Υπόθεση D. Raugevicius: Μια ενδιαφέρουσα νομολογία σχετικά με την έκδοση πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Θεμελιώδη γνωρίσματα του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης φέρει δύο βασικά γνωρίσματα που του προσδίδουν μεγάλη βαρύτητα, και το καθιστούν εξαιρετικά σημαντικό σε κάθε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EE). Πρόκειται για τα στοιχεία της άμεσης εφαρμογής και της υπεροχής του. Ουσιαστικά κριτήρια για την άμεση εφαρμογή (άμεσο αποτέλεσμα) μιας διάταξης ενωσιακού δικαίου είναι: α) αυτή να υφίσταται απροϋπόθετα, β) να είναι επαρκώς ακριβής (τα όποια δικαιώματα να προκύπτουν με σαφήνεια), και γ) να είναι νομικά πλήρης και αυτοτελής (να μην απαιτείται για την εφαρμογή της επιπρόσθετη παρέμβαση των οργάνων της ΕΕ ή των κρατών-μελών). Οι διατάξεις των Συνθηκών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που συνιστούν πρωτογενές δίκαιο -όπως η Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ)- παράγουν πάντα άμεσο αποτέλεσμα αν ισχύουν οι τρεις παραπάνω ουσιαστικές προϋποθέσεις.

Ως προς το στοιχείο της υπεροχής, θεωρητικά όλο το ενωσιακό δίκαιο -πρωτογενές και δευτερογενές- κατισχύει έναντι κάθε εθνικού δικαίου κράτους-μέλους. Το γεγονός αυτό έγκειται στην αυτονομία της ενωσιακής έννομης τάξης και στην ανάγκη ομοιόμορφης εφαρμογής και δεσμευτικότητας του ευρωπαϊκού δικαίου. Βέβαια, στην πράξη πολλές φορές τα εκάστοτε εθνικά δικαστήρια αμφισβητούν ότι το ενωσιακό δίκαιο υπερέχει έναντι του εθνικού συνταγματικού δικαίου, ενώ από τη μεριά του το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσπαθεί γενικά να αποφεύγει τις ανοιχτές συγκρούσεις μεταξύ των εθνικών δικαίων και του δικαίου της ΕΕ (Στεφάνου, 2015). Ενδεικτικό, πάντως, της σημασίας του τελευταίου είναι και το γεγονός ότι ένα εθνικό δικαστήριο μπορεί να διακόψει την ενώπιόν του διαδικασία, και να απευθύνει προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θέτοντάς του ζητήματα που είναι κρίσιμα (ως προκρίματα) για την επίλυση μιας πραγματικής κρινόμενης διαφοράς. Η δε δεσμευτικότητα των προδικαστικών αποφάσεων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι απόλυτη τόσο για το παραπέμπον δικαστήριο, όσο και για όλα τα δικαστήρια που επιλαμβάνονται της ίδιας υπόθεσης. Όλα τα παραπάνω συμπυκνώνουν την αξία του ενωσιακού δικαίου, και συνιστούν τα στοιχειώδη χαρακτηριστικά που πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν όταν εξετάζονται νομικές υποθέσεις οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ – όπως αυτή του Denis Raugevicius.

Η υπόθεση του Denis Raugevicius πριν απασχολήσει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Στις αρχές του 2011 ρωσικό δικαστήριο καταδίκασε τον Denis Raugevicius -ο οποίος έχει λιθουανική και ρωσική υπηκοότητα- σε ποινή φυλάκισης με αναστολή, για παράβαση της νομοθεσίας περί ναρκωτικών, συγκεκριμένα για κατοχή μείγματος που περιείχε 3,040 γραμμάρια ηρωίνης. Περίπου έναν χρόνο αργότερα, όμως, λόγω αθέτησης των υποχρεώσεών του ως προς την επιτήρηση ο Raugevicius καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης τεσσάρων ετών, ενώ στις 12 Ιουλίου 2016 εκδόθηκε εναντίον του διεθνές ένταλμα σύλληψης. Τελικά, στις 12 Δεκεμβρίου του ίδιου χρόνου πρωτοβάθμιο δικαστήριο της Φινλανδίας, όπου είχε μεταβεί ο Raugevicius, του επέβαλε απαγόρευση εξόδου από τη χώρα – με τη Ρωσία, ωστόσο, να απευθύνει στις φινλανδικές αρχές αίτηση έκδοσής του για την εκτέλεση της ποινής φυλάκισης στο έδαφός της. Ο Raugevicius, στην προσπάθειά του να αμφισβητήσει την ύπαρξη νομίμων προϋποθέσεων για την έκδοσή του στη Ρωσία, ισχυρίστηκε αφενός πως ήταν μόνιμος κάτοικος Φινλανδίας και, αφετέρου, πως ήταν πατέρας δύο παιδιών που κατοικούν στη Φινλανδία, και έχουν φινλανδική υπηκοότητα. Στις 7 Φεβρουαρίου 2017 το Υπουργείο Δικαιοσύνης της Φινλανδίας ζήτησε από το Korkein oikeus (Ανώτατο Δικαστήριο) να γνωμοδοτήσει σχετικά με το αν υφίσταται τελικά κάποιο νομικό κώλυμα για την έκδοση του Raugevicius στη Ρωσία.

Ο Denis Raugevicius στο Korkein oikeus (Ανώτατο Δικαστήριο Φινλανδίας)

Πρώτα απ’ όλα, βάσει του Άρθρου 1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Εκδόσεως: “Τα συμβαλλόμενα μέρη αναλαμβάνουσι την υποχρέωσιν αμοιβαίας αποδόσεως ατόμων καταδιωκομένων δι’ εγκλήματα ή καταζητουμένων επί τω σκοπώ εκτίσεως ποινής ή εφαρμογής μέτρου ασφαλείας, υπό των δικαστικών αρχών του αιτούντος μέρους”. Το δε Άρθρο 6, παράγραφος 1(α) επιτρέπει στα συμβαλλόμενα κράτη να αρνούνται την έκδοση υπηκόων τους, στο μέτρο που η δυνατότητά τους αυτή δεν αντιβαίνει προφανώς στο πρωτογενές δίκαιο της ΕΕ. Πρέπει, μάλιστα, να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με το Άρθρο 6, παράγραφος 1(β) της εν λόγω συμβάσεως, η Φινλανδία διευκρίνισε ότι ως “υπήκοοί” της νοούνται “οι ημεδαποί της Φινλανδίας, της Δανίας, της Ισλανδίας, της Νορβηγίας και της Σουηδίας, καθώς και οι αλλοδαποί που κατοικούν στα κράτη αυτά”. Γενικά, βάσει φινλανδικού δικαίου, αν το Korkein oikeus κρίνει ότι υπάρχει νομικό κώλυμα για μια έκδοση, η αίτηση εκδόσεως δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Έτσι, λοιπόν, και αφού το Korkein oikeus έκρινε πως η γνωμοδότησή του είναι δεσμευτική, προχώρησε στην ουσία της υπόθεσης του Denis Raugevicius.

Αρχικά, σύμφωνα με το Άρθρο 2 του φινλανδικού νόμου περί εκδόσεως λόγω διαπράξεως ποινικού αδικήματος (456/1970), δεν δύναται να εκδοθεί Φινλανδός πολίτης. Επιτρέπεται, όμως, η έκδοση υπηκόου άλλου κράτους-μέλους. Κανονικά, αναφορικά με τις υποθέσεις που εμπίπτουν στο δίκαιο της ΕΕ, οι εθνικοί κανόνες δεν μπορούν παρά να σέβονται το ενωσιακό δίκαιο και, άρα, οι ημεδαποί και αλλοδαποί κάτοικοι μιας χώρας δεν γίνεται να αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο, διότι αυτό αντιβαίνει στο Άρθρο 18 της ΣΛΕΕ, που απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω ιθαγένειας. Βέβαια, το δικαστήριο έκανε λόγο για ύπαρξη θεμιτού σκοπού – συγκεκριμένα, για τον σκοπό αποτροπής του κινδύνου ατιμωρησίας προσώπου που έχει διαπράξει ποινικό αδίκημα σε διαφορετική επικράτεια από αυτή που βρίσκεται, παραπέμποντας μάλιστα στην υπόθεση Petruhhin (2016), και εννοώντας ότι, κάτω απ’ αυτή την προϋπόθεση, ο περιορισμός σε ένα θεμελιώδες δικαίωμα πολίτη της ΕΕ, όπως το δικαίωμα που προβλέπεται στο Άρθρο 21 ΣΛΕΕ (“κάθε πολίτης της Ένωσης έχει το δικαίωμα να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών-μελών”), μπορεί να δικαιολογηθεί.

To Korkein oikeus, θέλοντας να λάβει διευκρινίσεις ως προς κάποια ζητήματα, ανέστειλε την ενώπιόν του διαδικασία, και έκανε αίτηση στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για έκδοση προδικαστικής απόφασης, στις 16 Μαΐου 2017. Τα ερωτήματα που υπέβαλε ουσιαστικά είχαν ως εξής: α) Στην περίπτωση που τρίτο κράτος απευθύνει στη Φινλανδία αίτηση έκδοσης -εν προκειμένω, η Ρωσία-, o φινλανδικός νόμος περί εκδόσεως λόγω διαπράξεως ποινικού αδικήματος πρέπει να εκτιμάται, βάσει και του Άρθρου 21 ΣΛΕΕ, κατά τον ίδιο τρόπο, ανεξάρτητα από το αν ο σκοπός είναι η ποινική δίωξη ή η εκτέλεση της ποινής φυλάκισης; Επηρεάζει την υπόθεση το γεγονός ότι ο Raugevicius εκτός από την ιθαγένεια της Ένωσης έχει και την ιθαγένεια του εκζητούντος κράτους (ρωσική); β) Μια εθνική ρύθμιση που προβλέπει ότι μόνον ημεδαποί δεν επιτρέπεται να εκδοθούν εκτός της Ένωσης για την εκτέλεση ποινής, συνεπάγεται διάκριση εναντίον των υπηκόων άλλων κρατών-μελών; Στην περίπτωση έκδοσης με σκοπό την έκτιση ποινής, πρέπει οι μηχανισμοί που θα εφαρμοστούν από το δίκαιο της ΕΕ αναφορικά με τη συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις να αντιστοιχούν σε θεμιτό σκοπό που να θίγει λιγότερο το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας; Πώς πρέπει να κρίνεται μια αίτηση εκδόσεως όταν το κράτος στο οποίο απευθύνεται λόγω νομικών κωλυμάτων δεν λαμβάνει κανένα μέτρο σχετικά με τον υπήκοό του;

Η απάντηση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), αφού έλαβε υπόψιν τις προτάσεις του Γενικού Εισαγγελέα, Yves Bot, κατά τη συνεδρίαση της 25ης Ιουλίου 2018, εξέδωσε την απόφασή του στις 13 Νοεμβρίου 2018.

Καταρχάς, το Δικαστήριο αναγνώρισε πως η υπόθεση D. Raugevicius εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του Άρθρου 18 ΣΛΕΕ. Έκρινε, επίσης, πως το γεγονός ότι κατά το φινλανδικό δίκαιο επιτρέπεται η έκδοση υπηκόου άλλου κράτους-μέλους, αλλά δεν επιτρέπεται η έκδοση Φινλανδού αποτελεί περιορισμό του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας, όπως αυτό προβλέπεται στο Άρθρο 21 ΣΛΕΕ – και ένας τέτοιος περιορισμός μπορεί να δικαιολογηθεί μόνον αν αντιστοιχεί κατά ανάλογο τρόπο σ’ έναν θεμιτό επιδιωκόμενο σκοπό.

Ο Yves Bot, με τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 25ης Ιουλίου 2018, υπενθύμισε πως, αν και η Φινλανδία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τη Διεθνή Ισχύ των Ποινικών Αποφάσεων (1970), απ’ όπου και προκύπτει γενική υποχρέωση εκτελέσεως των καταδικαστικών αποφάσεων που εκδόθηκαν σε άλλα κράτη, η Σύμβαση για τη Μεταφορά των Καταδίκων (1983) -όπου τόσο η Φινλανδία όσο και η Ρωσία είναι συμβαλλόμενα μέρη- προβλέπει στο Άρθρο 2 πως οι καταδικασθέντες μπορούν να ζητήσουν να μεταφερθούν στη χώρα καταγωγής τους προκειμένου να εκτίσουν εκεί την ποινή που τους έχει επιβληθεί, με σκοπό τη διευκόλυνση της κοινωνικής επανεντάξεώς τους. Πέρα, λοιπόν, από τον σκοπό της αποτροπής του κινδύνου ατιμωρησίας, ο Yves Bot εστίασε και στον θεμιτό σκοπό της αποκατάστασης και κοινωνικής επανένταξης του καταδικασθέντος, και ως προς τούτο είχε επισημάνει τη σημασία του να εκτίει ο καταδικασθείς την ποινή του στο κράτος όπου κατοικεί. Κατά τον Yves Bot, η ποινή που επιβλήθηκε στη Ρωσία θα πρέπει τελικά να εκτελεστεί στη Φινλανδία, αφότου προσαρμοστεί εν ανάγκη στην ποινική νομοθεσία της χώρας. Όλα τα παραπάνω είναι ουσιαστικά όσα πρότεινε ο Yves Bot πριν την έκδοση της απόφασης του ΔΕΕ, σχετικά με το κατά πόσον είναι αναλογικός ο χαρακτήρας της επίμαχης διάταξης του φινλανδικού νόμου ως προς τον σκοπό της αποτροπής του κινδύνου ατιμωρησίας, και το κατά πόσον υπάρχουν εναλλακτικά μέτρα για την επίτευξη μεν θεμιτού σκοπού, λιγότερο περιοριστικά δε του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας.

Τελικά, το Δικαστήριο, αφού έκρινε πως η ιθαγένεια της Ένωσης συνιστά θεμελιώδη ιδιότητα των υπηκόων των κρατών-μελών, κατέληξε πως οι υπήκοοι άλλων κρατών-μελών που είναι μόνιμοι κάτοικοι Φινλανδίας, και αποδεικνύουν ορισμένο βαθμό ενσωμάτωσης στη χώρα αυτή, βρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση με τους Φινλανδούς υπηκόους και, κατά συνέπεια, πρέπει να καλύπτονται από τον κανόνα που απαγορεύει την έκδοση με σκοπό την έκτιση ποινής στερητικής της ελευθερίας -ο οποίος ισχύει για τους Φινλανδούς υπηκόους-, και να μπορούν υπό τις ίδιες με αυτούς προϋποθέσεις να εκτίουν την ποινή τους στη φινλανδική επικράτεια.

Αντί επιλόγου

Η παραπάνω νομική υπόθεση είναι ένα μικρό μόνο από τα πολλά κομμάτια που συναποτελούν το σύνθετο παζλ του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η υπόθεση αυτή είναι αρκετή για να αναδείξει, αφενός, το πόσο περίτεχνα σχεδιάστηκε το ενωσιακό δίκαιο για να εγκολπώνεται τα διαφορετικά νομικά πλαίσια των κρατών της ΕΕ, και να αναδύεται τελικά ως ένα αρμονικό όλον, και, αφετέρου, το πώς το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δύναται να επιληφθεί περίπλοκων υποθέσεων, και να λειτουργεί υπεύθυνα, με σκοπό τη συμμόρφωση των κρατών με την ενωσιακή έννομη τάξη.

Πηγές:

  1. Στεφάνου, Κ.Α. (2015). Το Νομικό Σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Νομική Βιβλιοθήκη, pp. 130-168.
  2. Lawspot.gr. (2018). Έκδοση πολιτών της ΕΕ στη Ρωσία για εκτέλεση ποινής φυλάκισης και δίκαιο της ΕΕ (Δικαστήριο ΕΕ). https://www.lawspot.gr/nomika-nea/ekdosi-politon-tis-ee-sti-rosia-gia-ektelesi-poinis-fylakisis-kai-dikaio-tis-ee
  3. europa.eu. (2017). Request for a preliminary ruling from the Korkein oikeus (Finland) lodged on 16 May 2017 — Oikeusministeriö v Denis Raugevicius. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62017CN0247
  4. Curia.europa.eu.(2018). Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 13ης Νοεμβρίου 2018. http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=2F080F6FA37B633ADA8E5DB544B8C360?text=&docid=207683&pageIndex=0&doclang=el&mode=req&dir=&occ=first&part=1&cid=1184710#Footnote*
  5. Peers, S. (2016). Extradition to non-EU countries: the limits imposed by EU citizenship. http://eulawanalysis.blogspot.com/2016/09/extradition-to-non-eu-countries-limits.html
  6. Curia.europa.eu. (2012). Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 5ης Σεπτεμβρίου 2012. João Pedro Lopes Da Silva Jorge. http://curia.europa.eu/juris/celex.jsf?celex=62011CJ0042&lang1=en&lang2=EL&type=TXT&ancre
  7. europa.eu. (2012). Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:12012E/TXT&from=el
  8. Council Of Europe. (1957). European Convention on Extradition. https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=09000016808ef7ac
  9. Council Of Europe. (1983). Convention on the Transfer of Sentenced Persons. https://rm.coe.int/1680079529

Tagged under:

Προπτυχιακή φοιτήτρια στο τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου. Έχει συμμετάσχει σε πλήθος συνεδρίων αναφορικά με τα ακαδημαϊκά της ενδιαφέροντα, αλλά και σε σεμινάρια γενικής επιμόρφωσης. Είναι ερευνήτρια στην ομάδα ''ΝΑΤΟ-ΕΕ'' του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest