Η Ελευθερία του Τύπου στην Καμπότζη: Error 404 – freedom not found

Η περιοχή της γαλλικής Ινδοκίνας δεν σταμάτησε να βρίσκεται σε αναταραχή ανά τα χρόνια. Μόλις το 1993 επιτεύχθηκε η εγκαθίδρυση της πολυκομματικής δημοκρατίας και κατοχυρώθηκε το όνομα της πρώην λαϊκής δημοκρατίας της Καμπουτσέα, έπειτα Βασίλειο της Καμπότζης και πλέον απλώς Καμπότζης, εφόσον ο ρόλος του βασιλιά γίνεται μάλλον συμβολικός. Το εν λόγω έτος ανήλθε στην εξουσία μέσω πολυκομματικού σχηματισμού ο Hun Sen για πρώτη φορά έπειτα της εκλογής του κατά το 1985. Ο Hun Sen, παρότι προέρχεται από το κόμμα των Ερυθρών Χμερ, καταδικασμένο για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, όπως η γενοκτονία, αποτελεί τον ηγέτη του Λαϊκού Κόμματος της Καμπότζης (CPP).

Ο πρωθυπουργός Hun Sen

To 1997 ο ίδιος πραγματοποίησε πραξικόπημα κατά του τότε πρωθυπουργού. Μετά το πραξικόπημα, ο Hun Sen αναλαμβάνει μόνιμα-θα μπορούσε να ειπωθεί- την πρωθυπουργική θέση στην Καμπότζη, αφού βρίσκεται στην εξουσία έως σήμερα και χαρακτηρίζεται από τους μακροβιότερους στην εξουσία πρωθυπουργούς παγκοσμίως. Οι προβλεπόμενες εκλογές της Καμπότζης για το 2018 προγραμματίστηκαν για την 29η Ιουλίου, και οι ανησυχίες τις διεθνούς κοινότητας επ’ αυτών αυξάνονται μέρα με τη μέρα.

H Καταδίκη

Στις 21 Μαρτίου του 2018, με πρωτοβουλία της Νέας Ζηλανδίας, 45 συνολικά κράτη καταδίκασαν στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ (UNHRC), εν όψει των επικείμενων εκλογών, την Καμπότζη σχετικά με πλείστα πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα που, όπως φαίνεται, καταπατώνται από την κυβέρνηση της χώρας. Συγκεκριμένα, το σύνολο αυτών των  45 χωρών υπενθυμίζει στην Καμπότζη πως υιοθετεί πρακτικές ενάντια στην Διακήρυξη για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου των Νοτιοανατολικών Ασιατικών Χωρών (ASEAN Human Rights Declaration), την οποία έχει υπογράψει και επικυρώσει συνταγματικά η χώρα. Το κατηγορητήριο αυτό στηρίζεται στις παρεμβάσεις που έχει δεχτεί ο τύπος και η κοινωνία των πολιτών, επιδιώκοντας μονάχα την θετική προβολή του κομματικού σχηματισμού του Hun Sen. Επιπλέον, ο προηγούμενος ηγέτης του κύριου αντιπολιτευτικού κόμματος βρέθηκε εξόριστος το 2015, και ο σημερινός ηγέτης της αντιπολίτευσης, Kem Sokha (CNRP) βρέθηκε έγκλειστος σε φυλακές υπό άθλιες και αναξιοπρεπείς συνθήκες, με την κατηγορία της συνεργασίας του κόμματος με αμερικανικούς παράγοντες για την ανατροπή της καμποτζιανής κυβέρνησης. Με την ίδια κατηγορία, το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας μερίμνησε για την «νόμιμη» κράτησή του αλλά και για τη διάλυση του CNRP, απαγορεύοντας την πολιτική δράση των 118 μελών του για πέντε έτη, και διανέμοντας τις κεκτημένες έδρες του σε μη εκλεγμένα μέλη του κυβερνώντος κόμματος και σε άλλα κοινοβουλευτικά κόμματα αυθαιρέτως. 

Πέρα από αυτά, με την πρόφαση πως κινδυνεύει η εθνική ασφάλεια, το καθεστώς της Καμπότζης προέβη σε απολύσεις -αν όχι φυλακίσεις- των αντικυβερνητικών δημοσιογράφων πέραν της απαγόρευσης του κόμματος της αντιπολίτευσης. Επιπλέον, έχοντας εξασφαλίσει την αγορά των περισσότερων και βασικότερων μέσων μαζικής ενημέρωσης, όπως της Phnom Penh Post από έναν φιλικό προς τον Sen Hun επιχειρηματία από τη Μαλαισία, διανύεται η χειρότερη περίοδος για την ελευθερία της ενημέρωσης στη χώρα. Ένας από τους πολλούς εξόριστους δημοσιογράφους, ο Aun Pheap της Cambodia Daily που έκλεισε το 2017, επικεντρωμένος επί 30 έτη στο ρεπορτάζ υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της διαφάνειας και της χρηστής διακυβέρνησης, δήλωσε πως «…είναι η χειρότερη περίοδος για τη δημοσιογραφία που έχω δει μέσα σ’ αυτά τα 30 χρόνια εργασίας μου». 

Ο Kem Sokha, ηγέτης της αντιπολίτευσης και του CNRP, που φυλακίστηκε αυθαίρετα το 2017

Αποσπασματικά και ειδικότερα, τα 45 κράτη δηλώνουν πως « […] παροτρύνουμε τη βασιλική κυβέρνηση της Καμπότζης να απέχει από τη χρήση δικαστικών, διοικητικών και φορολογικών μέτρων ως πολιτικά μέσα κατά της αντιπολίτευσης, των μέσων ενημέρωσης, της κοινωνίας των πολιτών και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και να αναθεωρήσει περαιτέρω το νόμο περί ενώσεων και ΜΚΟ (LANGO), το νόμο περί συνδικαλιστικών οργανώσεων, τον ποινικό κώδικα της Καμπότζης και τις πρόσφατες τροποποιήσεις στο Σύνταγμα. Το πολιτικό περιβάλλον πρέπει να είναι εκείνο στο οποίο τα κόμματα της αντιπολίτευσης, η κοινωνία των πολιτών και τα μέσα ενημέρωσης μπορούν να λειτουργήσουν και να διεκπεραιώνουν τους νόμιμους ρόλους τους χωρίς φόβο, απειλές ή αυθαίρετους περιορισμούς».Επίσης, η κυβέρνηση προτρέπεται να ακολουθήσει πιστά τις οδηγίες του Ειδικού Εισηγητή του ΟΗΕ για την Καμπότζη (UN Special Rapporteur on Cambodia) προς διόρθωση όλων των παραπάνω, ενώ καλείται ο Ύπατος Αρμοστής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων να παρέμβει για λεπτομερέστερη ενημέρωση. Παράλληλα, ο Phil Robertson, αναπληρωτής διευθυντής του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch) της Ασίας, μιλά για «ένα καταλυτικό πλήγμα για την ελευθερία του Τύπου στην Καμπότζη». Σύμφωνα, λοιπόν, με τα παραπάνω, η Καμπότζη καταπατά σίγουρα -αν όχι μόνο- τα άρθρα 18 και 19 της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου του 1948, πέραν αυτής των Νοτιοανατολικών Ασιατικών Χωρών.

Η Ελευθερία Του Τύπου και η Φίμωση

Η ελευθερία του τύπου που απορρέει από αυτήν της έκφρασης δεν ήταν δεδομένη παγκοσμίως, παρά το ότι κάθε φιλελεύθερο Σύνταγμα εμπεριείχε την ελευθερία του λόγου και της έκφρασης στα πρώτα κιόλας άρθρα του. Η ελευθερία αυτή ενισχύθηκε σημαντικά το 1948 από τα Ηνωμένα Έθνη μέσω της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, κάτι που φαίνεται ξεκάθαρα στο άρθρο 19.

Για την περαιτέρω προστασία της ελευθερίας της έκφρασης, της ιδεολογίας και της προσωπικής γνώμης, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών υιοθέτησε το 1966 το Οικουμενικό Σύμφωνο για τα Ατομικά και τα Πολιτικά Δικαιώματα, και μέσω του άρθρου 19 όχι μόνο κατοχυρώνεται το δικαίωμα της προσωπικής άποψης και έκφρασης χωρίς ουσιαστικά εμπόδια, αλλά και το δικαίωμα πρόσβασης στην αμερόληπτη και ανεξάρτητη ενημέρωση είτε οι πηγές αυτής προέρχονται από οπτικοακουστικά μέσα πληροφόρησης, είτε από έντυπα ή άλλα μέσα. Επίσης, δεν θα μπορούσε να παραλειφθεί η συμβολή της UNESCO στην προώθηση της ελευθερίας της έκφρασης και του τύπου, προωθώντας συνεχώς τις αξίες αυτές και δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα και στην ανάγκη προστασίας των δημοσιογράφων.

Σύμφωνα με το Συμβούλιο της Ευρώπης (COE), η ελεύθερη, ανεξάρτητη και πλουραλιστική λειτουργία των παραδοσιακών και νέων μέσων μαζικής ενημέρωσης, όπως και των κοινωνικών δικτύων, αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία κάθε λειτουργικού δημοκρατικού πολιτεύματος. Δεν είναι λίγες οι φορές που διάφορες εγκληματικές δράσεις ή η κατάχρηση εξουσίας, ακόμη κι από άτομα που απολαμβάνουν κάποιας μορφής ασυλίας λόγω αξιώματος, έχουν δει το φως τη δημοσιότητας μέσω της δράσης των δημοσιογράφων. Συνεπώς, με την αμερόληπτη λειτουργία των ΜΜΕ ιδιώτες, δημόσιοι λειτουργοί, τοπικοί φορείς εξουσίας, ακόμη και η ίδια η εκάστοτε κυβέρνηση μπορούν να βρεθούν υπόλογοι.

Παράλληλα,  η ελευθερία της έκφρασης κατοχυρώνεται στο άρθρο 11 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, όπως και στο άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προστασία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Θεμελιωδών Ελευθεριών. Επιπλέον, ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) προωθεί σθεναρά την ελευθερία του τύπου και της έκφρασης με κάθε αφορμή και στα 57 συμμετέχοντα Κράτη. Βρίσκει κοινό τόπο την παραπάνω άποψη περί πλουραλισμού, και υπερτονίζει την ελευθερία της έκφρασης για τη θεμελίωση και τη βιωσιμότητα κάθε δημοκρατίας. Στο πλαίσιο αυτό, παρέχεται συμβουλευτική και τεχνική υποστήριξη και προωθείται η διαφάνεια με κάθε δυνατό τρόπο, ώστε να διασφαλιστεί η ελευθερία του τύπου. Επίσης ο οργανισμός, όπως και η UNESCO, δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στη σημασία προστασίας και ασφάλειας των δημοσιογράφων, όταν οι εγχώριες καταστάσεις οξύνονται.

Ωστόσο, αμέτρητες μοιάζουν οι φορές που, ακόμη και στα ευρωπαϊκά κράτη, η ελευθερία του τύπου και της έκφρασης τίθεται στο «περιθώριο». Όταν δη το «περιθώριο» αυτό λαμβάνει άλλες διαστάσεις, η κοινωνία έρχεται αντιμέτωπη με περιστατικά όπως:

 η δολοφονία της Μαλτέζας δημοσιογράφου που εντρυφούσε σε πολιτικοοικονομικά σκάνδαλα μεγατόνων. Στα δυτικά φιλελεύθερα κράτη χαρακτηριστική είναι επίσης η περίπτωση του Ηνωμένου Βασιλείου καθώς καταλαμβάνει τη 40η θέση απ’ τα 180 κράτη του Παγκόσμιου Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα (Reportes Without Borders, RSF) ενώ η Ελλάδα την 74η  και η Τουρκία μετά βίας αγγίζει την 157η.  Την πρώτη θέση στην ελευθερία του Τύπου κατέχει η Νορβηγία ενώ την τελευταία η Βόρειος Κορέα. Στην 142η θέση βρίσκεται η Καμπότζη, με λιγότερες από δέκα μονάδες διαφορά από την Τουρκία. Βάσει των τελευταίων πρακτικών της καμποτζιανής κυβέρνησης εν όψει εκλογών, εξαιρετικά εύλογα προκύπτει η διεθνής ανησυχία για «κατρακύλα» της χώρας περαιτέρω στον Παγκόσμιο Δείκτη.

Αντι Επιλόγου

Πολλάκις γίνεται αντιληπτή η χειραγώγηση των μέσων μαζικής ενημέρωσης, και γι’ αυτό πλήθος πολιτών καταφεύγει στο διαδίκτυο, συνδυάζοντας ακόμη και παραπάνω από δύο ή τρεις πηγές για να επιτύχει μια διασταυρωμένη πληροφόρηση. Η μερίδα πολιτών, όμως, που δεν επιθυμεί ή δεν δύναται να αφοσιωθεί τόσο στην έγκυρη ενημέρωση, δεν πρέπει να αφήνει αδιάφορη την κοινωνία – κι ούτε την αφήνει. Χάρη στην ελευθεροτυπία, στη σχολαστικότητα και στην προσήλωση δημοσιογράφων και λοιπών ανταποκριτών και κειμενογράφων-ερευνητών δημιουργείται η δυνατότητα της άμεσης γνώσης και ανοίγεται ο δρόμος προς τη διαφάνεια, παρά τα εμπόδια που μπορεί να δημιουργούν κυβερνήσεις, ομάδες πίεσης, λόμπι και λοιποί ισχυροί κύκλοι. Επανειλημμένα έχουν αναφερθεί περιπτώσεις σωματικής βλάβης δημοσιογράφων εν ώρα «καθήκοντος» ή εξαιτίας αυτού, και δεν είναι λίγες οι αιτήσεις ασύλου, αλλά και οι δολοφονίες των ανθρώπων αυτών που μάχονται για να εξασφαλίσουν την ενημέρωση και τη διαφάνεια για την κοινωνία. Η ενίσχυση αυτών και η υπεράσπισή τους είναι το λιγότερο που μπορεί ένα κοινωνικό σύνολο να τους προσφέρει.

Πηγές:

  1. Erin McCarthy Holliday (2018). UN rights experts call on Cambodia to ensure media freedom ahead of vote. http://www.jurist.org/paperchase/2018/06/un-rights-experts-call-on-cambodia-to-ensure-media-freedom-ahead-of-vote.php
  2. Christopher Anderson (2018). Cambodia’s efforts to sideline opposition condemned by 45 nations. http://www.jurist.org/paperchase/2018/03/cambodias-efforts-to-sideline-opposition-condemned-by-45-nations.php
  3. US Mission Geneva (2018). Joint Statement on the Human Rights Situation in Cambodia. https://geneva.usmission.gov/2018/03/21/joint-statement-on-the-human-rights-situation-in-cambodia/
  4. OCHR (2018). NEWS RELEASE: Cambodia: UN experts express concerns about media freedoms ahead of vote. http://cambodia.ohchr.org/sites/default/files/180614_Rhona%20statement%20on%20election%20(E-Final).pdf
  5. COE (n.d.). Media freedom, independence and diversity. https://www.coe.int/en/web/commissioner/thematic-work/media-freedom
  6. OSCE (n.d.). Media freedom and development. https://www.osce.org/media-freedom-and-development
  7. Ruddick, G. (2017). Global press freedom plunges to worst level this century. https://www.theguardian.com/media/2017/nov/30/press-freedom-at-all-time-low-journalist-safety-article-19-v-dem-study
  8. Waterson, J. (2018). UK among the worst in western Europe for press freedom. https://www.theguardian.com/media/2018/apr/25/uk-among-the-worst-in-western-europe-for-press-freedom
  9. European Commission (n.d.). Media Freedom and Pluralism. https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/policies/media-freedom-and-pluralism
  10. Ant, O. (2018). On Eve of Turkey’s Election, Only Erdogan Gets TV Time. https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-06-23/on-eve-of-vote-only-erdogan-gets-tv-time-campaign-trail-update
  11. Chhor, T. (2018). The Death of Press Freedom in Cambodia. https://freedomhouse.org/blog/death-press-freedom-cambodia
  12. Ellis-Petersen, H. (2018). Newspaper takeover is ‘staggering blow’ to Cambodia’s free press. https://www.theguardian.com/world/2018/may/06/newspaper-takeover-staggering-blow-cambodia-free-press-phnom-penh-post
  13. Smith, N. (2018). Sale of Cambodian newspaper sparks fears of crackdown on press freedom. https://www.telegraph.co.uk/news/2018/05/07/sale-cambodian-newspaper-sparks-fears-crackdown-press-freedom/
  14. RSF (2018). 2018 WORLD PRESS FREEDOM INDEX. https://rsf.org/en/ranking
  15. COE (n.d.). Platform to promote the protection of journalism and safety of journalists. Turkey. https://www.coe.int/en/web/media-freedom/turkey
  16. BBC (2015). Cambodia profile – Media. https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13006543
  17. BBC (2018). Cambodia profile – Timeline. https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13006828
  18. OHCHR (n.d.). Special Rapporteur on the situation of human rights in Cambodia. https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/SP/CountriesMandates/KH/Pages/SRCambodia.aspx
  19. Universal Declaration of Human Rights (1948)http://www.un.org/en/universal-declaration-human-rights/
  20. UN Treaties. International Covenant on Civil and Political Rights. https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%20999/volume-999-i-14668-english.pdf
  21. UNESCO. Safety of Journalists and Impunity. http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/freedom-of-expression/safety-of-journalists/

 

Έχει περάσει αρκετός χρόνος (1 έτος) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest