«Καθαρός αέρας για όλους» – Ευρωπαϊκός πέλεκυς στα ρυπογόνα μέλη. Η «ασθμαίνουσα» Αθήνα

Αναπνέουμε από τη στιγμή που γεννιόμαστε έως τη στιγμή που πεθαίνουμε. Ένας μέσος άνθρωπος θα μπορούσε να κρατήσει την αναπνοή του μόνο με τριάντα με εξήντα δευτερόλεπτα, και οποιαδήποτε προσπάθεια συγκράτησής της θα σήμαινε αυτόματα την απώλεια των αισθήσεών του. Τότε, ο εγκέφαλος θα δώσει αυτομάτως εντολή να εκκινήσει ξανά η διαδικασία της αναπνοής, χωρίς να μπορούμε να το ελέγξουμε. Γι’ αυτό και είναι αδύνατο να αυτοκτονήσει κάποιος κρατώντας ηθελημένα την αναπνοή του.

Παρά ταύτα, κάθε άνθρωπος των αστικών μεγαλουπόλεων της Ευρώπης “αυτοκτονεί” καθημερινά, αναπνέοντας. Αυτό παρουσίασε το “Κοινό Κέντρο Ερευνών”  (Joint Research Center) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον περυσινό Νοέμβριο (CNN Greece, 2017), με τίτλο “νέος Άτλας Ποιότητας Αέρα”, όπου κάθε χρόνο περισσότεροι από 400.000 Ευρωπαίοι εξακολουθούν να πεθαίνουν πρόωρα εξαιτίας της κακής ποιότητας του αέρα που εισπνέουν. Με αυτόν τον τρόπο, ο ευρωπαίος πολίτης τίθεται προ των ευθυνών του απέναντι στις θανατηφόρες συνέπειες του ρυπογόνου αέρα που εισπνέει καθημερινά, ο οποίος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως “Νομοτελειακή Νέμεσις” απέναντι στην περιβαλλοντική καταστροφή που ήδη συντελείται. Συγκεκριμένα, μοιραίο μοιάζει να αποτελεί κάθε δευτερόλεπτο της ανάσας μας, που περιέχει τα μικροσκοπικά σωματίδια ΡΜ2,5 (με διάμετρο μικρότερη των δύο εκατομμυριοστών του μέτρου), τα διοξείδια του αζώτου και του θείου, ο μόλυβδος και το όζον κοντά στο έδαφος, τα οποία  θεωρούνται οι κατ’ εξοχήν ρύποι του αέρα και ευθύνονται για οξείες και χρόνιες επιδράσεις στην ανθρώπινη υγεία.  Όπως εκτιμά το JRC, παρόλο που η ατμόσφαιρα σήμερα στην Ευρώπη είναι πολύ πιο καθαρή από ό,τι στο παρελθόν, κάθε χρόνο περισσότεροι από 400.000 Ευρωπαίοι εξακολουθούν να πεθαίνουν πρόωρα εξαιτίας της κακής ποιότητας του αέρα που εισπνέουν – ένας υπερδεκαπλάσιος αριθμός θνησιμότητας σε σχέση με τα θύματα των τροχαίων στην Ε.Ε που αγγίζουν τους 35.000 ετησίως με βάση τις πρόσφατες ανακοινώσεις του Επιτρόπου Μεταφορών της Ε.Ε κ. Siim Kallas (Agrocapital, 2018).

Τα εισπνεόμενα μικροσωματίδια περιλαμβάνουν ανθρωπογενή στερεά και υγρά σωματίδια, σκόνη, καπνό, αιθάλη, γύρη και σωματίδια του εδάφους. Ανάλογα με τις μετεωρολογικές συνθήκες, τα σωματίδια αυτά μπορεί να παραμείνουν στην ατμόσφαιρα έως μία εβδομάδα. Έχει εκτιμηθεί ότι τα σωματίδια ΡΜ2,5 μειώνουν το προσδόκιμο ζωής στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατά οκτώ έως δέκα μήνες στις περιοχές των οποίων η ατμόσφαιρα έχει επιβαρυνθεί περισσότερο. (HuffPost Greece, 2018) Εντούτοις, οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι δεν πρόκειται για ένα αποκλειστικά ή ιδιαίτερα ευρωπαϊκό πρόβλημα, αφού κατατάσσεται ως ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της δημόσιας υγείας διεθνώς. Χαρακτηρι­στικά, η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας έχει υπολογίσει ότι ίσως μέχρι και 30% των ασθενειών με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο σχετίζονται με τη ρύπανση του αέρα, η οποία και μπορεί να ευθύνεται για μέχρι και 5% των θανάτων και δεν κάνει διακρίσεις, επηρεάζοντας όλους τους ανθρώπους – δηλαδή ενήλικες, βρέφη, ηλικιωμένους, ασθενείς και ευαίσθητες ομάδες πληθυσμού.

Μια Ευρώπη που προστατεύει: «Καθαρός αέρας για όλους»

Ως εκ τούτου, εντυπωσιακή κρίνεται η ανάληψη πρωτοβουλίας από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την επιβολή συγκεκριμένων μέτρων για την ενίσχυση των κρατών-μελών στον αγώνα κατά της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, σε ανακοίνωσή της με τίτλο «Μια Ευρώπη που προστατεύει: Καθαρός αέρας για όλους», η οποία εγκρίθηκε στις 18 Μαΐου 2018 και ήταν το τελικό στάδιο για την εφαρμογή του κανονιστικού πλαισίου με τίτλο “Πρόγραμμα Καθαρού Αέρα” που υποβλήθηκε στο Συμβούλιο στις 20 Δεκεμβρίου 2013. Η προτεινόμενη στρατηγική θέτει στόχους για τη μείωση των επιπτώσεων της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία και το περιβάλλον μέχρι το 2030, και περιέχει νομοθετικές προτάσεις για αυστηρότερα πρότυπα σχετικά με τις εκπομπές και την ατμοσφαιρική ρύπανση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2013). Αναλυτικότερα, η δέσμη “καθαρός αέρας” αποτελείται από τα εξής στοιχεία: Πρώτον, το Πρόγραμμα ‘Καθαρός αέρας για την Ευρώπη’ – στρατηγική της Επιτροπής με μέτρα για την επίτευξη των υφιστάμενων στόχων και τη θέση νέων στόχων για την ποιότητα του αέρα για το διάστημα μέχρι το 2030. Δεύτερον, την αναθεωρημένη οδηγία για τα εθνικά ανώτατα όρια εκπομπών, με αυστηρά ανώτατα όρια εκπομπών για τους έξι βασικούς ρυπογόνους παράγοντες. Τρίτον, την πρόταση οδηγίας για τη μείωση της ρύπανσης από τις μεσαίου μεγέθους μονάδες καύσης. Τέταρτον, την πρόταση για την έγκριση των τροποποιημένων διεθνών κανόνων για τη διασυνοριακή ατμοσφαιρική ρύπανση σε μεγάλη απόσταση (Πρωτόκολλο του Γκέτεμποργκ) σε επίπεδο Ε.Ε.

Στην εν λόγω ανακοίνωση η Επιτροπή περιγράφει τα διαθέσιμα μέτρα για την ενίσχυση των κρατών-μελών στον αγώνα κατά της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, και υπογραμμίζει την ανάγκη για ενίσχυση της συνεργασίας με τα κράτη -μέλη μέσω της συμμετοχής της στους νέους «διαλόγους για τον καθαρό αέρα» με τις αρμόδιες αρχές, καθώς και μέσα από τη χρήση της ενωσιακής χρηματοδότησης για τη στήριξη μέτρων που αποβλέπουν στη βελτίωση της ποιότητας του αέρα. Με την παρούσα νέα στρατηγική
αντιμετωπίζονται οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η εκτεταμένη αδυναμία συμμόρφωσης, και προτείνονται νομοθετικές πράξεις για την πιο μακροπρόθεσμη μείωση επιβλαβών εκπομπών που συντελούν στην κακή ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και προκαλούν ζημίες στο φυσικό περιβάλλον. Επιπρόσθετα, η Επιτροπή δεν παραβλέπει να υπερτονίσει και, κατ΄επέκταση, να προωθήσει τις οικονομικές ευκαιρίες που αναδύονται στους τομείς των καθαρών τεχνολογιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, οι μεγάλες τεχνικές εταιρείες της Ε.Ε ήδη αποκτούν έως και το 40 % των εσόδων τους από τα περιβαλλοντικά τους χαρτοφυλάκια, και το ποσοστό αυτό αναμένεται να αυξηθεί. Καθώς υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι οι αναδυόμενες οικονομίες εστιάζουν σοβαρά το ενδιαφέρον τους στην ατμοσφαιρική ρύπανση, μια έξυπνη ευρωπαϊκή πολιτική θα συνεχίσει να δίνει το προβάδισμα στη βιομηχανία μας σε αυτές τις μεγάλες αναπτυσσόμενες αγορές (Ευρωπαίκή Επιτροπή, 2013).

Νέα μέτρα για να βοηθήσουν τα κράτη μέλη να συμμορφωθούν με τους περιβαλλοντικούς νόμους

Ενδεικτική της σπουδαιότητας της αποφασιστικότητας της Ευρώπης να θέσει  “επί τον τύπον των ήλων” την ατμοσφαιρική ρύπανση, και να περιορίσει στα επιτρεπτά όρια τα επίπεδα των μικροσωματιδίων στην ατμόσφαιρα φάνηκε από την πρώτη στιγμή, με την παραπομπή χωρών που δεν έχουν συμμορφωθεί έως τώρα με τον ευρωπαϊκο Κανονισμό στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο την επομένη της ψήφισης της Απόφασης. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή παρέπεμψε από την πρώτη ημέρα όπου τέθηκε σε ισχύ το μέτρο στις 18 Μαΐου 2018 τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία στο Δικαστήριο της ΕΕ, διότι δεν τήρησαν τις συμφωνηθείσες οριακές τιμές για την ποιότητα του αέρα, και δεν έλαβαν κατάλληλα μέτρα ώστε η περίοδος υπέρβασης να είναι όσο το δυνατόν συντομότερη.

Επίσης, η Επιτροπή εξέδωσε συμπληρωματικές προειδοποιητικές επιστολές στη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιταλία και το Λουξεμβούργο επειδή αγνόησαν τους κανόνες της ΕΕ για την έγκριση τύπου οχημάτων, ενώ παράλληλα επιθυμεί να συνεργαστεί με τα κράτη-μέλη για να τους βοηθήσει να συμμορφωθούν με τα όρια εκπομπών, τα οποία συμφώνησαν να τηρήσουν και τα οποία εγγυώνται την υγεία των πολιτών. Πρόκειται για όρια για αρκετούς βασικούς ρύπους, συγκεκριμένα το διοξείδιο του αζώτου (NO2) και τα σωματίδια (PM10), τα οποία έπρεπε να επιτευχθούν το 2010 και το 2005 αντιστοίχως. Πιο συγκεκριμένα, η Επιτροπή έχει ασκήσει νομικές ενέργειες εναντίον των κρατών-μελών λόγω της κακής ποιότητας του αέρα από το 2008, εστιάζοντας αρχικά στα σωματίδια (PM10) -για τα οποία η προθεσμία συμμόρφωσης ήταν το 2005- και το διοξείδιο του αζώτου (NO2) – για τα οποία η προθεσμία συμμόρφωσης ήταν το 2010. Μέχρι σήμερα, η νομική δράση για το NO2 αφορά 13 κράτη-μέλη, ενώ συνεχίζονται οι διαδικασίες παράβασης κατά της Αυστρίας, του Βελγίου, της Τσεχίας, της Δανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ουγγαρίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.

Συνολικά, εκκρεμούν 16 υποθέσεις επί παραβάσει κατά κρατών-μελών (Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Γερμανία,Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Ουγγαρία, Ιταλία, Λετονία, Πορτογαλία, Πολωνία, Ρουμανία, Σουηδία, Σλοβακία και Σλοβενία). Η Βουλγαρία και η Πολωνία καταδικάστηκαν για παραβίαση της νομοθεσίας της ΕΕ από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 5 Απριλίου 2017 και στις 22 Φεβρουαρίου 2018 αντίστοιχα (HuffPost Greece, 2018).

Η υποβάθμιση του ατμοσφαιρικού αέρα στις ευρωπαϊκές πόλεις. Τα  «πρωτεία της Αθήνας»

Οι βιομηχανικές δραστηριότητες ευθύνονται για το 20% των αστικών ρύπων κατά μέσο όρο, και παίζουν ρόλο-κλειδί ιδίως στη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ελλάδα, σύμφωνα με το JRC. Η πόλη με τη μεγαλύτερη ρύπανση εξαιτίας των βιομηχανιών είναι το Manheim Ludwigshafen της Γερμανίας (σχεδόν το 50% των συνολικών ρύπων του αέρα) και ακολουθούν το Bilbao της Ισπανίας (46%), το Linz της Αυστρίας (44%) και η Μarseille της Γαλλίας (41%) (ΠΑΡΑΠΟΜΠΗ) Τη μεγαλύτερη συμβολή στη συνολική αστική ρύπανση έχει το σύμπλεγμα ιστορικού κέντρου-προαστίων στο Παρίσι (66%), στη Μαδρίτη (65%), στην Αθήνα (65%), στο Τορίνο (63%) και στο Μιλάνο (63%). Αντίθετα, το μικρότερο ποσοστό παρατηρείται στη Λευκωσία (6%), στη Χάγη (7%) και στη Λεμεσό (8%) (CNN Greece, 2017).

Ο φιλόδοξος μακροπρόθεσμος στόχος της Ευρώπης όσον αφορά την ποιότητα του
ατμοσφαιρικού αέρα μπορεί να υλοποιηθεί μόνο σταδιακά. Μια ισχυρή πολιτική για τον ατμοσφαιρικό αέρα όχι μόνο θα ανταποκριθεί στις προσδοκίες των πολιτών σχετικά με την υγεία και την ευημερία τους, αλλά θα αποφέρει και άμεσα οικονομικά οφέλη. Η χώρα μας, ως συνήθως ουραγός ούσα στην υιοθέτηση της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα τις περιπτώσεις μόλυνσης του Ασωπού, της αργής υιοθέτησης των Χ.Υ.Τ.Α, αλλά και της μη εφαρμογής των προγραμμάτων ανακύκλωσης, μόνο μέσω της επιβολής νομοθετικών κυρώσεων είναι σε θέση να ανταποκριθεί στο νέο ευρωπαϊκό Κανονιστικό Πλαίσιο αντιμετώπισης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η παραδοσιακή ολιγωρία της κρατικής μηχανής απέναντι στα περιβαλλοντικά προβλήματα της χώρας μας, τόσο σε κεντρικό όσο και σε τοπικό επίπεδο, θα πρέπει να δώσει τη θέση της στην πολιτική προστασίας και αξιοποίησης του μοναδικού φυσικού περιβάλλοντός μας, σε συνδυασμό με την κοινωνική ευαισθητοποίηση για την προάσπιση της υγείας όλων μας.

Πηγές: 

  1. CNN Greece. (2018). Νέος Άτλας Ποιότητας Αέρα : Τι αποκαλύπτει για τη ρύπανση στην Ευρώπη και ειδκότερα στην Αθήναhttp://www.cnn.gr/news/ellada/story/106133/neos-atlas-poiotitas-aera-ti-apokalyptei-gia-ti-rypansi-stin-eyropi-kai-eidikotera-gia-tin-athina
  2. Agrocapital. (2018). H Επιτροπή λαμβάνει μέτρα για την προστασία των πολιτών από την ατμοσφαιρική ρύπανση. http://www.agrocapital.gr/Category/Eco-drasis/Article/31410/i-epitropi-lambanei-metra-gia-tin-prostasia-twn-politwn-apo-tin-atmosfairiki-rypansi
  3. Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2013). Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών-Πρόγραμμα «Καθαρός αέρας» για την Ευρώπη. http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-18155-2013-INIT/el/pdf

 

 

 

 

Tagged under:

Είμαι απόφοιτη του τμήματος Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, και του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Έκτοτε, αρθρογραφώ για επίκαιρα ζητήματα διεθνών σχέσεων με σημείο αναφοράς τη Γεωπολιτική της Ενέργειας, ως δόκιμη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων από το 2014. Παράλληλα, ασχολήθηκα με τις Ευρωεκλογές του 2014 ως αναλύτρια δημοσιογράφος ιντερνετκής εκπομπής στο Ινστιτούτο Έρευνας και Κατάρτισης Ευρωπαϊκών Θεμάτων (ΙRTEA) την περίοδο 2014-2015, ενώ έχω συμμετάσχει στο Πανελλήνιο Κοινοβούλιο Νέων της SAFIA το 2015&2016. Η ένταξή μου στην Ομάδα της Power Politics με τιμά ιδιαίτερα, με γεμίζει με μεγάλη χαρά και με περισσότερη δημιουργικότητα...

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Google Profile

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest