυτόχρονα για να πάρουν μέρος σε δραστηριότητες όπως ιππασία, βόλτες, εργαστήρια, ή ακόμα στις εργασίες της φάρμας, δημιουργώντας ισχυρό δεσμό εμπιστοσύνης με τον καλλιεργητή. Επίσης, υπάρχει μια φάρμα με το όνομα «Περιβόλι της Κορίνθου», 80 χλμ νότια της Αθήνας, που έχει δημιουργήσει μια άτυπη οργάνωση γεωργών από το 2011, ενώ από το 2013 έχει αρχίσει να δέχεται παραγγελίες μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και υιοθέτησε την ιδέα του «καλαθιού». Εξυπηρετούν περίπου πενήντα οικογένειες στην Αθήνα, και προσφέρουν εκπτώσεις αν οι οικογένειες αποφασίσουν να επισκεφθούν τη φάρμα και να βοηθήσουν στις δουλειές κάποιες φορές μέσα στο χρόνο. Τέλος, υπάρχει μια οργάνωση στο Ηράκλειο της Κρήτης βασισμένη στο πρότυπο των Αγροναυτών που ονομάζεται «Ζιζάνια». Δημιουργήθηκε από μία ομάδα φοιτητών που ανησυχούσαν για τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι αγρότες και την άνιση κατανομή της τροφής. Οι εθελοντές που εμπλέκονται στην ομάδα οργανώνουν κάθε πλευρά από τις παραγγελίες ως την παράδοση, και οι καταναλωτές έχουν την επιλογή του «καλαθιού» ή «ανοιχτής παραγγελίας» που περιλαμβάνει λαχανικά, αλλά και γαλακτοκομικά προϊόντα και κρέας (Gkiougki, J., 2015).

Επίλογος

Σε σχέση με άλλες Ευρωπαικές χώρες, η Ελλάδα έχει πολύ δρόμο να διανύσει ακόμα αναφορικά με την Κοινωνικά Υποστηριζόμενη Γεωργία, καθώς δεν υπάρχουν πολλές ομάδες ΚΥΓ που να εξυπηρετούν σε όλη τη χώρα, αλλά ούτε και μεγάλη προσφορά από αγρότες. Αυτοί που ήδη λειτουργούν με βάση τις αρχές της ΚΥΓ το κάνουν ανεπίσημα, αφού δεν υπάρχει καμία νομοθετική πρόβλεψη που να τούς αφορά, καταδεικνύοντας έτσι την ανάγκη ενίσχυσης του θεσμού τόσο με νομοθετικό υπόβαθρο, αλλά και με οικονομικές ενισχύσεις, τόσο σε κρατικό όσο και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Η αφοσίωση, όμως, των ήδη υπαρχόντων μελών ομάδων ΚΥΓ στην Ελλάδα, τόσο από την πλευρά των καταναλωτών όσο και από την πλευρά των αγροτών, είναι πολύ ελπιδοφόρος, και δείχνει ότι υπάρχει χώρος και διάθεση για εξέλιξη, ιδιαιτέρα εντός ενός πιο καρποφόρου πλαισίου, εκτός κρίσης.

Πηγές:

  1. Γκιούγκη, Τ. (2016). Overview of Community Supported Agriculture in Europe, επιμέλεια της the Ευρωπαϊκής ομάδας Έρευνας ΚΥΓ. http://urgenci.net/wp-content/uploads/2016/05/Overview-of-Community-Supported-Agriculture-in-Europe-F.pdf
  2. Ανθοπούλου, Θ. and Παρταλίδου, Μ. (2015). Εναλλακτικά αγροτροφικά δίκτυα και νέες αλληλέγγυες εταιρικότητες μεταξύ πόλης και υπαίθρου. Διερευνώντας την κοινοτικά υποστηριζόμενη γεωργία, Γεωγραφίες, νουμ. 25, σελ. 13-23
  3. Ανθοπούλου, Θ. και Παρταλίδου, Μ. (2015). Αγροναύτες στην πόλη. Καλάθια λαχανικών στις γειτονιές της πόλης και ΚΥΓ. http://www.athenssocialatlas.gr/en/article/agronauts-in-the-city/
  4. Παρταλίδου, Μ. (2015). Διατροφικά μίλια και μελλοντικά σενάρια για τα τοπικά συστήματα τροφίμων στην περιφερειακή περιοχή της Ελλάδας. Εγχειρίδιο για τη Γεωργία, τόμος 44 νουμ. 2

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest