ΕastMed 2019: Η νέα ευρωπαϊκή ενεργειακή οδός – στοίχημα “νηφαλιότητας” στην Ανατολική Μεσόγειο

Τα τελευταία δέκα χρόνια έχει υπάρξει μία μεγάλη συζήτηση γύρω από την αξιοποίηση των πιθανών ενεργειακών κοιτασμάτων της Ανατολικής Μεσογείου που εντοπίζονται στα χωρικά ύδατα των κρατών της Κύπρου, Ισραήλ και Αιγύπτου, με κυριότερα τα ελπιδοφόρα κοιτάσματα “Leviathan”, “Aphrodite” και “Zohr”. Ορμώμενοι από τον αναβαθμισμένο πλέον ρόλο που έχει η γεωγραφική περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου ως εναλλακτική οδός ενεργειακής τροφοδοσίας της Ε.Ε, θα εξετάσουμε στο παρόν άρθρο, το οποίο θα διασπαστεί σε δύο μέρη, την περίπτωση του υποθαλάσσιου αγωγού EastMed που θα διέρχεται από τη χώρα μας, και το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει στην προώθηση ενός εποικοδομητικού διαλόγου για ειρήνη και σταθερότητα στην περιοχή αυτή, εδραιωμένου σε μία σταθερή βάση κοινής οικονομικής προοπτικής των χωρών πέριξ αυτής. 

Ο ρόλος της ενέργειας στην πολιτική και οικονομική σταθερότητα. Η περίπτωση του φυσικού αερίου της  Ανατολικής Μεσογείου

Τα ανακαλυφθέντα κοιτάσματα σε Αίγυπτο, Ισραήλ&Κύπρο

Αναμφίβολα, η ενέργεια μπορεί να χαρακτηριστεί ως ο “μοχλός ανάπτυξης” για κάθε κράτος και, ως εκ τούτου, να δρα καταλυτικά στην επίλυση διασυνοριακών διαφορών μεταξύ γειτονικών κρατών, προκειμένου να ανοίξει και νομικά ο δρόμος της αξιοποίησής της, με τα ανάλογα οικονομικά οφέλη που προκύπτουν από αυτήν. Συγκεκριμένα, στα 3,4 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα υπολογίζονται τα συνολικά ανακτήσιμα αποθέματα στη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου (Levantine Basin), σύμφωνα με τα στοιχεία της Αμερικανικής Γεωλογικής Επιθεώρησης (US Geological Survey) (Λιάγγου, 2015). Αναλυτικότερα, μέσα στην τελευταία επταετία έχουν επιβεβαιωθεί σημαντικά αποθέματα στα μεγάλα πεδία Leviathan και Tamar στο Ισραήλ, και Aphrodite στην Κύπρο, καθώς και μικρότερα κοιτάσματα στο Ισραήλ, όπως των Dalit, Tanim, Dolphin, Shimson, Sara και Νοa, ενώ συνεχίζονται τα ερευνητικά προγράμματα στα οικόπεδα 2, 3, 9, 10, 11 και 12 στην Κύπρο, με τα πλέον “υποσχόμενα” να έχουν αναδειχθεί τα 9, 10 και 12 (Λιάγγου, 2015). Η Ελλάδα προσδοκά, επίσης, στην επιβεβαίωση πιθανολογούμενων κοιτασμάτων νοτίως της Κρήτης. Με την Κύπρο και το Ισραήλ να αποτελούν τις δύο χώρες στις οποίες έχει ήδη εκδηλωθεί σημαντικό διεθνές επενδυτικό ενδιαφέρον, με κυριότερη την Exxon Mobil, και την περίπτωση της Τουρκίας να αποτελέσει πιθανός κόμβος διαμετακόμισης ενέργειας προς την Ευρώπη να απομακρύνεται (Grigoriadis, 2014),  το ερώτημα που αναδύεται είναι σε ποιο βαθμό μπορεί το ζήτημα της ενέργειας να αποτελέσει καταλύτης μιας περιφερειακής συνεργασίας με διττό σκοπό – αυτόν της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και διατήρησης της ειρήνης και της σταθερότητας.

Αλλαγή ενεργειακού μείγματος έως το 2040 προς το φυσικό αέριο

Χαρακτηριστική αποτελεί η εμπεριστατωμένη ετήσια μελέτη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IΕΑ) για το 2016, τοWorld Energy Outlook”, όπου περιγράφονται και σκιαγράφονται οι τάσεις της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας, με βάση τα σημερινά δεδομένα, έως και το 2040 (International Energy Agency, 2016). Σύμφωνα με την έκθεση, εντός εικοσαετίας με τριακονταετίας πρόκειται να αλλάξει το ενεργειακό μείγμα, καθώς εκτιμάται ότι θα υπάρξει μεγαλύτερη ζήτηση και χρήση φυσικού αερίου στην Ευρώπη, τόσο στη βιομηχανία όσο και στα νοικοκυριά, συνεπακόλουθα και των αυξημένων αναγκών που θα προκύψουν, λαμβάνοντας υπόψη την αύξηση του πληθυσμού στη Γηραιά Ήπειρο. Συγκεκριμένα, η ζήτηση για το φυσικό αέριο προβλέπεται να αυξηθεί με ετήσιο ρυθμό 1,5% ως το 2040 (International Energy Agency, 2016). Το φυσικό αέριο περιγράφεται ως το ταχύτερα αναπτυσσόμενο ορυκτό καύσιμο, και το μερίδιό του αναμένεται να φτάσει το 24% το 2040, έναντι του 21% σήμερα, ενώ η χρήση του προβλέπεται να σταθεροποιείται νωρίτερα, στη δεκαετία του 2030. Στην εν λόγω Έκθεση σημαντικό κρίνεται, επίσης, το γεγονός ότι η αγορά του LNG στον τομέα του φυσικού αερίου θα φτάσει το 70% των νέων εμπορευόμενων ποσοτήτων. 

Η διακρατική Συμφωνία Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Ιταλίας για τον υποθαλάσσιο αγωγό EastMed ως εναλλακτική οδός ευρωπαϊκής ενεργειακής τροφοδότησης

Βάσει των παραπάνω εκτιμήσεων, οι προοπτικές ανάπτυξης της περιφερειακής αγοράς φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο διαφαίνονται μεγάλες, με την Κύπρο να αποτελεί έναν σημαντικό πιθανό σταθμό υγροποίησης φυσικού αερίου, αλλά και διαμετακομιστικού κόμβου προς την Ευρώπη, είτε μέσω Τουρκίας είτε μέσω Ελλάδας. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την αναζήτηση εναλλακτικών ενεργειακών οδών από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκειμένου να μειωθεί η εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο κατόπιν της ουκρανικής κρίσης το 2014, έχει οδηγήσει στη διαμόρφωση συγκεκριμένου ενεργειακού πλάνου εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία πρόκειται να αναλάβει σημαντικό μέρος χρηματοδότησης του έργου (European Commission, 2015). Σε αυτό το πλαίσιο εντάχθηκε η συνάντηση των γενικών διευθυντών των υπουργείων Ενέργειας της Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ και Ιταλίας στα γραφεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις Βρυξέλλες στα τέλη Ιανουαρίου 2017, όπου συζητήθηκαν από κοινού οι σχεδιασμοί για την κατασκευή του υποθαλάσσιου αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου EastMed, μήκους δύο χιλιάδων χιλιομέτρων (Κοιλάκος, 2017). Στόχος είναι η δημιουργία υποθαλάσσιου αγωγού από το κοίτασμα Leviathan που θα διέλθει μέσω της Κύπρου και Ελλάδας, και θα ενωθεί με τον αγωγό IGI στην Ιταλία.

Τετραμερής Ελλάδας Κύπρου Ισραήλ Ιταλίας 2017

Ο αγωγός έχει σχεδιαστεί να μεταφέρει μέχρι και 15 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου από τα πρόσφατα ανακαλυφθέντα κοιτάσματα στην περιοχή της Λεκάνης της Λεβαντίνης (Κύπρος και Ισραήλ), καθώς και τα εν δυνάμει κοιτάσματα στην Ελλάδα τόσο προς το Ελληνικό Εθνικό Σύστημα Φυσικού Αερίου, όσο και προς το αντίστοιχο Ιταλικό μέσω του αγωγού ΠΟΣΕΙΔΩΝ (IGI Poseidon, no date). Συγκεκριμένα, ο αγωγός θα μπορεί να συνδέσει το Leviathan -που εντοπίζεται εντός ισραηλινής ΑΟΖ- με το κυπριακό κοίτασμα “Aphrodite”, καθώς και άλλα κοιτάσματα φυσικού αερίου που βρίσκονται στην περιοχή της Ελλάδος και της Ιταλίας, με σκοπό να τροφοδοτήσει την ευρωπαϊκή αγορά. Σύμφωνα με τις πρώτες τεχνοκρατικές μελέτες, η δημιουργία του αγωγού είναι τεχνικά εφικτή και οικονομικά βιώσιμη (Κολώνας, 2016, Κοιλάκος 2017). Η μελέτη παρουσιάστηκε στη Γενική Διεύθυνση για την Ενέργεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από την IGI Poseidon, στην οποία συμμετέχουν εξ ημισείας ΔΕΠΑ και Edison, όπου διαπιστώνεται ότι η κατασκευή του αγωγού θα κοστίσει περίπου 5,7 δισεκατομμύρια δολάρια – αρκετά λιγότερο από τις ανησυχίες που είχαν εκφραστεί αρχικά (Κολώνας, 2016, Κοιλάκος 2017). 

Καταλυτικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη διαδραμάτισαν τρεις παράγοντες. Πρώτον, η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση (Smedley, 2016), η οποία έχει εκδηλώσει και επίσημα ενδιαφέρον χρηματοδότησης του έργου κατά το ήμισυ, με το ποσό να ανέρχεται στα 2.000.000 ευρώ, ενώ ολόκληρο το έργο εκτιμάται να κοστολογείται στα 4.000.000 ευρώ (European Commission, 2015). Δεύτερον, το Ισραήλ, που φαίνεται να κλίνει στην επιλογή μεταφοράς και εξαγωγής φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, δια μέσου της Ελλάδος (HuffPost Greece, 2018) που είναι ευρωπαϊκός εταίρος, παρά στην προοπτική της τουρκικής οδού μέσω του TANAP – επιλογή που προφανώς μπορεί να σχετίζεται με την πρόσφατη πολιτική αστάθεια που επικρατεί στη γείτονα χώρα, και την επιθετική της πολιτική που τη διακρίνει το τελευταίο χρονικό διάστημα. Τέλος, η συμβολή και του ιταλικού παράγοντα κρίνεται καθοριστική, καθώς η Ιταλία ήδη συμμετέχει ως ενδιαφερόμενο μέρος, λόγω προβλεπόμενης διασύνδεσης του “EastMed” με τον “Poseidon” που θα συνδέει Ελλάδα και Ιταλία, ενώ η ιταλική Edison συμμετέχει στα σχέδια για την κατασκευή του υποθαλάσσιου αγωγού (Κοιλάκος, 2016). 

Η ενεργός εμπλοκή της Ιταλίας ενισχύει σημαντικά τις προοπτικές του East Med εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφού πλέον η υλοποίησή του δεν αναδεικνύεται μόνο ως ελληνο-κυπριακή επιδίωξη, αλλά και ευρωπαϊκή. Ως εκ τούτου, ενισχύεται η οικονομική και γεωπολιτική σημασία που έχει ο υποθαλάσσιος αγωγός για την Ευρώπη, καθώς εντάσσεται πλέον επίσημα στη γενικότερη ενεργειακή στρατηγική της Ε.Ε (European Commission, 2015), ενώ απομακρύνεται το σενάριο μεταφοράς του φυσικού αερίου της Νοτιοανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη μέσω Τουρκίας.

Τεχνικά χαρακτηριστικά EastMed και όγκος μεταφοράς φυσικού αερίου

Το έργο αναπτύσσεται από την Ελληνική Εταιρεία Υ.Α.Φ.Α. ΠΟΣΕΙΔΩΝ, η οποία ανήκει ισομερώς στην ελληνική ΔΕΠΑ Α.Ε. και την Ιταλική Edison International Holding.

Το έργο αναπτύσσεται από την Ελληνική Εταιρεία Υ.Α.Φ.Α. ΠΟΣΕΙΔΩΝ, η οποία ανήκει ισομερώς στην ελληνική ΔΕΠΑ Α.Ε. και την Ιταλική Edison International Holding (IGI Poseidon, no date). Ο αγωγός Eastmed θα εκτείνεται σε μήκος περίπου 1700 χιλιομέτρων, από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Νοτιοανατολική Μεσόγειο μέχρι το σημείο διασύνδεσης με τον αγωγό ΠΟΣΕΙΔΩΝ. Το έργο αποτελείται από τα παρακάτω επιμέρους τμήματα:

  • 150χλμ περίπου υποθαλάσσιου αγωγού από την Λεκάνη της Λεβαντίνης μέχρι την Κύπρο
  •  650χλμ περίπου υποθαλάσσιου αγωγού από την Κύπρο έως την Κρήτη
  • 400χλμ. περίπου Υποθαλάσσιου αγωγού από την Κρήτη μέχρι την Πελοπόννησο
  • 500χλμ περίπου χερσαίου αγωγού από την Ηπειρωτική Ελλάδα μέχρι το σημείο διασύνδεσης με τον αγωγό ΠΟΣΕΙΔΟΝ στην Θεσπρωτία
Εκτιμάται ότι ο αγωγός θα είναι σε θέση να μεταφέρει μεταξύ 9 και 12 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως (HuffPost Greece, 2018).
Στη συνέχεια του άρθρου θα αναφερθούμε στο γιατί ο Eastern Mediterranean Natural Gas Pipeline θεωρείται, στις παρούσες πολιτικές συνθήκες που επικρατούν στην Ανατολική Μεσόγειο, ως η πιο ασφαλής διαδρομή, τόσο εξαγωγής όσο και μεταφοράς του φυσικού αερίου της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, και γιατί όχι η προοπτική μεταφοράς του μέσω Τουρκίας, γιατί κρίνεται οικονομικά βιώσιμος, και πώς έχει ενταχθεί στα έργα Κοινού Ενδιαφέροντος και εξασφαλίζει Περιβαλλοντική και Ρυθμιστική αδειοδότηση. Τέλος, θα εστιάσουμε στα οικονομικά αλλά και πολιτικά οφέλη που θα αποκομίσει η χώρα μας μελλοντικά, και τι ρόλο είναι σε θέση να διαδραματίσει για τη σταθερότητα στην περιοχή, όπου οι σύνθετες πολιτικές σχέσεις μεταξύ των κρατών δυσχεραίνουν την επικράτηση μιας ειρηνικής συνεργασίας στην περιοχή.

Πηγές:

  1. Λιάγγου,Χ. (2015). Τα αποθέματα, ο Λεβιάθαν και οι αγωγοί EastMed και Ποσειδών.  http://www.kathimerini.gr/808428/article/epikairothta/kosmos/ta-apo8emata-o-levia8an-kai-oi-agwgoi-eastmed-kai-poseidwn
  2. Grigoriadis, I. (2014). Energy Discoveries in the Eastern Mediterranean: Conflict or Cooperation?http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/mepo.12087/epdf?r3_referer=wol&tracking_action=preview_click&show_checkout=1&purchase_referrer=onlinelibrary.wiley.co
  3. International Energy Agency/IEA. (2016). World Energy Outlook 2016 sees broad transformations in the global energy landscape. http://www.iea.org/newsroom/news/2016/november/world-energy-outlook-2016.html
  4. European Commission. (2015). Eastern Mediterranean Natural Gas Pipeline– Pre-FEED Studies. https://ec.europa.eu/inea/sites/inea/files/7.3.1-0025-elcy-s-m-15_action_fiche_final_3.pdf
  5. IGI Poseidon. (n.d.). EASTERN MEDITERRANEAN PIPELINE. http://www.depa.gr/uploads/files/poseidon/Eastmed%20pipeline%20for%20PCIs%20GR_f%281%29.pdf
  6. Κοιλάκος, Δ. (2017). Στις Βρυξέλλες ο Βερροιόπουλος για τον East Med – Έντονο ιταλικό ενδιαφέρον, ετοιμάζεται υπουργική διάσκεψη.https://energypress.gr/news/stis-vryxelles-o-verroiopoylos-gia-ton-east-med-entono-italiko-endiaferon-etoimazetai-ypoyrgiki
  7. Κολώνας, Χ. (2016). Στα σκαριά ο υποθαλάσσιος αγωγός φυσικού αερίου.https://energypress.gr/news/hr-kolonas-sta-skaria-o-ypothalassios-agogos-fysikoy-aerioy
  8. Smedley, M. (2017). Israel, EU states sign East Med Pipeline Mou. https://www.naturalgasworld.com/israel-signs-accord-to-progress-east-med-57329
  9. HuffingtonPost Greece. (2018). Το Ισραήλ αναμένει απόφαση για τον αγωγό αερίου East Med ως το 2019. https://www.huffingtonpost.gr/entry/to-israel-anamenei-apofase-yia-ton-ayoyo-aerioe-east-med-os-to-2019_gr_5aa2acf2e4b01b9b0a3acf52

Tagged under:

Είμαι απόφοιτη του τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, και του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Έκτοτε, αρθρογραφώ για επίκαιρα ζητήματα διεθνών σχέσεων με σημείο αναφοράς τη Γεωπολιτική της Ενέργειας, ως δόκιμη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων από το 2014. Παράλληλα, ασχολήθηκα με τις Ευρωεκλογές του 2014 ως αναλύτρια δημοσιογράφος ιντερνετκής εκπομπής στο Ινστιτούτο Έρευνας και Κατάρτισης Ευρωπαϊκών Θεμάτων (ΙRTEA) την περίοδο 2014-2015, ενώ έχω συμμετάσχει στο Πανελλήνιο Κοινοβούλιο Νέων της SAFIA το 2015&2016. Η ένταξή μου στην Ομάδα της Power Politics με τιμά ιδιαίτερα, με γεμίζει με μεγάλη χαρά και με περισσότερη δημιουργικότητα...

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Google Profile

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest