Εκλογές 1981: Πρώτη φορά πέραν της Δεξιάς

Τα εκλογικά σώματα είχαν την τάση να τιμωρούν όποιον βρέθηκε στην εξουσία κατά τη δεκαετία του 1970: Ο Kohl και η Thatcher επωφελήθηκαν για λογαριασμό της Δεξιάς, εξίσου όμως επωφελήθηκαν ο Mitterrand και ο Παπανδρέου.

Η εκάστοτε ιστορική περίοδος διακατέχεται από στιγμές-σταθμούς. Στη συγκεκριμένη το τρένο των εξελίξεων μπορεί να αλλάζει οδηγό, μπορεί να αλλάζει πορεία, αλλά δεν εκτροχιάζεται τελικά παρά τις ανησυχίες, διότι στηρίζεται σε νέες πολιτικές σταθερές και συγκεκριμένες δυναμικές, όπως αυτές ξεδιπλώνονται μετά το τέλος της αμέσως προηγούμενης περιόδου.

Υπό τη σκιά της εξέγερσης του Νοέμβρη και της Κυπριακής τραγωδίας η δικτατορία θα δεχθεί καίρια χτυπήματα, και θα αρχίσει να αναζητά διαύλους επικοινωνίας με τον έως τότε παραμερισμένο και υπό δίωξη πολιτικό κόσμο, βγαίνοντας από το ερμητικά κλειστό κέλυφος εξουσίας, την οποία αδυνατεί να εξασκήσει. Η ιστορική στιγμή της πτώσης της είναι η 24η Ιουλίου 1974, οπότε και ξεκινά μια περίοδος πολλαπλών αλλαγών που θα μείνουν στη συλλογική μνήμη ως η περίοδος της Μεταπολίτευσης: μια εκ βάθρων ανακατασκευή του πολιτικού συστήματος, κατά την οποία η χώρα θα περάσει σε ένα νέο πολιτικό πλαίσιο – από τον απολυταρχισμό στη δημοκρατία. Κατά τα επόμενα χρόνια το πολιτικό σύστημα θα “αποχουντοποιηθεί” σε έντονο βαθμό -ειδικά μετά τη δίκη των υπευθύνων του απριλιανού καθεστώτος και τις παράλληλες εκκαθαρίσεις στο στράτευμα- ενώ, παράλληλα, οι κυβερνήσεις της Νέας Δημοκρατίας που θα προκύψουν το 1974 και το 1977 οικοδομούν τις συνθήκες της προσαρμογής ενός σύγχρονου κράτους δικαίου¹ με προοπτική ένταξης στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η πορεία αυτή εναρμονίζεται εν πολλοίς με τις κοινωνικοπολιτικές τάσεις που αναδύονται στις χώρες της Νότιας Ευρώπης. Τάσεις που ρέπουν προς την αποκαθήλωση τυραννικών καθεστώτων, την αποκατάσταση του Κοινοβουλευτισμού και την άνοδο της Σοσιαλδημοκρατίας, με σκοπό την εκ νέου προσέγγιση στο ιστορικό παρόν και στο κυρίαρχο πνεύμα του ευρύτερου δυτικού κόσμου και, πιο συγκεκριμένα, της πορείας των νέων πολιτικών που γεννιούνται κατά τη Μεταβιομηχανική περίοδο στην Ευρώπη και τον κόσμο.

Τα πρώτα μαζικά οργανωμένα κόμματα ως διαμορφωτές της πολιτικής

Από την πτώση της χούντας τον Ιούλιο του 1974 μέχρι τη διαφαινόμενη άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία υφέρπει ένα κύριο ερώτημα αναφορικά με το πόσο ισχυρές είναι οι μεταπολιτευτικές βάσεις που χτίζονται μετά από την εκ νέου εγκαθίδρυση του Κοινοβουλευτισμού στη χώρα. Η απάντηση εδράζεται ως έναν βαθμό στη σταθεροποιητική λειτουργία της νομιμοποίησης που προκύπτει ακριβώς σταθεροποιητικά επειδή καλύπτει και εισάγει ένα μεγαλύτερο μέρος του εκλογικού σώματος στις πολιτικές διαδικασίες – κάτι που συνέβαινε πρώτη φορά με τόση επιτυχία και σε πολυσυλλεκτικά κόμματα πέραν της Αριστεράς, όπως το ΠΑΣΟΚ. Ο τρόπος που οργανώνεται ο πολιτικός ανταγωνισμός διαφέρει από το παρελθόν. Προδικτατορικά, η χώρα ήταν χωρισμένη σε δύο επίπεδα που διαμορφώθηκαν από το αποτέλεσμα της εμφύλιας σύρραξης. Το ΚΚΕ και τα μέλη του διώκονταν, ενώ ο βασικός φορέας της Αριστεράς, η ΕΔΑ, είχε καταγγείλει πολλές φορές απόπειρες εκβιασμού κατά τις εκλογικές αναμετρήσεις. Η προδικτατορική Ένωση Κεντρώων κατάφερε να κερδίσει τις εκλογές, αλλά αδυνατούσε να κυβερνήσει. Μετεμφυλιακά, δηλαδή, το πολιτικό παιχνίδι δεν παιζόταν επί ίσοις όροις, καθώς είχε στηθεί ένα πανίσχυρο θεσμικό πλέγμα με παράλληλους δρώντες τον Στρατό και το Παλάτι που, σε αγαστή συνεργασία με παρακρατικές δράσεις, απέτρεπε τη μετάβαση της κυβέρνησης πέραν της εθνικόφρονος παράταξης.

Ένα τμήμα των πολιτικών δυνάμεων που θα εμφανιστούν μεταπολιτευτικά κατασκευάζει ένα πλαίσιο πολιτικού ανταγωνισμού που στηρίζεται ακριβώς στη μαζική εκπροσώπηση, αναπτύσσοντας ένα νέο σύστημα εισροών από τον λαό προς τα κόμματα και εν γένει την πολιτική, κι όλα αυτά υπό τη συνταγματική προστασία θεμελιωδών πολιτικών δικαιωμάτων και ελευθεριών. Η διαμόρφωση του κόμματος από και με τους πολίτες γίνεται πιο άμεση και μαζική, με σαφέστερη του παρελθόντος ιδεολογική ταυτότητα. Το νόμιμο πλέον ΚΚΕ δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις ως προς αυτή την ταυτότητα. Το παλαιότερο κόμμα της χώρας θα επιδοκιμάσει τη ρητορεία του αντιδεξιού πόλου που οικοδομεί το ΠΑΣΟΚ, καθώς επίσης έχει εκδηλώσει την πρόθεση συνεργασίας με τις υπόλοιπες δημοκρατικές δυνάμεις του τόπου ήδη από το 1977. Στην ιδρυτική του διακήρυξη το ΠΑΣΟΚ θα ορίσει ως κύριους διαμορφωτές τους φίλους και οπαδούς του, καθιστώντας κύριους πυλώνες την εθνική ανεξαρτησία, τη λαϊκή κυριαρχία, την κοινωνική απελευθέρωση και τη δημοκρατική διαδικασία.

“Το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα καλεί τον Ελληνικό Λαό να οργανωθεί στις τάξεις του σε οργανώσεις βάσης, να συμμετάσχει άμεσα στην παραπέρα διαμόρφωση του προγράμματός του, στη λήψη όλων των αποφάσεων και στην ανάδειξη των στελεχών του σε όλα τα επίπεδα” (από την ιδρυτική διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ της 3ης Σεπτεμβρίου 1974).

Οι εκλογές της Αλλαγής

Εκλογική Αναμέτρηση 18/10/1981
Γ’ Βουλευτική Περίοδος 18/10/1981 έως 7/5/1985
Κόμμα Αρχηγός κόμματος Έδρες Ποσοστό (%) Ψήφοι
Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα Παπανδρέου Ανδρέας του Γεωργίου 172 48,07 2.726.309
Νέα Δημοκρατία Ράλλης Γεώργιος του Ιωάννη 115 35,87 2.034.496
Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας Φλωράκης Χαρίλαος του Ιωάννη 13 10,93 620.302

Στις βουλευτικές εκλογές της 18ης Οκτωβρίου του 1981 εκλέγεται για πρώτη φορά ως κυβέρνηση το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου, και η Νέα Δημοκρατία έρχεται δεύτερη, χάνοντας επίσης για πρώτη φορά εκλογική αναμέτρηση από το 1974. Το ΚΚΕ με ποσοστό 10,93% θα κλείσει την τριάδα της πολιτικής εκπροσώπησης στο ελληνικό Κοινοβούλιο. Η ετυμηγορία του ελληνικού εκλογικού σώματος είναι ιδιαίτερα σαφής ως προς την κατεύθυνση που δίνει, προωθώντας μόλις τρία κόμματα, σε μια υποδειγματική εκλογική αναμέτρηση για τη χώρα.

Η εκλογική αναμέτρηση του 1981 αποτελεί τομή στην πολιτική πορεία της Ελλάδας, καθώς πιστοποιεί το πέρασμα σε ένα νέο status quo όπου τα πρωτόγνωρα  κοινωνικοπολιτικά φαινόμενα που εμφανίζονται θα αντηχούν για τις επόμενες δεκαετίες στην ελληνική επικράτεια. Το βασικότερο είναι η κυρίαρχη θεσμική θέση του ελληνικού  Κοινοβουλίου και η απρόσκοπτη πορεία του ως ανώτατο εκτελεστικό και νομοθετικό όργανο της χώρας, με ρυθμιστή του πολιτεύματος τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Αυτό, βέβαια, προκύπτει μεν κανονιστικά από το Σύνταγμα του 1975, αλλά κυρίως είναι αποτέλεσμα της ουσιαστικής μετάβασης της χώρας σε μια εποχή όπου θεσμοί όπως ο Στρατός ή το Παλάτι από το 1974 έχουν πάψει να διαμορφώνουν πολιτική.

Μεταπολιτευτικά, η πολιτική διαμορφώνεται από δυναμικές που εκκινούν από τη διαλεκτική που αναπτύσσεται εντός της νέας πολιτικής και ιδεολογικής πάλης όπως αυτή διαμορφώνεται από τους κύριους δρώντες της, δηλαδή τα κόμματα. Το ΠΑΣΟΚ έχει καταφέρει να εισαγάγει μια οργανωτική υπέρβαση, καθώς έχει αποτελέσει πρότυπο αυτοοργάνωσης και, ενώ προωθεί μια ασαφή προγραμματική πορεία, θέτει σαφέστατη ιδεολογική γραμμή. Γίνεται, λοιπόν, ο πρώτος πέραν της Δεξιάς κομματικός μαζικός σχηματισμός που θα καταλάβει την εξουσία. Έτσι, λοιπόν, θα πορευτεί η χώρα κατά τη δεκαετία του 1980, όπου ακόμα και η Νέα Δημοκρατία -αν και αποτελεί κόμμα που εν πολλοίς στηρίχθηκε στα στελέχη της- θα αρχίσει να αναζητά τρόπους μετατροπής της σε έναν μηχανισμό κομματικό που θα προσιδιάζει στην οργανωτική λειτουργία ενός μαζικού κόμματος.

(¹ Το κράτος δικαίου -με τη θεσμική του όρου έννοια- ξεχωρίζει λογικά και ιστορικά από κάθε άλλη μορφή οργάνωσης της εξουσίας, πρώτον, από το γεγονός ότι στη μορφή αυτή θεσπίζονται δικαιικοί φραγμοί ή περιορισμοί στη δύναμη του κράτους έτσι ώστε η “άσκησις της κρατικής εξουσίας, προσδιοριζομένη και περιοριζομένη δια κανόνων δικαίου, να υπόκειται εις το Δίκαιον” και, δεύτερον, από την υπαγωγή όλων των αποφάσεων της κρατικής εξουσίας, μηδέ της νομοθετικής εξαιρουμένης, στην κρίση δικαιοδοτικής αρχής επιφορτισμένης να επιλύει κάθε διαφορά μεταξύ κράτους και πολιτών ή και των πολιτών μεταξύ τους.)

Πηγές:

  1. Mazower, M. (1998). Η σκοτεινή ήπειρος. Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, pp.322
  2. Βούλγαρης, Γ. (2008), Η Ελλάδα της Μεταπολίτευσης 1974-1990. Εκδόσεις Θεμέλιο
  3. Μανιτάκης, Α. (1994), Κράτος Δικαίου και Δικαστικός έλεγχος της Συνταγματικότητας. Εκδόσεις Σάκκουλα Α.Ε.
  4. hellenicparliament (n.d.). Εκλογικά αποτελέσματα. https://www.hellenicparliament.gr/Vouli-ton-Ellinon/To-Politevma/Ekloges/Eklogika-apotelesmata-New/#C

Tagged under:

1 Comment

  1. Nikos Reply

    Ενδιαφέρουσα ανάλυση και κατα την γνώμη μου σωστή αναφορικά με την εξέλιξη στην Ευρώπη και ειδικότερα στην Ελλάδα απο την χούντα και το παλάτι σε μία απο τις πιο καλές περιόδους δημοκρατίας που πέρασε η Χώρα μας.
    Σήμερα, το πρόβλημα είναι ότι στην απουσία ισχυρών κομμάτων πολλές αποφάσεις που λαμβάνονται στο κοινοβούλιο δεν αντιπροσωπεύουν την Κοινωνία. Ετσι λοιπόν η ερώτηση είναι το αν θα πρέπει να υπάρξει και ένας ακόμα πόλος εκτελεστικής εξουσίας είτε με την μορφή του Προέδρου της Δημοκρατίας εκλεγμένου απο τον λαό, είτε κάτι άλλο ίσως ακολουθώντας το Αμερικανικό μοντέλλο.
    Ποιά έιναι η γμώμη σου;

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest