Η Διαμάχη Ισραήλ-Παλαιστίνης και ο Ρόλος της Hamas

Η διαμάχη μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης αριθμεί πάνω από εβδομήντα χρόνια, και μοιάζει με έναν ατέρμονo κύκλο βίας που δεν επιδέχεται λύσης. Οι συγκρούσεις -μικρότερης και μεγαλύτερης κλίμακας- είναι συνεχείς, όμως το τελευταίο διάστημα παρατηρήθηκε αναζωπύρωση λόγω διαδηλώσεων των Παλαιστινίων από τη μία πλευρά, και των εγκαινίων της νέας αμερικανικής πρεσβείας στην Ιερουσαλήμ από την άλλη, που είχε ως αποτέλεσμα πολυάριθμους νεκρούς και τραυματίες – άμαχος πληθυσμός στην πλειοψηφία.

Από τις 30 Μαρτίου, οι Παλαιστίνιοι ξεκίνησαν μια σειρά ειρηνικών διαδηλώσεων διαμαρτυρίας που θα κορυφώνονταν στις 15 Μαΐου όπου “γιορτάζουν”την ημέρα της Nakba (Καταστροφή στα αραβικά) – δηλαδή την ημέρα που ιδρύθηκε το ισραηλινό κράτος το 1948, και χιλιάδες Παλαιστίνιοι εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους. Η διαμαρτυρία με το όνομα “η μεγάλη πορεία της επιστροφής” είχε ως στόχο τη διεκδίκηση του δικαιώματος των Παλαιστινίων να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Αν και όπως αναφέρθηκε η διαμαρτυρία ήταν ειρηνική, από τις αρχές Απριλίου το Ισραήλ “απάντησε” στις διαδηλώσεις με χρήση βίας, κυρίως δακρυγόνα και σφαίρες, γεγονός που εξόργισε τόσο τους Παλαιστινίους όσο και τη διεθνή κοινότητα.

Η πιο αιματηρή μέρα όμως των διαδηλώσεων ήταν αναμφισβήτητα η 14η Μαΐου, όταν και πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια της αμερικανικής πρεσβείας στην Ιερουσαλήμ, μερικούς μήνες απ’ όταν ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump την αναγνώρισε ως πρωτεύουσα του Ισραήλ. Η Ιερουσαλήμ, πόλη με μεγάλη ιστορία, διεκδικείται ως πρωτεύουσα τόσο από τους Παλαιστίνιους όσο και από το Ισραήλ. Εντούτοις η διεθνής κοινότητα δεν την αναγνωρίζει ως πρωτεύουσα κανενός, και από το 1949 ο ΟΗΕ την έχει χρήσει corpus separatum – δηλαδή, ξεχωριστό “κομμάτι” ανάμεσα στα διαμαχόμενα εδάφη. Η αναγνώριση της ως πρωτεύουσας του Ισραήλ από τον Trump, λοιπόν, αντίκειται στην πολύχρονη αυτή πολιτική που ακολουθείται από τη διεθνή κοινότητα, και όπως αναμενόταν δημιούργησε κύμα αντιδράσεων.

Πηγή: http://www.usjournal.net

Ως σήμερα οι δυο αντιμαχόμενες πλευρές αλληλοκατηγορούνται για τα πολύνεκρα επεισόδια, με τους Παλαιστίνιους να κατηγορούν το ισραηλινό κράτος για δυσανάλογη χρήση βίας, και με το Ισραήλ να βάζει στο “στόχαστρο”την Hamas, υποστηρίζοντας πως προκαλεί έντονα και επίτηδες τον ισραηλινό στρατό, εξάλλου η αντιπαλότητα μεταξύ της κυβέρνησης του Ισραήλ και της Hamas είναι ένα από τα κύρια σημεία που δυσχεραίνουν τις όποιες προσπάθειες επίλυσης του Παλαιστινιακού ζητήματος.

Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης και Hamas

Η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (ΟΑΠ) ιδρύθηκε το 1964, και αποτελεί μέχρι και σήμερα τον εθνικό εκπρόσωπο της Παλαιστίνης παγκοσμίως. Οποιεσδήποτε συζητήσεις και συμφωνίες με την Παλαιστίνη γίνονται μέσω αυτής. Αρχικά η ΟΑΠ δημιουργήθηκε με στόχο την απελευθέρωση της Παλαιστίνης από το Ισραήλ μέσω ένοπλου αγώνα· στην αρχή ήταν ανεξάρτητη, όμως κατά τη δεκαετία του 1970 εντάχθηκε στη Fatah, το πολιτικό κόμμα του Yasser Arafat, που έχει επικρατήσει στην παλαιστινιακή πολιτική σκηνή. Ενώ τις πρώτες δεκαετίες διεξήγαγε ένοπλο αγώνα κατά του Ισραήλ, το οποίο δεν αναγνώριζε ως κράτος, από το 1990 και μετά η στάση της Fatah και κατ’ επέκταση και της ΟΑΠ άλλαξε και δέχθηκε να αναγνωρίσει την κρατική υπόσταση του Ισραήλ με αντάλλαγμα την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους στα εδάφη που κατείχε το Ισραήλ μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών (1967).

Από την άλλη πλευρά, το 1987 ξεσπά στην Δυτική Όχθη και τη Λωρίδα της Γάζας η πρώτη Intifada, μια εξέγερση νεαρών Παλαιστινίων εναντίον της ισραηλινής κατοχής στα εδάφη αυτά. Το αποτέλεσμα των εχθροπραξιών που ακολούθησαν ήταν -εκτός των άλλων- η ίδρυση της Hamas, μιας παλαιστινιακής παραστρατιωτικής οργάνωσης που “ανέλαβε” να ελευθερώσει την Παλαιστίνη από το Ισραήλ, και έκτοτε αποτελεί το αντίπαλο δέος της Fatah και της ΟΑΠ στο εσωτερικό της Παλαιστίνης. Ο ένοπλος αγώνας της Hamas κατά του Ισραήλ την έχει κατατάξει στην λίστα  “τρομοκρατικών οργανώσεων” των Ισραήλ, ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης – η οποία όμως από το 2007 και μετά θεωρείται de facto κυβέρνηση της Γάζας.

Η αντιπαλότητα μεταξύ Fatah-Hamas έχει κοινωνικοπολιτικές βάσεις καθώς υποστηρίζουν δυο αντικρουόμενες ιδεολογίες. Η Fatah αποτελεί μια οργάνωση με κοσμική ιδεολογία που έχει πλέον ασπαστεί ως κύριο μέσο διεκδίκησης ενός παλαιστινιακού κράτους τις διαπραγματεύσεις, ενώ όπως προαναφέρθηκε αναγνωρίζει το κράτος του Ισραήλ. Αντιθέτως, η Hamas είναι μια αμιγώς ισλαμιστική οργάνωση, που ως σήμερα προωθεί τον ένοπλο αγώνα για την απελευθέρωση των Παλαιστινίων. Η σύγκρουσή τους κορυφώθηκε το 2007, όταν στις εκλογές ο Mahmoud Abbas, ηγετικό στέλεχος της Fatah, αρνήθηκε να αναγνωρίσει την εκλεγμένη πλέον Hamas, και έτσι η τελευταία μετά τη Μάχη της Γάζας κατάφερε να εκδιώξει τη Fatah από τη Γάζα, και έτσι η Fatah περιορίστηκε στην Δυτική Όχθη.

Η Λωρίδα της Γάζας. Πηγή: Wikipedia

Η Hamas έχει καταφέρει τα τελευταία χρόνια, πέρα από την εδραίωση της εξουσίας της στη Γάζα, να αναπτύξει μια σημαντική στρατιωτική δύναμη με αρκετούς πυραύλους και τακτικές που θυμίζουν ανταρτοπόλεμο (guerrilla warfare), ώστε να αντιμετωπίσει με επιτυχία μια από τις πιο αξιοσημείωτες στρατιωτικές δυνάμεις του 20ου και 21ου αιώνα – το Ισραήλ. Επίσης, έχει χτίσει ένα δίκτυο κοινωνικών παροχών, που όμως υπονομεύεται από τον αποκλεισμό διά αέρος και θάλασσας που έχει επιβληθεί στη Γάζα από το Ισραήλ, με αποτέλεσμα οι Παλαιστίνιοι της Γάζας να ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας. Πολλές φορές, λοιπόν, οι δυο αντιμαχόμενες πλευρές Hamas-Fatah έχουν προσπαθήσει να συνθηκολογήσουν ώστε να δημιουργηθεί ένα ενωμένο παλαιστινιακό μέτωπο, όμως όλες οι προσπάθειες έχουν ναυαγήσει. Το Ισραήλ μάλιστα βλέπει αρνητικά οποιαδήποτε τέτοια συμφωνία συμφιλίωσης, καθώς η Hamas αποτελεί “κόκκινη γραμμή”στις διαπραγματεύσεις.

Η Χαμάς και οι σχέσεις με το Ιράν

Η απομόνωση της Γάζας από τη διεθνή κοινότητα, που έχει ως στόχο την εξόντωση της Hamas, έχει οδηγήσει την τελευταία σε σύσφιξη σχέσεων με το Ιράν, έναν από τους μεγαλύτερους αντιπάλους του Ισραήλ στην περιφέρεια της Μέσης Ανατολής. Το Ιράν, μαζί με την πλειοψηφία των αραβικών κρατών, δεν αναγνωρίζει το κράτος του Ισραήλ, και πολλές φορές έχουν εμπλακεί έμμεσα σε πολέμους της περιοχής ως αντίπαλοι. Η αντιπαλότητα οδήγησε το Ιράν στο να στηρίξει τη Hamas στη Γάζα με χρήματα και όπλα. Οι σχέσεις όμως Ιράν-Hamas διαταράχθηκαν κατά τη διάρκεια του εμφυλίου στη Συρία, επειδή η Hamas αρνήθηκε προς απογοήτευση του Ιράν να υποστηρίξει τον Bashar al-Assad. Το τελευταίο διάστημα όμως παρατηρείται επαναπροσέγγιση των δυο, γεγονός που ανησυχεί ιδιαίτερα το Ισραήλ, μιας και βρίσκεται σε έντονη αντιπαράθεση με το Ιράν στη Συρία.

Το Ισραήλ έχει ουκ ολίγες φορές τονίσει τον κίνδυνο ύπαρξης του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, και η πρόσφατη απόφαση του Donald Trump να αποσύρει τις ΗΠΑ από την συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν ίσως δημιουργήσει νέους φόβους και απειλές αποσταθεροποίησης σε ολόκληρη την Μέση Ανατολή.

Συμπεράσματα

Η διαμάχη Ισραήλ-Παλαιστίνης φαίνεται πως δεν επιδέχεται λύσης, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, και ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στις προσπάθειες ειρήνης είναι η εσωτερική διάσπαση των Παλαιστινίων, με τη Hamas στη μία πλευρά και τη Fatah στην άλλη. Η κατάσταση δυσχεραίνει περισσότερο από τη στιγμή που δύο δυνητικές ηγεμονικές δυνάμεις της περιφέρειας -Ιράν και Τουρκία- δείχνουν έμπρακτη συμπαράσταση στην Hamas, η οποία, παρ’όλες τις δυσκολίες που απορρέουν από τις προσπάθειες εξόντωσής της από την διεθνή κοινότητα, καταφέρνει να κυριαρχεί στη Γάζα και να βρίσκει μεγάλη ιδεολογική υποστήριξη από τους Παλαιστινίους έναντι της Fatah, της οποίας η απουσία από τα γεγονότα του Απριλίου είναι εμφανής, και προβληματίζει τόσο τους Παλαιστίνιους όσο και τη διεθνή κοινότητα.

Το σημαντικό λοιπόν εδώ είναι ότι, εκτός από την καθαρή εδαφική διαμάχη ανάμεσα σε Ισραήλ και Παλαιστίνη, διάφοροι εξωγενείς παράγοντες, όπως ο συριακός εμφύλιος, η αύξηση του εξτρεμισμού, και η άνοδος περιφερειακών δυνάμεων όπως η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Ιράν, εμπλέκονται, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα εξαιρετικά ευάλωτο περιβάλλον κι ως εκ τούτου καθίσταται αδύνατη η επίλυση ενός εδαφικού ζητήματος με τόσες κοινωνικές, θρησκευτικές και πολιτικές προεκτάσεις όπως η ίδρυση παλαιστινιακού κράτους. Τα επεισόδια βίας που έλαβαν χώρα το τελευταίο διάστημα σίγουρα δεν θα σταματήσουν, το ζήτημα όμως είναι να μην οδηγήσουν σε γενικευμένη σύρραξη όπως πολλές φορές έχει συμβεί στο παρελθόν, είτε μεταξύ Ισραήλ-Παλαιστίνης, είτε στο εσωτερικό της Παλαιστινιακής κοινωνίας.

Πηγές:

  1. Beauchamp, Z. (2018). Everything you need to know about Israel-Palestine. https://www.vox.com/cards/israel-palestine#share
  2. Bashi, S. (2018). Don’t Blame Hamas for the Gaza Bloodshed. http://foreignpolicy.com/2018/05/22/dont-blame-hamas-for-the-gaza-bloodshed/
  3. Byman, L. D. (2018). Why Israel is stuck with Hamas. https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2018/03/19/why-israel-is-stuck-with-hamas/
  4. Tahhan, Z. (2017). Hamas and Fatah: How are the two groups different? https://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/10/hamas-fatah-goal-approaches-171012064342008.html
  5. Tuastad, D. Hamas-PLO Relations Before and After the Arab Spring. https://www.mepc.org/hamas-plo-relations-and-after-arab-spring
  6. Rumley, G., al-Omari, G. (2017). Is War in Gaza Unavoidable? https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2017-08-22/war-gaza-unavoidable
  7. Morris, L., Eglash, R. (2018). Israel’s use of fatal fire in Gaza: Excessive force or justified mob control? https://www.washingtonpost.com/world/israels-use-of-fatal-fire-in-gaza-excessive-force-or-justified-mob-control/2018/05/16/435dc998-5856-11e8-9889-07bcc1327f4b_story.html?utm_term=.69918df98c6b
  8. Elgindy, K. (2018). Israel’s Costly Neglect. https://www.foreignaffairs.com/articles/israel/2018-05-03/israels-costly…
  9. Williams, J. (2018). The recent violence at the Gaza-Israel border, explained. https://www.vox.com/2018/4/2/17188162/gaza-protest-israel-border-violence-demonstrations-palestinian
  10. Holland, S., Lubell, M. (2017). Trump recognizes Jerusalem as Israel’s capital, reversing longtime U.S. policy. https://www.reuters.com/article/us-usa-trump-israel/trump-recognizes-jerusalem-as-israels-capital-reversing-longtime-u-s-policy-idUSKBN1E01PS

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest