Νοτιοανατολική Ασία: Η Κίνα Αντεπιτίθεται

Η Νοτιοανατολική Ασία είναι μια από τις σημαντικότερες περιοχές παγκοσμίως λόγω της ιδιαίτερης στρατηγικής και γεωπολιτικής της σημασίας. Περίπου το 1/3 της παγκόσμιας ναυτιλίας δραστηριοποιείται εκεί, ενώ υποστηρίζεται ότι στο υπέδαφος της Νότιας Σινικής Θάλασσας υπάρχει πληθώρα κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου. Συγκεκριμένα, η Νότια Σινική Θάλασσα έχει υπάρξει “μήλον της έριδος” για πολλά ασιατικά κράτη που αποσκοπούν στον πλήρη έλεγχό της. Τα περίπου 250 νησιά που βρίσκονται εκεί, αποτελούν επίσης αντικείμενο εδαφικών διεκδικήσεων από κράτη όπως η Κίνα, η Ταϊβάν, το Βιετνάμ και οι Φιλιππίνες. Ο έντονος ανταγωνισμός ισχύος στη Νότια Σινική Θάλασσα έχει μετατρέψει την περιοχή σε σημείο κινδύνου για τυχόν συγκρούσεις που μπορούν να αποβούν ολέθριες, λόγω της εξέχουσας θέσης της περιοχής για την παγκόσμια οικονομία.

Ιστορικά, η αυτοκρατορική Κίνα υπήρξε η μεγαλύτερη περιφερειακή δύναμη στην Νοτιοανατολική Ασία. Ευρωπαϊκές δυνάμεις όπως η Μεγάλη Βρετανία, η Ολλανδία και η Γαλλία επικράτησαν κατά τον 18ο και 19ο αιώνα. Όμως, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου τα περισσότερα κράτη ανεξαρτητοποιήθηκαν. Εκείνη ήταν και η εποχή που οι ΗΠΑ ενεπλάκησαν άμεσα στα τεκταινόμενα της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ασίας, κυρίως μέσω των πολέμων σε Κορέα και Βιετνάμ. Κύριος στόχος της εμπλοκής των ΗΠΑ ήταν η παρεμπόδιση της εξάπλωσης του κομμουνισμού. Σήμερα πλέον, με την απειλή του κομμουνισμού να έχει εκλείψει, η περιοχή συνεχίζει να έχει σημαντική στρατηγική σημασία για τις ΗΠΑ χάρη στο παγκόσμιο εμπόριο. Η Κίνα, από την άλλη, τις τελευταίες δεκαετίες προωθεί τις δικές της πολιτικές, ώστε να εδραιώσει την εξουσία της τόσο στην ασιατική περιφέρεια όσο και παγκοσμίως, και η Νοτιοανατολική Ασία είναι το πλέον κατάλληλο σημείο για την εφαρμογή των πολιτικών αυτών.

Η Κίνα και η «Γραμμή με τις 9 Παύλες»

“Η Γραμμή με τις 9 Παύλες”. Πηγή: CNN

Το 1953, η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας υιοθέτησε την “γραμμή με τις 9 παύλες”, για την οριοθέτηση του μεγαλύτερου μέρους της Νότιας Σινικής Θάλασσας. Σύμφωνα με την παραπάνω οριοθέτηση, το μεγαλύτερο μέρος της Θάλασσας μαζί με αρκετά νησιά -όπως τα νησιά Spratly, Pracel και Pratas- ανήκουν στην Κίνα. Η οριοθέτηση αυτή είναι αρκετά ασαφής και δεν έχει γίνει αποδεκτή από κανένα άλλο κράτος, ενώ διεκδικείται σχεδόν αυτούσια και από την Ταϊβάν.

Από τα αυτοκρατορικά της χρόνια, η Κίνα έχει αναπτύξει την ιδέα του “μεσαίου βασιλείου”, σύμφωνα με την οποία η χώρα κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο όχι μόνο στην περιφέρειά της αλλά και παγκοσμίως, διεκδικώντας έναν ανώτερο και πατερναλιστικό ρόλο στις σχέσεις της με τα υπόλοιπα κράτη – και κυρίως τα γειτονικά. Ακόμα και σήμερα αυτή η εικόνα ανωτερότητας συνεχίζει να ενισχύεται από το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας, το οποίο παρουσιάζεται και ως ο θεματοφύλακάς της.

Τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα η Κίνα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια σειρά από εσωτερικά προβλήματα που οδήγησαν τη χώρα σε μια περίοδο εσωστρέφειας. Εντούτοις, ιδιαίτερα από το 1990 και μετά, η οικονομική ανάπτυξη της Κίνας παρουσίασε μια ανοδική εξέλιξη άνευ προηγουμένου. Η ολοένα ισχυρότερη οικονομία της επανέφερε την Κίνα στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος, καθώς πλέον η χώρα έμοιαζε έτοιμη να ξαναμπεί στο “παιχνίδι” των μεγάλων δυνάμεων. Στη Νότια Σινική Θάλασσα αξιώνει έναν πρωταρχικό ρόλο, βασιζόμενη στους ιστορικούς δεσμούς της Κίνας με την περιοχή. Οι ιστορικοί δεσμοί είναι και η βάση της “γραμμής με τις 9 παύλες”, όμως, σύμφωνα με τη σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα δικαιώματα των κρατών στις θάλασσες πηγάζουν από τα εδάφη, και όχι από την ιστορία. Μάλιστα, το 2016, το Δικαστήριο της Χάγης, μέσω ενός δικαστηρίου διαιτησίας, αποφάνθηκε πως η διεκδίκηση από την Κίνα του χώρου που περιγράφεται παραπάνω είναι παράτυπη, αφού δεν συνάδει με τις επιταγές του Διεθνούς Δικαίου Θάλασσας.

Η πρακτική, όμως, δεν μοιάζει να πτοεί την Κίνα, που τα τελευταία χρόνια έχει επιδοθεί σε μια σειρά από δραστηριότητες ώστε να εγκαθιδρύσει την ισχύ της στη Νοτιοανατολική Ασία. Οι δραστηριότητες αυτές είναι τόσο οικονομικού όσο και στρατιωτικού περιεχομένου. Από οικονομικής άποψης, η Κίνα με την πρωτοβουλία “Μια Ζώνη, Μια Οδός” (Κακλατζής, 2018), επιδιώκει να αυξήσει την επιρροή της στα κράτη της Νοτιοανατολικής Ασίας μέσω έργων υποδομής, ηλεκτρονικού εμπορίου κ.α., αφήνοντας κατά πολύ πίσω τις ΗΠΑ ως πρωταρχικό οικονομικό παράγοντα της περιοχής. Από την στρατιωτική πλευρά, τελευταία οι κινεζικές ναυτικές δυνάμεις που περιπολούν στην περιοχή έχουν αυξηθεί, ενώ εγκαθίστανται κινεζικές στρατιωτικές βάσεις σε νησίδες – όπως στα νησιά Spratly, που παραμένουν υπό αμφισβήτηση. Οι εν λόγω κινήσεις προβολής ισχύος από την πλευρά της Κίνας έχουν θορυβήσει τα υπόλοιπα κράτη της Νοτιοανατολικής Ασίας, καθώς ερμηνεύονται ως προσπάθεια εγκαθίδρυσης κινεζικής ηγεμονίας στην περιοχή.

Αμερικανική «ηγεμονία» και Donald Trump

Από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ως σήμερα οι ΗΠΑ παραμένουν ο μοναδικός περιφερειακός ηγεμόνας (στην αμερικανική ήπειρο). Γενικότερα, στην ασιατική ήπειρο έχουν εμπλακεί στρατιωτικά και συνεχίζουν να έχει σημαντική παρουσία, ώστε να αποτρέψουν τυχόν προσπάθειες αλλαγής της ισορροπίας ισχύος σε βάρος τους από επίδοξους ηγεμόνες όπως η πρώην Σοβιετική Ένωση και η Κίνα. Ειδικότερα, στη Νοτιοανατολική Ασία έχουν σημαντικά οικονομικά συμφέροντα τα οποία μπορούν να υπονομευθούν από μια ισχυρή Κίνα. Μετά τις καταστροφικές συνέπειες των πολέμων της Κορέας και του Βιετνάμ, οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ έστρεψαν το βλέμμα τους σε άλλες επίμαχες περιοχές, αφήνοντας έτσι ένα “κενό ισχύος” στην Νοτιοανατολική Ασία, για το οποίο η Κίνα έχει πλέον όλα σχεδόν τα μέσα να καλύψει. Ο Barack Obama, κατά τη διάρκεια της προεδρίας του, επανέφερε στην αμερικανική συζήτηση την σημασία της περιοχής για τα αμερικανικά συμφέροντα, και υποστήριξε την ελεύθερη ναυσιπλοΐα – προς απογοήτευση της Κίνας. Η στροφή ενδιαφέροντος από μεριάς των ΗΠΑ αναγνώστηκε από την Κίνα ως μια εκ νέου προσπάθεια για αμερικανική κυριαρχία, γεγονός που ίσως οδήγησε στην πιο δυναμική ανάληψη δράσης στη Νότια Σινική Θάλασσα.

Xi Jinping και Donald Trump. Πηγή: Andrew Harnik/AP

Η εκλογή του Donald Trump έφερε σύγχυση και ως προς το ζήτημα της αντιμετώπισης του παραπάνω ζητήματος. Από τις πρώτες ενέργειες του νεοεκλεγέντος Προέδρου ήταν η απόσυρση των ΗΠΑ από το “Σύμφωνο Συνεργασίας των Δύο Πλευρών του Ειρηνικού” (Κλήμης, 2017), το οποίο αποτελείται στην πλειοψηφία του από κράτη της Νοτιοανατολικής Ασίας, χάνοντας έτσι σημαντικό έδαφος έναντι της Κίνας στον οικονομικό και επενδυτικό τομέα της περιοχής. Επίσης, το δόγμα “Πρώτα η Αμερική” που εξήγγειλε προεκλογικά ο Trump, καθώς και η εχθρική ρητορική του έναντι της Κίνας, προϊδέαζαν για μια μεταβολή από την πολιτική Obama στη Νοτιοανατολική Ασία. Παρόλο που η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ δεν έχει μεταβληθεί στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, η νέα κυβέρνηση, και κυρίως ο Trump, έχει δώσει τρομερή σημασία στο πρόβλημα της Βόρειας Κορέας, αφήνοντας για ακόμα μια φορά ελεύθερο το πεδίο για τις δράσεις της Κίνας. Η “αδιαφορία” των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη επιρροή της Κίνας μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα την πλήξη σημαντικών αμερικανικών συμφερόντων, όπως επίσης ενδέχεται να στοιχίσει στις ΗΠΑ ορισμένους συμμάχους-κλειδιά στην αποτροπή της ανοδικής κινεζικής ισχύος στο διεθνές σύστημα.

Η Αυριανή Μέρα

Η Κίνα, με την αυξανόμενη οικονομική της ισχύ, αντιμετωπίζεται πολλές φορές ως απειλή για το status quo και για την πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ στην ασιατική ήπειρο γενικότερα, και την Νοτιοανατολική Ασία ειδικότερα. Η απειλή αυτή δεν μοιάζει αβάσιμη. Πράγματι, τα τελευταία χρόνια η Κίνα επιδίδεται σε μια σειρά από δραστηριότητες που έχουν έντονο ρεβιζιονιστικό χαρακτήρα. Πλέον, η Κίνα βαδίζει σε έναν διαφορετικό δρόμο από το παρελθόν, ακολουθώντας μια δυναμικότερη στρατηγική, που θέλει την Κίνα κύριο πρωταγωνιστή των διεθνών εξελίξεων. Σε πρόσφατες ομιλίες του, ο Κινέζος Πρόεδρος Xi Jinping μίλησε για την επιτυχία του “Σινικού Μοντέλου” σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, έκανε όμως και διακριτικές αναφορές στον νέο αναβαθμισμένο ρόλο της Κίνας στις διεθνείς εξελίξεις. Ο ίδιος είπε “σε ό,τι αφορά στις προοπτικές της ανθρωπότητας στον τομέα της ειρήνης και της ανάπτυξης, υφίσταται ταυτόχρονα αναμονή και ανησυχία. Όλες οι πλευρές αναμένουν μια ξεκάθαρη κινέζικη θέση. Όλοι κάτω από τον ουρανό είναι μια οικογένεια“. Σύμφωνα με την κινεζική παράδοση, ο Κινέζος αυτοκράτορας ήταν γιος του ουρανού. Δεν είναι λοιπόν καθόλου απίθανο η χρήση της συμβολικής φράσης να υποδηλώνει την επιθυμία της Κίνας να συνεχίσει τις προσπάθειες κατάκτησης περισσότερης ισχύος σε βάρος των ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ έχουν στρέψει το βλέμμα τους εδώ και καιρό σε άλλα ζητήματα, αφήνοντας τους συμμάχους τους να αντιμετωπίσουν την Κίνα. Ήδη, όμως, πολλά από τα κράτη της περιοχής, δεδομένων των συνθηκών, έχουν αρχίσει να στρέφονται περισσότερο στην Κίνα που, μέσω των οικονομικών της κινήσεων, έχει αποφέρει πολλά οφέλη στην οικονομία τους. Η απώλεια συμμάχων είναι ένα διόλου απίθανο αποτέλεσμα της στάσης των ΗΠΑ. Η Κίνα, παρά τις όποιες αντιδράσεις της διεθνούς κοινότητας και των υπερασπιστών του διεθνούς δικαίου, συνεχίζει να ενισχύει την παρουσία της στη Νότια Σινική Θάλασσα. Ως τώρα, μέσω της διπλωματίας, έχει καταφέρει να μετριάσει τις καταστάσεις, και το ενδεχόμενο μιας μεγάλης στρατιωτικής σύγκρουσης μεταξύ Κίνας-ΗΠΑ δεν αναμένεται, καθώς κανένα από τα δυο κράτη δεν επιθυμεί να επωμιστεί τα κόστη της, όπως αντίστοιχα και τα μικρότερα κράτη που βρίσκονται σε εδαφικές διαμάχες με την Κίνα, δεν έχουν τα κατάλληλα μέσα ώστε να την ανταγωνιστούν.

Πηγές:

  1. Poling, G. (2018). Why a South China Sea Diplomatic Breakthrough Is Unlikelyhttps://www.foreignaffairs.com/articles/china/2018-01-25/why-south-china-sea-diplomatic-breakthrough-unlikely
  2. Perlez, J. (2018). Xi Jinping Extends Power, and China Braces for a New Cold Warhttps://www.nytimes.com/2018/02/27/world/asia/xi-jinping-china-new-cold-war.html
  3. Fisher, M. (2016). The South China Sea: Explaining the Disputehttps://www.nytimes.com/2016/07/15/world/asia/south-china-sea-dispute-arbitration-explained.html
  4. Heydarian, R.J. (2018). ASEAN Under Duterte: Lost Opportunities on the South China Seahttps://amti.csis.org/asean-under-duterte-lost-opportunities-scs/
  5. The Economist. (2016). Courting Troublehttps://www.economist.com/news/china/21702069-region-and-america-will-now-anxiously-await-chinas-response-un-appointed-tribunal
  6. Zawacki, B. (2017). America’s Biggest Southeast Asian Ally Is Drifting Toward Chinahttp://foreignpolicy.com/2017/09/29/its-on-trump-to-stop-bangkoks-drift-to-beijing/
  7. Guild, J. (2017). How the US Is Losing to China in Southeast Asia. https://thediplomat.com/2017/10/how-the-us-is-losing-to-china-in-southeast-asia/ 
  8. Λιούμπας, Α. (2018). Η Κίνα αποκαλύπτεται. Μια ανάγνωση της ομιλίας Xi για το Νέο Έτος ως μανιφέστο της νέας κινέζικης εξωτερικής πολιτικής. http://www.liberal.gr/arthro/184669/amyna–diplomatia/2017/i-kina-apokaluptetai-mia-anagnosi-tis-omilias-Xi-gia-to-neo-etos-os-manifesto-tis-neas-kinezikis-exoterikis-politikis.html
  9. Κακλατζής, Π. (2018). Ο Νέος Δρόμος Του Μεταξιού. https://powerpolitics.eu/ο-νέος-δρόμος-του-μεταξιού
  10. Κλήμης, Π. (2017). Ο Οικονομικός Πόλεμος Μεταξύ Γιγάντων: ΗΠΑ – Κίνα. https://powerpolitics.eu/ο-οικονομικός-πόλεμος-μεταξύ-γιγάντω

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest