Μετανάστες, Πρόσφυγες και Προστασία Δικαιωμάτων – Όσα Πρέπει να Ξέρετε

Τα τελευταία χρόνια ερχόμαστε αντιμέτωποι με μία σκληρή πραγματικότητα.  Άνθρωποι στοιβάζονται σε κατεστραμμένα πλοία, πηδούν συρματοπλέγματα, ρισκάρουν την ζωή τους καθημερινά, αναζητώντας απελπισμένα ασφάλεια, ειρήνη και μία καλύτερη ζωή.  Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του Ο.Η.Ε για τους Πρόσφυγες (UNHRC), μόνο το 2012 στην Ελλάδα είχαμε 3,610 μη κανονικές αφίξεις από θάλασσα και άλλες 47,088 από τα σύνορα του Έβρου, αριθμοί που φέτος έχουν αυξηθεί δραματικά.

Παρατηρούμε, λοιπόν, μία τεράστια αντιστροφή στο ρόλο της Ελλάδας. Από την εθνική μετανάστευση στις δεκαετίες του ’50 και ’60, σε χώρα μόνιμης εγκατάστασης την δεκαετία του ’90, η Ελλάδα σήμερα είναι η είσοδος των μεταναστών στην Ευρώπη.  Μία ακόμα χώρα που πρέπει να διασχίσουν με σκοπό να φτάσουν στον προορισμό τους, τις χώρες της κεντρικής Ευρώπης.  Η διαχείριση αυτής της μαζικής μετανάστευσης, καθώς και η προστασία των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων των μεταναστών και των προσφύγων, αποτελούν μία πρόκληση τόσο για την χώρα μας και την Ευρώπη, όσο και για την διεθνή κοινότητα.

 

Μετανάστες

Η Ευρώπη και η Ελλάδα από πολύ νωρίς μερίμνησαν για την ψήφιση νόμων και οδηγιών για να διαχειριστούν τα θέματα της μετανάστευσης.   Από το 1991, με την Συνθήκη Σένγκεν, έχουμε την κατάργηση των συνόρων  στην Ευρωπαϊκή Ένωση.  Άμεση απόρροια αυτού είναι η δυνατότητα ελεύθερης μετακίνησης χωρίς συνοριακούς ελέγχους στις χώρες που έχουν κυρώσει την εν λόγω συνθήκη.  Παράλληλα, αν σε ένα άτομο απαγορευτεί η είσοδος σε μία χώρα συμβαλλόμενη στη συνθήκη, κατ’ επέκταση απαγορεύεται η είσοδος του και στις υπόλοιπες.  Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα είναι συμβληθείσα από το 1992.

Εξίσου σημαντική είναι και η Συνθήκη του Άμστερνταμ το 1999, με την οποία ρυθμίστηκαν ζητήματα διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών αλλά και προστασίας των εξωτερικών συνόρων, θέματα δικαιωμάτων υπηκόων τρίτων χωρών καθώς και χορήγησης ασύλου.  Επιπλέον, η Διεθνής Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων των Μεταναστών Εργαζομένων και των Μελών των Οικογενειών τους – που τέθηκε σε ισχύ το 2003 – εφαρμόζεται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας της μετανάστευσης και περιλαμβάνει την προετοιμασία αυτής, την αναχώρηση, τη διέλευση από άλλη χώρα και την περίοδο παραμονής και αμειβόμενης απασχόλησης στο Κράτος εργασίας, καθώς και την επιστροφή στο Κράτος καταγωγής ή στο Κράτος της συνήθους διαμονής. Παράλληλα δεσμεύει τα Κράτη Μέλη να σέβονται και να διασφαλίζουν σε όλους τους μετανάστες εργαζόμενους και στα μέλη των οικογενειών τους που βρίσκονται στο έδαφός τους, ή που υπάγονται στην δικαιοδοσία τους, τα δικαιώματα που προβλέπονται στη σύμβαση αυτή αλλά και στις υπόλοιπες διεθνείς συμβάσεις, χωρίς καμία διάκριση λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, γλώσσας, θρησκείας ή πεποιθήσεων.

Ακολουθεί μία σειρά από Συμβούλια τα οποία συγκεκριμενοποιούν και ρυθμίζουν ειδικά τα θέματα ασύλου και μετανάστευσης. Σημαντικότερο είναι αυτό της Θεσσαλονίκης το 2003, στο οποίο έγινε πρόταση για τη δημιουργία μίας ειδικής δύναμης για την φύλαξη των εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε.  Έτσι, το 2004 ιδρύεται η FRONTEX (European Border Management Agency). Ο οργανισμός αυτός συντονίζει τις ενέργειες μεταξύ των κρατών μελών και συνεργάζεται με χώρες εκτός Ε.Ε για να σταματήσει την παράνομη ροή μεταναστών.  Σύμφωνα με τα επίσημα στατιστικά της, μόνο για το 2010, 9 στους 10 παράνομους μετανάστες είχε εισέλθει στην Ευρώπη μέσω της Ελλάδας.  Στη χώρα μας η FRONTEX σχημάτισε ομάδες άμεσης επέμβασης με σκοπό να βοηθήσει τις ελληνικές αρχές να διαχειριστούν την μαζική εισροή μεταναστών.  Παράλληλα, σύμφωνα με δηλώσεις του εκπροσώπου της Michal Parzyszek, η συνοριακή ασφάλεια υπάρχει και για λόγους τρομοκρατίας. Υπήρχε ο φόβος (όπου μετά από τις επιθέσεις στο Παρίσι αποδείχτηκε αληθινός) ότι μαζί με τους μετανάστες εισέρχονται και άτομα που δεν βρίσκονται απλά σε αναζήτηση μίας καλύτερης ζωής.

Πέρα από αυτούς τους ειδικότερους μηχανισμούς προστασίας των μεταναστών, υπάρχει και το γενικό πλαίσιο προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου που κωδικοποιείται μέσω της ΕΣΔΑ (Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ατόμου).  Κάθε μετανάστης, ανεξαρτήτως καθεστώτος, έχει δικαίωμα προστασίας από τα βασανιστήρια και την απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση, δικαίωμα στην απασχόληση, την προστασία από τη δουλεία και την εξαναγκαστική εργασία, το σεβασμό του δικαιώματος στην αίτηση ασύλου και στη μη-επαναπροώθηση, καθώς και το δικαίωμα στην εκπαίδευση για όλα τα παιδιά.  Όλα τα κράτη μέλη οφείλουν να σέβονται αυτά τα δικαιώματα και να διευκολύνουν τους μετανάστες στην άσκησή τους.

 

Πρόσφυγες

Το ζήτημα των προσφύγων από πολύ νωρίς απασχόλησε την ευρωπαϊκή και διεθνή κοινότητα.  Ήδη από το 1951, στην Σύμβαση της Γενεύης, δόθηκε ο ορισμός του πρόσφυγα ως «κάθε πρόσωπο, το οποίο, επειδή έχει δικαιολογημένο φόβο διωγμού λόγω φυλής, θρησκείας, εθνικής προέλευσης, πολιτικών πεποιθήσεων ή συμμετοχής σε ορισμένη κοινωνική ομάδα, βρίσκεται έξω από τη χώρα της υπηκοότητάς του και δεν μπορεί, ή εξαιτίας αυτού του φόβου, δεν θέλει να προσφύγει στην προστασία της χώρας αυτής».  Τυπικά, στην Ελλάδα, οι μετανάστες που κάνουν αίτηση για άσυλο χαρακτηρίζονται από την Επιτροπή Ασύλου του Υπουργείου Εσωτερικών ως πρόσφυγες.  Αξίζει να σημειωθεί ότι τα παιδιά των προσφύγων έχουν πρόσβαση στο δημόσιο σχολείο ακόμα και με ελλιπή δικαιολογητικά.

Για την ρύθμιση του θέματος κινητικότητας των προσφύγων μέσα στην Ε.Ε θεσπίστηκε ο Κανονισμός του Δουβλίνου ΙΙ.  Σκοπός αυτού του κανονισμού ήταν να καθορίσει τα κριτήρια ταυτοποίησης της χώρας που είναι υπεύθυνη για τη χορήγηση του ασύλου.  Σύμφωνα με αυτόν, ο μετανάστης μπορεί να ζητήσει άσυλο από την πρώτη χώρα της Ε.Ε στην οποία εισέρχεται, δηλαδή συνήθως την Ελλάδα.  Έτσι ο μετανάστης που είχε αρχικά εισέλθει από την Ελλάδα και έπειτα μετέβη σε άλλη χώρα στην οποία ζητάει άσυλο, θα πρέπει να επιστρέψει και πάλι στην χώρα μας.  Ο κανονισμός αυτός έχει δεχθεί έντονη κριτική καθώς, συνήθως, δρα εις βάρος των μεταναστών αφού πρακτικά ο όγκος των αιτήσεων είναι τεράστιος και μη διαχειρήσιμος, οδηγώντας έτσι σε τεράστιες καθυστερήσεις.

Γενικά, από τη νομολογία, αναγνωρίζεται το αδιαμφισβήτητο δικαίωμα των κρατών μελών να ελέγχουν την είσοδο και τη διαμονή των αλλοδαπών, μεταναστών και προσφύγων, στην επικράτεια τους. Αν όμως υπάρχουν σοβαροί και αποδεδειγμένοι λόγοι ότι με την απέλαση ο αλλοδαπός θα αντιμετωπίσει πραγματικό κίνδυνο να υποστεί βασανιστήρια ή απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση στη χώρα προορισμού, η απέλαση αυτή ελέγχεται για παραβίαση του άρθρου 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), περί βασανιστηρίων – πράγμα που συνεπάγεται και την υποχρέωση του Κράτους Μέλους να μην προβεί στην απέλαση.

Η προστασία του άρθρου 3 δεν εφαρμόζεται μόνο αν η χώρα προορισμού είναι τρίτο κράτος, αλλά και όταν είναι Κράτος Μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης.  Έτσι, σε μία από τις σημαντικότερες πρόσφατες αποφάσεις του, την M.S.S κατά Ελλάδος και Βελγίου του 2011, το ΕΔΔΑ (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου) καταδίκασε το Βέλγιο για παραβίαση του άρθρου 3.  Έκρινε ότι οι αρχές του Βελγίου, στέλνοντας τον Αφγανό αιτούντα άσυλο πίσω στην Ελλάδα, τον εξέθεσαν σε κινδύνους που συνδέονταν με τις σοβαρές ατέλειες των διαδικασιών χορήγησης του ασύλου και με τις απαράδεκτες συνθήκες κράτησης και διαβίωσης στην Ελλάδα.  Με την ίδια απόφαση καταδικάστηκε και η Ελλάδα για παραβίαση του άρθρου 3 καθώς εξέθεσε τον πρόσφυγα σε τέτοιες συνθήκες κράτησης που λογίζονται ως απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση.

Πλέον στην Ελλάδα, για την εναρμόνιση με την  Ευρωπαϊκή Οδηγία 2008/115/EC για την επιστροφή των μεταναστών χωρίς νόμιμα έγγραφα, ισχύει ο νόμος Ν.3907/2011.  Αυτός αποβλέπει στην δημιουργία ενός ρεαλιστικού συστήματος διαχείρισης της μετανάστευσης, μέσα από τη λειτουργία ανεξάρτητων Υπηρεσιών Ασύλου και την ίδρυση των Κέντρων Πρώτης Υποδοχής.

 

Συνοψίζοντας, το βασικό λάθος της Ευρωπαϊκής Ένωσης έγκειται στο γεγονός ότι δεν προέβη από την αρχή σε ρύθμιση των μεταναστευτικών ροών και σε υπόδειξη νόμιμων τρόπων και δρόμων μετακίνησης για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες.  Στηριζόταν κατά κύριο λόγο στους γείτονές της, με την ελπίδα να αποτρέψουν αυτοί τους μετανάστες να φτάσουν στα σύνορα της, πράγμα που οδήγησε στη μεταναστευτική κρίση που βιώνουμε τους τελευταίους μήνες.  Ενώ τα Κράτη Μέλη έχουν το δικαίωμα να ελέγχουν τα σύνορά τους, για κανένα λόγο δεν θα πρέπει να τοποθετούν τις επιταγές της ασφάλειας πάνω από τις δεσμεύσεις τους για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων, τα οποία αποτελούν και τη θεμέλια λίθο όλης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

 

Πηγές 

http://www.unhcr.org/pages/49c3646cbf.html

http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/11/04/AR2010110403590_2.html

http://frontex.europa.eu/

http://eeagrants-iomathens-soam.gr/%CE%B4%CE%BF%CE%BC/

http://www.amnesty.org.gr/greece-human-rights-of-migrants

http://www.ecre.org/topics/areas-of-work/introduction.html

http://www.ecre.org/topics/areas-of-work/protection-in-europe/10-dublin-regulation.html

CONVENTIONSMIGRANTSRIGHTS

Tagged under:

1 Comment

  1. Pingback: Οι «φράχτες» της Ευρώπης | power politics

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest