Λωρίδα της Γάζας: Διεκδικήσεις, νομικό καθεστώς και ο ρόλος του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών

Η περίφημη χερσαία λωρίδα της Γάζας συνιστά τον ακρογωνιαίο λίθο της χρόνιας διένεξης μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων, μια μαύρη σελίδα στη διεθνή πολιτική σκηνή λόγω των σκληρών εχθροπραξιών, των ενόπλων συγκρούσεων και αιματοχυσιών που λαμβάνουν χώρα στην εν λόγω περιοχή. Ήδη από το 1948, η λωρίδα της Γάζας έχει γίνει αντικείμενο πολλών διεκδικήσεων και άσκησης ελέγχου, αλλά και πεδίο μάχης. Το πρόσφατο κλείσιμο του σημείου διέλευσης μεταξύ της Λωρίδας της Γάζας και του Ισραήλ από τη Hamas, την ισλαμική παραστρατιωτική οργάνωση που διοικεί de facto την περιοχή της Γάζας, καταδεικνύει την κρισιμότητα της κατάστασης. Η συνεχής αναζωπύρωση της διαμάχης μεταξύ των δυο λαών, και η αδυναμία εξεύρεσης μιας διπλωματικής λύσης έχουν αναγάγει το επονομαζόμενο ως “παλαιστινιακό ζήτημα” σε ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που καλείται να επιλύσει άμεσα η διεθνής κοινότητα.

Ιστορική αναδρομή

Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Βρετανοί, αναζητώντας συμμάχους στον αγώνα κατά των Οθωμανών, προέβησαν σε υποσχέσεις για δημιουργία κράτους στη σημερινή περιοχή της Παλαιστίνης, τόσο προς τους Εβραίους όσο και προς τους Παλαιστινίους. Παρά το γεγονός ότι ο πληθυσμός της περιοχής συνίστατο κατά περισσότερο από 85% από Παλαιστίνιους Άραβες, η σταδιακή εγκατάσταση των Εβραίων στην Παλαιστίνη κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου (1922-1940) άλλαξε την πληθυσμιακή σύνθεση. Μετά από έντονες διεθνείς πιέσεις και μεγάλη διπλωματική μάχη, το 1947 τα Ηνωμένα Έθνη τάχθηκαν υπέρ της δημιουργίας δυο ανεξάρτητων κρατών στην Παλαιστίνη, ενός Ισραηλινού και ενός Παλαιστινιακού. Οι Παλαιστίνιοι Άραβες δεν δέχτηκαν αυτή την απόφαση, και υποστήριξαν τη διατήρηση μιας ενοποιημένης Αραβικής Παλαιστίνης, γεγονός που οδήγησε στον αραβοϊσραηλινό πόλεμο του 1948. Μετά την ήττα των Αράβων στον εν λόγω πόλεμο, το Ισραήλ κατέλαβε μια σειρά από παλαιστινιακά εδάφη, με τη δύναμη των όπλων. Το 1948, στην πόλη της Γάζας, ο Αραβικός Σύνδεσμος (Arab League) ανακήρυξε την Παν-παλαιστινιακή κυβέρνηση, η οποία υπάγονταν υπό αιγυπτιακό έλεγχο. Η Αίγυπτος κατείχε τη Λωρίδα της Γάζας μέχρι το 1967 χωρίς, ωστόσο, να την προσαρτήσει, αλλά αφήνοντάς την υπό στρατιωτικό καθεστώς, εν αναμονή επίλυσης του Παλαιστινιακού ζητήματος. Μετά την κατάπαυση των εχθροπραξιών, η Συμφωνία Ανακωχής του 1949 μεταξύ Ισραήλ και Αιγύπτου χάραξε μια διαχωριστική γραμμή μεταξύ ισραηλινών και αιγυπτιακών συνόρων, καθορίζοντας τη σημερινή μεθόριο μεταξύ της Λωρίδας της Γάζας και του Ισραήλ, η οποία, μετά από δύο ακόμα αραβοϊσραηλινούς πολέμους το 1967 -τον γνωστό και ως Πόλεμο των Έξι Ημερών- και το 1973 αντίστοιχα, βρέθηκε υπό ισραηλινή κατοχή. Το 2005, το Ισραήλ απέσυρε τα στρατεύματά του από τη Λωρίδα της Γάζας, ως μέρος του προγράμματος μονομερούς απεμπλοκής. Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Γάζας παραμένουν ιδιαίτερα τεταμένες.
Οι εντάσεις οξύνθηκαν όταν, στις εκλογές για το παλαιστινιακό Κοινοβούλιο της 25ης Ιανουαρίου του 2005, η ισλαμική οργάνωση Hamas -που χαρακτηρίζεται από το Ισραήλ, τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και την Ευρωπαϊκή Ένωση ως τρομοκρατική οργάνωση- έλαβε την πλειοψηφία του συνόλου των ψήφων. Η εν λόγω οργάνωση αρνείται την ύπαρξη του Ισραήλ, καθώς και την ειρηνευτική διαδικασία, ενώ μάχεται για τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους. Τον Ιούνιο του 2007, η Hamas συγκρούστηκε με τη Fatah -οργάνωση που είχε προηγουμένως την εξουσία στην περιοχή- στη Λωρίδα της Γάζας, της οποίας και απέκτησε τον πλήρη έλεγχο, καθώς το διεκδικούμενο έδαφος κυβερνάται πλέον de facto από τη Hamas. Το γεγονός αυτό οδήγησε σε ασφυκτικό -από μέρους του Ισραήλ- αποκλεισμό της Γάζας, καθώς και σε έλεγχο των χωρικών υδάτων, του εναέριου χώρου και του εμπορίου της, ως μέσο άσκησης πίεσης στη Hamas.

Βομβαρδισμός της Λωρίδας της Γάζας απο Iσραηλινά αεροσκάφη με χιλιάδες θύματα γυναίκες και παιδιά

Τον αποκλεισμό ακολούθησε ρίψη ρουκετών τύπου Qassam επί του εδάφους του Ισραήλ εκ μέρους της παλαιστινιακής οργάνωσης, ενώ βομβαρδισμός έλαβε χώρα στη Λωρίδα της Γάζας ως αντίποινα, τα οποία επίσης περιλάμβαναν σειρά αεροπορικών επιδρομών, ναυτικό αποκλεισμό, καταστροφή σχολείων και νοσοκομείων, και παρεμπόδιση κάθε ανθρωπιστικής βοήθειας. Είναι χαρακτηριστικό, μάλιστα, το γεγονός ότι το Ισραήλ έχτισε τείχος στη Γάζα -το οποίο, όμως, γκρεμίστηκε από τη Hamas το 2008-, προκειμένου να σταματήσει την εισροή “τρομοκρατών και παράνομων μεταναστών από τα παλαιστινιακά εδάφη“. Έτσι, ο παλαιστινιακός πληθυσμός που κατοικεί στη Λωρίδα της Γάζας έγινε, για μια ακόμα φορά, μάρτυρας μιας δραματικής επιδείνωσης των συνθηκών ζωής, γεγονός που υφίσταται μέχρι σήμερα, παρά τις έντονες διαμαρτυρίες εκ μέρους του πρώην Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Ban Ki Moon, ο οποίος επανειλημμένως απηύθυνε προς το Ισραήλ έκκληση προστασίας των Παλαιστίνιων πολιτών.

Εμπλεκόμενες δυνάμεις

Όπως καθίσταται εμφανές, τα εμπλεκόμενα μέρη και συμφέροντα στο “παλαιστινιακό ζήτημα” είναι ποικίλα. Συγκεκριμένα, ιδιαίτερα σημαντικός εμφανίζεται ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, κυρίως λόγω των φιλικών σχέσεων που παραδοσιακά διατηρεί με το Ισραήλ, το οποίο, μάλιστα, συχνά λέγεται ότι συνιστά τον “προβολέα” της εξωτερικής πολιτικής των Η.Π.Α. στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, επί προεδρίας Obama, οι σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ διαταράχτηκαν λόγω της προσπάθειας του πρώην Προέδρου να προβεί σε διαπραγμάτευση της Ισραηλινό-Παλαιστινιακής σύγκρουσης. Η επιδίωξή του για ειρηνική επίλυση της κατάστασης είχε ως στόχο να υιοθετήσουν τα δύο κράτη τα σύνορα που είχαν πριν από τον πόλεμο του 1967, με βάση κοινές συμφωνίες για εδαφικές ανταλλαγές. Το γεγονός αυτό οδήγησε τις σχέσεις Η.Π.Α. και Ισραήλ σε τόσο οριακό σημείο, ώστε ένας Ισραηλινός ανώτατος λειτουργός -ο οποίος θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του για διπλωματικούς λόγους- να κατηγορήσει ευθέως την κυβέρνηση Obama για συνωμοσία με τους Παλαιστίνιους, αλλά και σχεδόν να χαρακτηρίσει τον ίδιο τον Πρόεδρο ως persona non grata. Για τον λόγο αυτό, η εκλογή του προέδρου Trump καλωσορίστηκε με ανακούφιση από την πλειοψηφία των Ισραηλινών, οι οποίοι βλέπουν στο πρόσωπό του έναν αληθινό σύμμαχο, έναν φίλα προσκείμενο ηγέτη με συγκλίνουσες απόψεις. Αξίζει να σημειωθεί ότι, στα Ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών που καταδικάζουν τις Ισραηλινές επιχειρήσεις στη Λωρίδα της Γάζας, και αιτούνται κατάπαυση πυρός στην περιοχή, οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρά το γεγονός ότι συνιστούν μόνιμα μέλη και, άρα, διαθέτουν το δικαίωμα αρνησικυρίας (veto), απέχουν από τις ψηφοφορίες, θέλοντας να διατηρήσουν τη μετριοπαθή και φίλο-Ισραηλινή στάση τους.
Ιδιαίτερα σημαντικός είναι και ο ρόλος του Ιράν στο “παλαιστινιακό ζήτημα”, παρά το γεγονός ότι δεν συνορεύει ούτε με το Ισραήλ ούτε με τη Γάζα. Το Ιράν χρηματοδοτεί τη Hamas, και χορηγεί όπλα στην οργάνωση -κυρίως πυραύλους Fajr-5 μεγάλου βεληνεκούς-, καθώς και σε άλλες οργανώσεις που μάχονται κατά του Ισραήλ. Αξίζει να σημειωθεί ότι ανώτατοι Ιρανοί αξιωματικοί χρησιμοποιούν εμπρηστική ρητορική κατά του Ισραήλ, απορρίπτουν την ειρηνευτική προσέγγιση μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων, και καλούν σε ενίσχυση των ακραίων παλαιστινιακών οργανώσεων και της παλαιστινιακής τρομοκρατίας.
Καίριος είναι και ο ρόλος της Αιγύπτου, της πολυπληθέστερης χώρας του Αραβικού κόσμου που συνορεύει με το δυτικό Ισραήλ και τη Γάζα. Μετά την αιγυπτιακή επανάσταση του 2011, η οποία κατέληξε στην παραίτηση του Hosni Mubarak, η παρέμβαση του επελθόντα Προέδρου Mohamed Morsi υπήρξε κομβική για τις σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Hamas, καθώς οδήγησε τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές σε προσωρινή εκεχειρία, ενώ η διακυβέρνηση του τωρινού προέδρου Al Sisi είναι χαρακτηριστική και ενδεικτική της διαμεσολαβητικής στάσης της Αιγύπτου στις σχέσεις Γάζας και Ισραήλ.

Νομικό καθεστώς και ρόλος του Ο.Η.Ε.

Τα νομικά ζητήματα που ανακύπτουν από το “παλαιστινιακό ζήτημα” και την έκρυθμη κατάσταση στη Λωρίδα της Γάζας αποδεικνύονται πολυάριθμα, με τα περισσότερα από αυτά να επικεντρώνονται στις εδαφικές διαφορές και στην προστασία των αμάχων. Σύμφωνα με τους κανόνες του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και του δικαίου των ενόπλων συρράξεων, όπως αυτά αποτυπώνονται κυρίως στη Σύμβαση της Γενεύης του 1949 και στους κανονισμούς της Χάγης του 1907 -οι οποίοι εφαρμόζονται και σε περιπτώσεις κατοχής μετά από ένοπλη σύρραξη, όπως η προκειμένη-, το κράτος το οποίο συνιστά τη δύναμη κατοχής, υποχρεούται σε προστασία των αμάχων με βάση την αρχή της αναλογικότητας. Εφόσον, λοιπόν, το Ισραήλ δεν τήρησε τις διεθνείς του υποχρεώσεις σχετικά με την προστασία των αμάχων, όπως όφειλε σύμφωνα με το Άρθρο 3 της Σύμβασης της Γενεύης του 1949 για την προστασία των αμάχων εν καιρώ πολέμου, το εν λόγω κράτος κατηγορείται από την Παλαιστινιακή Αρχή για φερόμενα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης στη Λωρίδα της Γάζας το 2014, και αιτείται ενώπιον του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου να επιταχυνθεί η έρευνα για τις παραβιάσεις αυτές. Τα Ηνωμένα Έθνη, αλλά και πολλοί άλλοι διεθνείς οργανισμοί, όπως ο Αραβικός Σύνδεσμος, θεωρούν το Ισραήλ ως δύναμη κατοχής στη Λωρίδας της Γάζας, καθώς ελέγχει τον εναέριο χώρο και τα χωρικά ύδατα, ενώ έχει αποκλείσει τη διακίνηση εμπορευμάτων από και προς την εν λόγω περιοχή. Για τον λόγο αυτό, η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας και, ειδικότερα, του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών απέναντι στις επιχειρήσεις του Ισραήλ καταδεικνύεται μέσα από τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, με βασικότερο το Ψήφισμα RES 1860/2009, με το οποίο τα μέλη εκφράζουν την ανησυχία τους για τον αυξανόμενο αριθμό των θυμάτων στον πόλεμο της Λωρίδας της Γάζας, και αιτούνται τον σεβασμό των διεθνών ανθρωπιστικών κανόνων, κυρίως ως προς την προστασία των αμάχων. Η διεθνής καταδίκη των ισραηλινών επιχειρήσεων διαφαίνεται και μέσω πρόσφατης έκθεσης του Ο.Η.Ε., σύμφωνα με την οποία, λόγω των κατεστραμμένων υποδομών, του συνεχιζόμενου embargo, αλλά και της τεράστιας οικονομικής δυσπραγίας, η Λωρίδα της Γάζας δεν θα είναι κατοικήσιμη μετά το 2020.

Χάρτης της περιοχής της Γάζας

Από την πλευρά του, το Ισραήλ υποστηρίζει ότι η Γάζα δεν είναι κατεχόμενη γιατί, αφενός, οι περιοχές αυτές δεν ανήκουν σε κάποιο κράτος ενώ, αφετέρου, το Ισραήλ απέσυρε τα στρατεύματά του από τη Γάζα το 2005, διατηρώντας, ωστόσο, πλήρη έλεγχο των συνόρων, της ηλεκτροδότησης και της υδροδότησης. Παράλληλα, η κυβέρνηση του Ισραήλ αρνείται τις κατηγορίες περί διάπραξης εγκλημάτων πολέμου κατά τη σύρραξη του 2014 στη Γάζα, και κατηγορεί με τη σειρά της τη Hamas για εγκλήματα πολέμου, επικαλούμενη τη ρίψη χιλιάδων ρουκετών με στόχο αστικά κέντρα του Ισραήλ.

Συμπεράσματα

Όπως καθίσταται φανερό, η Λωρίδα της Γάζας συνιστά μια περιοχή συσσωρευμένης βίας, αδρών εχθροπραξιών, ανεπανόρθωτης υλικής και ανθρωπιστικής βλάβης και πολύπλοκων εμπλεκόμενων συμφερόντων. Οι αλλεπάλληλες συγκρούσεις, οι δραματικές συνθήκες διαβίωσης του πληθυσμού και οι συνεχείς παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου καθιστούν εκ του αποτελέσματος αδήριτη την ανάγκη οριστικής επίλυσης του ζητήματος εκ μέρους της διεθνούς κοινότητας, οδηγώντας τη δράση του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών προς αυτή την κατεύθυνση. Η αδυναμία ανάληψης ευθυνών για την κατάσταση που επικρατεί στη Γάζα τροφοδοτεί μια αντίληψη ατιμωρησίας, η οποία δύναται να οδηγήσει σε επιδείνωση των συνθηκών και σε περαιτέρω παραβιάσεις. Όπως, εξάλλου, έχει γίνει σαφές, η οδός της βίας και οι βραχυπρόθεσμες λύσεις και ανακωχές, τις οποίες ακολουθούν τόσο το Ισραήλ όσο και η Γάζα, μπορεί να είναι επιβλαβείς για μια ουσιαστική μακροχρόνια πρόοδο και για την επίτευξη μιας ειρηνικής σύγκλισης δυνάμεων.

Πηγές:

  1. BBC News. (2014). President Obama urges peace in Gaza Strip. [online] Available at: http://www.bbc.com/news/world-middle-east-28305299 [Accessed 13 Apr. 2017].
  2. BBC. (2015). Guide: Why are Israel and the Palestinians fighting over Gaza? [online] Available at: http://www.bbc.co.uk/newsround/20436092 [Accessed 13 Apr. 2017].
  3. Booth, W. and Eglash, R. (2015). U.N. report on Gaza: Israel, Hamas may both have committed war crimes. [online] Washington Post. Available at: https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/un-rights-report-evidence-of-war-crimes-by-israel-and-hamas-over-gaza/2015/06/22/b80e4cc1-2da3-470b-846f-d2de85db20cc_story.html?utm_term=.f4401236ea04 [Accessed 13 Apr. 2017].
  4. CIA. (2017). The World Factbook. [online] Available at: https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html [Accessed 13 Apr. 2017].
  5. Fisher, M. (2012). 9 questions about Israel-Gaza you were too embarrassed to ask. [online] Washington Post. Available at: https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2012/11/21/9-questions-about-israel-gaza-you-were-too-embarrassed-to-ask/?utm_term=.a9adafe0fdd6 [Accessed 13 Apr. 2017].
  6. ICRC. (n.d.). Treaties, States parties, and Commentaries – Geneva Convention (IV) on Civilians, 1949. [online] Available at: https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/INTRO/380?OpenDocument [Accessed 13 Apr. 2017].
  7. Israeli Security Agency. (n.d.). Smuggling Weapons from Iran into the Gaza Strip through Sudan and Sinai. [online] Available at: https://www.shabak.gov.il/English/EnTerrorData/Reviews/Pages/SmugglingWeapons.aspx [Accessed 13 Apr. 2017].
  8. OCHA. (2017). Eight years after the 2008-2009 (Cast Lead) hostilities in Gaza: lack of accountability persists. [online] Available at: https://www.ochaopt.org/content/eight-years-after-2008-2009-cast-lead-hostilities-gaza-lack-accountability-persists [Accessed 13 Apr. 2017].
  9. Rabinowitz, G. (2017). Israel hails ‘new era’ of relations with President Trump. [online] The Times of Israel. Available at: http://www.timesofisrael.com/israel-hails-new-era-of-relations-with-president-trump/ [Accessed 13 Apr. 2017].
  10. The Times of Israel. (2016). Israel to allow ICC visit on Gaza war mission. [online] Available at: http://www.timesofisrael.com/israel-to-allow-icc-visit-on-gaza-war-mission/ [Accessed 13 Apr. 2017].
  11. Un.org. (2009). Security Council Calls For Immediate, Durable, Fully Respected Ceasefire In Gaza Leading To Full Withdrawal Of Israel Forces. [online] Available at: http://www.un.org/press/en/2009/sc9567.doc.htm [Accessed 13 Apr. 2017].
  12. UNRWA. (2016). Remarks by UN Secretary-General Ban Ki-moon at press encounter in Gaza. [online] Available at: https://www.unrwa.org/newsroom/official-statements/remarks-un-secretary-general-ban-ki-moon-press-encounter-gaza [Accessed 13 Apr. 2017].

Tagged under:

Η Αναστασία Τηλεμάχου είναι τριτοετής φοιτήτρια της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους τομείς του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου,διεθνών σχέσεων καθώς και διεθνούς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

atilemachou@powerpolitics.eu

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest