Μία μάλλον ιστορική μέρα για την ευρωπαϊκή άμυνα

“Ιστορική”  για την ευρωπαϊκή άμυνα χαρακτήρισε την 13η Νοεμβρίου 2017 η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας, Federica Mogherini, καθώς οι Υπουργοί 23 κρατών-μελών της Ε.Ε. υπέγραψαν κοινή γνωστοποίηση σχετικά με τη Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία (Permanent Structured Cooperation-PESCO). Τα κράτη-μέλη που προέβησαν στην υπογραφή είναι τα εξής: Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Κροατία, Κύπρος, Εσθονία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Κάτω Χώρες, Πολωνία, Ρουμανία, Σλοβενία, Σλοβακία, Ισπανία και Σουηδία. Οι χώρες, αντιθέτως, που δεν υπέγραψαν μπορούν να συμμετάσχουν σε μεταγενέστερο στάδιο, ενώ η Βρετανία -η οποία αναμένεται να αποχωρήσει από την Ε.Ε. το 2019- δύναται να συμμετάσχει σε ορισμένες μόνο πρωτοβουλίες (EEAS, 2017).

Στη δήλωσή της η Mogherini ανέφερε πως οι χώρες έχουν ήδη υποβάλει περισσότερα από 50 κοινά έργα στους τομείς των αμυντικών δυνατοτήτων και των στρατιωτικών επιχειρήσεων, ενώ τόνισε πως η στενή συνεργασία με το Ν.Α.Τ.Ο. δύναται να ενισχυθεί από την PESCO. Μάλιστα, έγινε λόγος για τα εργαλεία που διαθέτει η Ένωση -αλλά όχι το Ν.Α.Τ.Ο.- για την καταπολέμηση του υβριδικού πολέμου, καθώς και για τη δυνατότητα της Ε.Ε. να χρησιμοποιήσει την πολιτική και οικονομική της επιρροή σε προκλήσεις ασφάλειας, όπως η χρήση της αναπτυξιακής βοήθειας στην Αφρική, όπου η στρατιωτική συμμαχία δεν έχει τον ίδιο αντίκτυπο. Τέλος, όσον αφορά στις ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες δεν παρέλειψε να επισημάνει πως:

“Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι το πόσο ξοδεύουμε, αλλά το γεγονός ότι ξοδεύουμε κατακερματισμένα”.

Έτσι, ο δρόμος προς την επίτευξη αποτελεσματικού συντονισμού φαίνεται να ξεκινά από τη Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία (PESCO) (Cook, 2017).

Όσα πρέπει να γνωρίζει κανείς

Απαρχή της Μόνιμης Διαρθρωμένης Συνεργασίας στον τομέα της αμυντικής ασφάλειας και της αμυντικής πολιτικής αποτελεί η Συνθήκη της Λισαβόνας. Στόχος της Συνεργασίας είναι να αναπτυχθούν από κοινού αμυντικές ικανότητες, και να διατεθούν για στρατιωτικές επιχειρήσεις της Ε.Ε. Αυτό θα ενισχύσει την ικανότητα της τελευταίας ως εταίρου στη διεθνή ασφάλεια, συμβάλλοντας τόσο στην προστασία των Ευρωπαίων όσο και στη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας των αμυντικών δαπανών. Η ειδοποιός διαφορά της PESCO από άλλες μορφές συνεργασίας είναι ο δεσμευτικός χαρακτήρας των υποχρεώσεων που αναλαμβάνουν τα συμμετέχοντα κράτη-μέλη (EEAS, 2017).

Τα συμμετέχοντα κράτη οφείλουν να αποστείλουν κοινή γνωστοποίηση στην Ύπατη Εκπρόσωπο και στο Συμβούλιο, ενώ η απόφαση του Συμβουλίου για τη θέσπιση της PESCO αναμένεται να εγκριθεί με ειδική πλειοψηφία πριν από τα τέλη του 2017 (Consilium, 2017).

Πίσω από τις υπογραφές

Η ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική χρονολογείται ήδη από τη δεκαετία του ’90 και, έκτοτε, υλοποιείται περισσότερο στα χαρτιά παρά στην πράξη. Πέραν της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής Ασφάλειας που εγκρίθηκε το 2003 (Consilium, 2017), η Ε.Ε. έχει κάνει μικρά βήματα προς τη μορφοποίηση μιας ολοκληρωμένης και αποτελεσματικής πολιτικής ασφάλειας μέσα στο συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Βεβαίως και δεν μπορεί να παραβλέψει κανείς τη συμβολή της σε ζητήματα ανθρωπιστικής βοήθειας, ή σε επιτυχίες σε ό,τι αφορά στην αυξανόμενη πειρατεία στη Σομαλία. Όμως, αν ληφθούν υπόψη οι πόροι των κρατών-μελών και της ίδιας της Ένωσης, οι παραπάνω δράσεις δεν ανταποκρίνονται στους στόχους που θεωρητικά έχει θέσει η Ε.Ε.

Ένα άλλο ζήτημα που προκύπτει είναι οι αμυντικές δαπάνες. Το 2016 μόνο 5 από τα 28 κράτη-μέλη του Ν.Α.Τ.Ο. έφτασαν το συμφωνημένο 2% των δαπανών για αμυντικά ζητήματα, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Βρετανία, η Εσθονία και η Πολωνία (Szoldra, 2017) – δεδομένα που θέτουν το εξής ερώτημα: εάν η Ε.Ε. δεν μπορεί να ανταποκριθεί στο 2% του Ν.Α.Τ.Ο., πώς θα χτίσει μια αποτελεσματική ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική; Οι απόψεις εδώ διίστανται για τον βασικό λόγο του ότι η ασφάλεια που παρέχει το Ν.Α.Τ.Ο. δεν μπορεί να αντικατασταθεί εύκολα και εξολοκλήρου από οποιαδήποτε ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία στο εγγύς μέλλον (Huhtanen, 2017), μιας και οι ευρωπαϊκές χώρες παραμένουν επιφυλακτικές στο να βασίζονται η μία στην άλλη για την παροχή στρατιωτικών δυνατοτήτων. Από την άλλη, οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να υποθέτουν ότι οι Η.Π.Α. θα σώζουν πάντα την Ευρώπη, εάν η ίδια η Ευρώπη δεν προσπαθήσει να σώσει τον εαυτό της. 

Παρόλο, λοιπόν, που 28 χώρες με ποικίλες ανησυχίες για την ασφάλεια θα δυσκολευτούν αναμφισβήτητα να διαμορφώσουν μια συναίνεση, η ευρωπαϊκή στρατηγική δεν πρέπει να αποτελεί μια συλλογή εθνικών “κορυφαίων προτεραιοτήτων”. Αντί αυτού, θα πρέπει να εντοπιστούν τα ζητήματα εκείνα όπου η ευρωπαϊκή συνεισφορά είναι περισσότερο αναγκαία και, πιθανότατα, αποφασιστική. Ενώ λαμβάνουν μέτρα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής στρατιωτικής συνεργασίας και των κοινών ικανοτήτων, τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. πρέπει να συνεχίσουν τον εκσυγχρονισμό του στρατού τους, και να αυξήσουν τις ανεξάρτητες ικανότητές τους (Huhtanen, 2017). Δεν είναι σίγουρο πως η Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία θα αποτύχει – ίσως και να στεφθεί με επιτυχία. Είναι, όμως, σίγουρο πως η Ε.Ε. θα αλλάξει σελίδα όταν όλες οι πρωτοβουλίες περί άμυνας και ασφάλειας δεν αποτελούν πια υπογραφές, αλλά πράξεις.

Πηγές:

  1.  Consilium.europa.eu. (2017). Αμυντική συνεργασία: 23 κράτη μέλη υπογράφουν κοινή γνωστοποίηση σχετικά με τη μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία (PESCO). http://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2017/11/13/defence-cooperation-23-member-states-sign-joint-notification-on-pesco/
  2. Consilium.europa.eu. (2017). Χρονολόγιο: Ενωσιακή συνεργασία σε θέματα ασφάλειας και άμυνας. http://www.consilium.europa.eu/el/policies/defence-security/defence-security-timeline/
  3. Cook, L. (2017). EU launches new era in defense cooperation. http://abcnews.go.com/International/wireStory/eu-launches-era-defense-cooperation-51109535
  4. Εc.europa.eu. (2017). Live Foreign Affairs Council including defence issues – PESCO signing ceremony. https://ec.europa.eu/avservices/video/player.cfm?ref=I146444
  5. EEAS – European External Action Service. (2017). Permanent Structured Cooperation (PESCO)-Factsheet.https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage_en/34226/Permanent%20Structured%20Cooperation%20(PESCO)%20-%20Factsheet
  6. EEAS – European External Action Service. (2017). Remarks by High Representative Federica Mogherini at the signing ceremony of the notification by interested Member States on the Permanent Structured Cooperation [PESCO] on defence. https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/35501/remarks-high-representative-federica-mogherini-signing-ceremony-notification-interested-member_en
  7. Europa.eu. (2017). Defence: European Commission welcomes steps towards Permanent Structured Cooperation. http://europa.eu/rapid/press-release_STATEMENT-17-4608_en.htm
  8. Huhtanen, T. (2017). European defence can only be achieved by closing the capabilities gap. https://www.martenscentre.eu/blog/european-defence-can-only-be-achieved-closing-capabilities-gap
  9. Szoldra, P. (2017). Here’s who is paying the agreed-upon share to NATO — and who isn’t. http://www.businessinsider.com/nato-share-breakdown-country-2017-2

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest