Μετά τη Γαλλική και Γερμανική Σοσιαλδημοκρατία, τί;

Ιστορική Αναδρομή

Η λέξη ιστορία συμπίπτει με την έννοια ταυτότητα, η οποία αλλάζει και εξελίσσεται μέσα στο χρόνο. Το ίδιο ισχύει και για τα πολιτικά μοντέλα τα οποία μεταβάλλονται δυναμικά, οδηγώντας μας στο συμπέρασμα ότι η πολιτική σαν όρος δεν παραπέμπει στην ακαμψία, αλλά στην ευελιξία.

Για να νοηματοδοτήσουμε τον όρο Σοσιαλδημοκρατία, χρειάζεται να απαντήσουμε σε δύο στοιχειώδη ερωτήματα:

  1. Πώς εμφανίστηκε;
  2. Ποια είναι τα αιτήματά της;

Η2 Σοσιαλδημοκρατία παραπέμπει στη σύνδεση του Σοσιαλισμού και της Δημοκρατίας, όπως αυτή παρουσιάστηκε σαν θεώρηση στην καπιταλιστική κοινωνία. Αναλύοντας τον Ευρωπαϊκό Σοσιαλισμό, γυρίζουμε πίσω στον 19ο αιώνα και την περίοδο της βιομηχανικής επανάστασης, όπου τα Σοσιαλιστικά κόμματα αυτοπροσδιορίζονται ως κόμματα εργατικής τάξης τα οποία απορρίπτουν τους αστικούς θεσμούς και τα φιλελεύθερα αιτήματα που προάγει ο καπιταλισμός. Αποτελούν μαζικά μορφώματα, των οποίων η δύναμη εδράζεται στις ριζοσπαστικές προγραμματικές θέσεις ενάντια στον αυταρχισμό και στις διάφορες εκφάνσεις του. Η ιδεολογική τους συνοχή παραμένει η Αχίλλειος πτέρνα τους, αλλά συνάμα και η αυτοτροφοδότησή τους με νέα αιτήματα και επιδιώξεις.

Εντοπίζουμε διάφορες θεωρήσεις, όπως τον ουτοπικό κομμουνισμό του Pierre Josef Prοudhon, όπου εισάγεται η έννοια της αναρχίας στο έργο του “Περί ιδιοκτησίας” το 1840. Ταυτίζοντας τον ιδιοκτήτη με τον δυνάστη-κυρίαρχο, προτείνει την μετάβαση σε μία κοινωνία όπου λείπει το στοιχείο της εξουσίας, κάτι που αντιτίθεται στην ανθρώπινη φύση η οποία είναι -εκ των πραγμάτων- εξουσιομανής.  Επίσης, μια άλλη θεωρητική προσέγγιση είναι του Louis Blanc, ο λεγόμενος μεταρρυθμιστικός -και ουτοπικός συνάμα- Σοσιαλισμός. Στο έργο του προτείνεται η διεύθυνση της παραγωγής σε κρατικά εργοστάσια, όπου οι εργάτες θα είναι οι υπεύθυνοι της παραγωγής. Ωστόσο αποτελούσε ένα αφηρημένο έργο περί ισότητας και εργατικών δικαιωμάτων, το οποίο έχασε την ισχύ του με την εμφάνιση του επιστημονικού Σοσιαλισμού των Marx και Engels. Το τρίπτυχο: ρήξη-επανάσταση-ταξική πάλη οδηγεί αναντίρρητα στη Σοσιαλιστική κοινωνία. Το”  Κομμουνιστικό Μανιφέστο ” συνιστά μία επαναστατική διακήρυξη και μια καταδίκη των υπολοίπων θεωρήσεων.

reform-or-revolution

Σοσιαλισμός ρήξης ή ρεφορμισμού;

Τον 20ο αιώνα φάνηκε αδύνατο για την Ευρώπη να μεταβεί με τρόπο επαναστατικό σε μία Σοσιαλιστική κοινωνία και, έτσι, εισάγεται ο ρεφορμισμός ως μία εναλλακτική προοπτική. Αυτός ο τρόπος εντοπίζεται στον πολιτικό Eduard Bernstein, ο οποίος θεωρεί ότι ο σοσιαλισμός θα πρέπει να συνάδει με το δημοκρατικό μοντέλο, απορρίπτοντας το Μαρξιστικό και Λενινιστικό πρότυπο. Εν αντιθέσει με τους στοχαστές αυτούς, πρότεινε την αύξηση του πλούτου στα εργατικά και μεσαία στρώματα ώστε να εξαλειφθούν -τρόπον τινά- οι ανισότητες του καπιταλιστικού συστήματος. Επίσης, ο κίνδυνος εξάπλωσης του Λενινισμού στην Ευρώπη και το αίτημα των συντηρητικών να επιστρέψει στο status quo, εντείνουν τη διάσπαση της Σοσιαλιστικής οικογένειας σε ρεφορμιστές και κομμουνιστές. Ακόμη, η Κευνσιανική αφήγηση επήρεασε πολύ το πολιτικοοικονικό χάρτη, προτείνοντας το μοντέλο διεκδίκησης δημοκρατικών αιτημάτων μέσα σε ένα καπιταλιστικό σύστημα.

Τα Σοσιαλιστικά κόμματα λοιπόν ακολούθησαν διαφορετική πορεία μέσα στο χρόνο. Λόγου χάρη η ίδρυση του A.D.A.V (Γενική Γερμανική Ένωση Εργατών) το 1863 από τον Ferdinand Lassalle, αποτελεί την πρώτη προσπάθεια εκπροσώπησης της εργατικής τάξης. Αν και επηρεασμένο από τον Μαρξισμό, προσπάθησε να προωθήσει τη σύγκρουση με μία πιο μετριοπαθή μορφή, κάτι που οδήγησε σε απόσχιση πολλών μελών του όπως ο Karl Liebknecht, ο οποίος ιδρύει το SDAP( Δημοκρατικό Εργατικό Κοινωνικό Κόμμα της Γερμανίας) το 1869, το οποίο κρατούσε τα Μαρξιστικά αιτήματα. Με την θεσμοθέτηση των Αντι-Σοσιαλιστικών Νόμων το 1878, το SDAP υιοθέτησε την τωρινή ονομασία του, δηλαδή S.P.D(Σοσιαλιστικό Δημοκρατικό Κόμμα) κινούμενο πλέον σε μία πιο μετριοπαθή κατεύθυνση. Παράλληλα, η ψήφιση υπέρ του πρώτου Παγκοσμίου πολέμου και ο Λενινισμός οδήγησαν ξανά στην απόσχιση ριζοσπαστικών μελών του S.P.D σε Σπαρτακιστές (Rosa Luxemburg), η οποία μετά την εξέγερση του ’19 πνίγηκε στο αίμα. Η συμμαχία της δεξίας πτέρυγας των Σοσιαλδημοκρατών με τους Συντηρητικούς, για την επιτυχή κατάπνιξη της εξέγερσης, αποτελεί την μεταστροφή του κόμματος σε μία πιο κεντρώα κατεύθυνση.

the-end

Επίσης, η Δημοκρατία της Βαϊμάρης και η συνακόλουθη αποτυχία της, με την άνοδο του Ναζιστικού μοντέλου στην εξουσία, χρεώνεται ως μέγα λάθος στους Γερμανούς Σοσιαλδημοκράτες. Η αποτυχία τους να κερδίσουν ευνοϊκούς όρους στη Διάσκεψη Ειρήνης του Παρισιού μείωσαν σημαντικά την υποστήριξή τους από την κοινωνία. Το 1924 το S.P.D κερδίζει μόνο το ένα πέμπτο των ψήφων, ενώ οι ψήφοι των εργατών υπέρ του μειώνονται. Παράλληλα, ο ακραίος πληθωρισμός και ο αποπληθωρισμός που ακολούθησε, εξοντώνοντας την Γερμανική κοινωνία, αποτελεί για τους ιστορικούς λάθος του καθεστώτος. Με την πτώση του Hitler, το S.P.D στη Σοβιετική ζώνη ενώνεται με το Κομμουνιστικό κόμμα ενώ στη Δυτική Γερμανία ακολουθεί μία κέντρο-αριστερή κατεύθυνση.

Στην άλλη πλευρά, ο Γαλλικός Σοσιαλισμός ακολουθεί διαφορετικά βήματα και παραμένει σοβαρά εξασθενημένος μετά τη πτώση της Παρισινής Κομμούνας το 1871. Μια προσπάθεια ανασύστασής του πραγματοποιείται με τη δημιουργία της “Ομοσπονδίας των Σοσιαλιστών Εργατών της Γαλλίας ” το 1879. Ακολουθούν διάφορες αποσχίσεις μελών, όπως ο Paul Lafargue, ο οποίος το θεωρεί μετριοπαθές και ρεφορμιστικό. Το 1905 ιδρύεται η S.F.I.O, προκειμένου να δημιουργηθεί το Γαλλικό τμήμα της Δεύτερης Διεθνούς. Το Σοσιαλιστικό μόρφωμα αυτό εγκόλπωνε στο εσωτερικό του τη Μαρξιστική και τη Σοσιαλδημοκρατική τάση. Κατά τη διάρκεια της ενοποίησης απομονώθηκαν στελέχη που υποστήριζαν τη Μαρξιστική κατεύθυνση. Κατά τη διάρκεια του δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου μεγάλο μέρος της συμμετείχε στην Αντίσταση ενάντια στο Hitler. Μετά το ’43, το Σοσιαλιστικό κόμμα συνεργάστηκε με τη Χριστιανοδημοκρατία.

Change-e1360817035602Βαδίζοντας στο σήμερα(Προκλήσεις και Συμπεράσματα)

Τα Σοσιαλδημοκρατικά κινήματα-κόμματα σιγά σιγά άλλαξαν πορεία και μετασχηματίστηκαν σε πολυσυλλεκτικοί πολιτικοί πώλοι. Το S.P.D αλλάζει το πρόγραμμά του και, σταδιακά, κινείται υπέρ του ελεύθερου ανταγωνισμού και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας . Το 1982 διαλύεται ο συνασπισμός του S.P.D και του F.D.P(Ελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα) και αρχίζει η συνεργασία του φιλελεύθερου κόμματος με το CDU(Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας), το οποίο επανέρχεται δυναμικά στην πολιτική σκηνή. Η συνεργασία του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος με το φιλελεύθερο υποδεικνύει τη στροφή του προς ένα πιο φιλελεύθερο άξονα, σε συνάρτηση με τη προσπάθεια προσάρτησης κεντρώων ψηφοφόρων. Η διάλυση αυτού του συνασπισμού δείχνει την αδιαμφισβήτητη ήττα του Σοσιαλδημοκρατικού φάσματος να κρατήσει το ιδεολογικό περιεχόμενό του, αλλά και την ανάγκη της Ευρώπης να επιστρέψει σε μια πιο συντηρητική αρχή. Μέσα στα επόμενα χρόνια κατάφερε να κερδίσει τις εκλογές, αλλά πάντα με τη δυναμική παρουσία της Χριστιανοδημοκρατίας, στην οποία είχαν εισχωρήσει και φιλελεύθερα ρεύματα.

Στην άλλη πλευρά, το Γαλλικό Σοσιαλιστικό κόμμα πραγματοποίησε μια σειρά από εθνικοποιήσεις την περίοδο του 1981-1982. Η απόφαση αυτή πάρθηκε για δύο λόγους. Αρχικά, η συνεργασία με το Κομμουνιστικό κόμμα, που αναδείκνυε στη ρητορική του την ανάγκη για εθνικοποιήσεις, καθόρισε τη στρατηγική αυτή. Παράλληλα, η μη αποδοχή της ελεύθερης αγοράς από την πλειοψηφία των σοσιαλιστών ώθησε το Γαλλικό Σοσιαλιστικό κόμμα σε αυτή την κατεύθυνση. Η υποχώρηση αυτής της απόλυτης ρητορικής περί κρατικού παρεμβατισμού υποχωρεί με τον Mitterrand το ’83, και την εναντίωση πολλών σοσιαλιστών στον υπέρμετρο κρατικό παρεμβατισμό το ’84, στο συνέδριο της Toulouse. Σταδιακά δημιουργείται η αφήγηση της υιοθέτησης του μικτού μοντέλου οικονομίας, με διστακτικές κινήσεις προς την ελεύθερη αγορά.

Print

Τι δείχνουν σημερινά δεδομένα; Αναμφίβολα η Ευρώπη βρίσκεται σε κρίση, κοινωνικοπολιτική και οικονομική. Η κυριαρχία του νέο-φασισμού, η Ισλαμοφοβία, η απογοήτευση από το σύνολο των κεντροδεξιών και κεντροαριστερών κομμάτων, φέρνει πιο κοντά το αίτημα της ανασύστασης των δύο χώρων αυτών και την ανάγκη αυτοπροσδιορισμού τους, και την απομάκρυνση από λογικές ψηφοθηρίας. Ιδιαίτερα για τις δύο μεγάλες δυνάμεις, Γαλλία-Γερμανία, τίθεται μεγάλο ζήτημα πλέον για το πού επιθυμούν να βαδίσουν. Τί πρέπει -και έχει χρέος λοιπόν- να κάνει ο αριστερός και κεντροαριστερός άξονας;

Αρχικά, να προσπαθήσει να αποκτήσει ιδεολογικό υπόβαθρο ξανά. Να επιστρέψει σε μία ρητορική αποφυγής του εθνικισμού, της προκατάληψης και της μισαλλοδοξίας. Επίσης θα πρέπει να οικοδομηθεί ένα κοινωνικοοικονομικό πλάνο αναπτυξιακής βοήθειας, που κύριο μέλημά του θα έχει την ανασύσταση του κράτους πρόνοιας – στοιχείο που εκλείπει από τη πλειοψηφία των δυτικών δημοκρατιών σήμερα. Παράλληλα, θα πρέπει να στοχεύει στην παύση της εξαθλίωσης τόσο της μικρομεσαίας τάξης, αλλά και των κατώτερων στρωμάτων που πληγήκαν από την κρίση. Συνάμα, θα πρέπει να βαδίζει προς το μοντέλο της βιώσιμης ανάπτυξης, διεκδικώντας όχι μόνο ανθρώπινα δικαιώματα αλλά και καλλιέργεια του πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα για τις αναπτυσσόμενες χώρες της Ευρώπης, οι οποίες βουλιάζουν όλο και πιο πολύ στην οικονομική δίνη. Την ίδια στιγμή που εμφανίζεται ο Trudeau ως κομμάτι του Σοσιαλδημοκρατικού πώλου στον Καναδά, ο Sanders ως υπέρμαχος του δημοκρατικού Σοσιαλισμού στην Αμερική, η Ευρώπη διχάζεται ανάμεσα στην κατεστραμμένη Σοσιαλδημοκρατία, την -απονομιμοποιημένη ως ένα βαθμό- Χριστιανοδημοκρατία και την δυναμική παρουσία της φασιστικής δεξιάς. Τελικά η Σοσιαλδημοκρατία θα πρέπει να διαλέξει αν θα επιστρέψει στον Κευνσιανό τρόπο σκέψης, βαδίζοντας και πιο αριστερά, ή θα υιοθετήσει νεοφιλελεύθερες πρακτικές χάνοντας το πολιτικό υπόβαθρό της.

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  1. http://www.worldaffairsjournal.org/article/what%E2%80%99s-left-social-democrats-disarray
  2. https://www.socialeurope.eu/2015/02/european-social-democracy-danger-terminal-decline/
  3. http://www.transform-network.net/blog/blog-2014/news/detail/Blog/the-crisis-of-european-social-democracy-and-the-radical-left.html
  4. The Primacy of Politics: Social Democracy and the Making of Europe’s Twentieth Century, Berman Sheri, 2006, Cambridge University Press
  5. The Third Way: The Renewal of Social Democracy , Giddens Athony,January 4th 1999, Polity Press
  6. The Theory of Social Democracy, Meyer Thomas, 2007, Polity Press
  7. http://www.nybooks.com/articles/2009/12/17/what-is-living-and-what-is-dead-in-social-democrac/
  8. Social Democracy in France,  Micaud Charles A., Jul. 1955, World Politics,Cambridge University Press
  9. https://www.facinghistory.org/weimar-republic-fragility-democracy/readings/weimar-political-parties

 

 

Tagged under:

-Φοιτήτρια στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης Αθηνών.
-Κατεύθυνση σπουδών: Πολιτική ανάλυση
-Ενδιαφέροντα: Ξένες γλώσσες και συγγραφή κειμένων πολιτικής επικαιρότητας
-Στόχοι: Ενασχόληση με Development Economics
-Συμμετοχή σε : σχολικά και φοιτητικά MUN, blog με θέματα πολιτικής επικαιρότητας

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest