Μια ανελεύθερη δημοκρατία στην καρδιά της Ευρώπης και το πρόβλημα της μεγάλης διεύρυνσης

Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Η Ευρώπη κυλάει επικίνδυνα προς την ξενοφοβική, λαϊκιστική (ακρο)δεξιά εδώ και μερικά χρόνια. Το μεγάλο χαστούκι ήρθε τον Μάϊο του 2014, όταν οι ευρωσκεπτικιστικές δυνάμεις διπλασίασαν τα ποσοστά τους στις Ευρωεκλογές. Το τελευταίο κρούσμα ήρθε την περασμένη Κυριακή 25 Οκτωβρίου, όταν το δεξιό ευρωσκεπτικιστικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη κέρδισε την απόλυτη πλειοψηφία του Πολωνικού Κοινοβουλίου. Η άνοδος της ακροδεξιάς σε συνδυασμό με την τεράστια προσφυγική κρίση που ταλανίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ως αποτέλεσμα την αμφισβήτηση της μέχρι σήμερα σταθερής φύσης της Ένωσης. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ένα όνομα ακούγεται πιο δυνατά από όλα: Βίκτορ Ορμπάν. Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, γνωστός για την ρατσιστική, ισλαμοφοβική και ανελεύθερη ρητορική (και την ασκούμενη πολιτική) του, είναι η μετουσίωση του – για ενάμιση αιώνα – καταπισμένου ουγγρικού εθνικισμού, ένα φαινόμενο που θα έπρεπε να είχε υποπέσει της προσοχής και της αυστηρότητας της Ευρώπης δέκα περίπου χρόνια πριν, όταν γίνονταν οι διαπραγματεύσεις για την «πανηγυρική» μεγάλη διεύρυνση του 2004.
Η Ουγγαρία ρέπει, αν δεν έχει ήδη φτάσει, προς το μοντέλο της ανελεύθερης δημοκρατίας σαν αυτές του Πούτιν, του Λουκασένκο ή του Ερντογάν. Η ελευθερία του Τύπου κάνει σοβαρά βήματα πίσω, η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης καταβαραθρώνεται με τον διορισμό κυβερνητικών φίλων και οι φιλελεύθερες ιδέες πάνω στις οποίες υποτίθεται ότι είναι στηριγμένη η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέλος της οποίας είναι η Ουγγαρία, υποσκελίζονται όλο και περισσότερο στην ατζέντα. Αυτή η κατάσταση επιδεινώνεται περαιτέρω από την παρουσία στο κοινοβούλιο (με ποσοστό 20% περίπου στις τελευταίες εκλογές) του ακροδεξιού κόμματος Jobbik, το οποίο ασκεί σημαντική πίεση στην κυβέρνηση Ορμπάν. Το Jobbik, ίσως παραπάνω από το Fidesz εκφράζει του Ούγγρους εθνικιστές οι οποίοι δεν έχουν συνολικά το προφίλ του αντισυστημικού κόμματος. Από πού προέρχεται όμως ο όλο και πιο δημοφιλής εθνικισμός στην Ουγγαρία;
Η Ουγγαρία γνώρισε τον εθνικισμό, τότε απόρροια του φιλελεύθερου κινήματος σε όλη την Ευρώπη, τον 19ο αιώνα. Τα εθνικιστικά κινήματα της εποχής είχαν αναθεωρητική ατζέντα για το τότε ευρωπαϊκό διεθνές σύστημα, στο οποίο κυρίαρχες δυνάμεις ήταν οι αυτοκρατορίες. Μέχρι το τελευταίο τέταρτο του αιώνα η ευρωπαϊκή ήπειρος ήταν πεδίο εθνικών επαναστάσεων. Ο ουγγρικός εθνικισμός, στα πλαίσια της αυτοκρατορίας των Αψβούργων, καταπολεμήθηκε έντονα από τη γερμανόφωνη αυτοκρατορία μέχρι την πρώτη παρακμή της, προερχόμενη και από το αυστριακό φιλελεύθερο κίνημα. Το 1867 η αυτοκρατορία των Αψβούργων άλλαξε χαρακτήρα μέσω του Ausgleich κι έγινε διπλή μοναρχία, η Αυστροουγγαρία. Αυτή η εξέλιξη ήταν μια σημαντική και πρωτοφανής αλλαγή στάτους για τον ουγγρικό χώρο, δεν σήμαινε όμως και ανεξαρτησία. Μετά τη διάλυση της Αυστροουγγαρίας, στο τέλος του Μεγάλου Πολέμου, όμως, η Ουγγαρία έχασε τα ¾ των εδαφών της – καθώς και τη μόνη έξοδο προς τη θάλασσα – με την υπογραφή της Συνθήκης του Τριανόν, η οποία αποτέλεσε τεράστιο πλήγμα στον ουγγρικό εθνικισμό. Η δεξιά εθνικιστική λογική εδραιώθηκε στην Ουγγαρία και οι ναζιστικές δυνάμεις έγιναν δεκτές με ενθουσιασμό από τις αρχές. Όταν μετά τον πόλεμο η Ουγγαρία έμελε να πέσει στην σφαίρα επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης, θα ακολουθούσαν 45 χρόνια «κομμουνιστικής» διακυβέρνησης. Ο εθνικισμός δεν ήταν πλέον θεσμικός ρυθμιστικός παράγοντας στη χώρα, αυτό όμως δε σημαίνει ότι το εθνικιστικό κίνημα έσβησε, με τρανό παράδειγμα την επανάσταση του 1956. Μετά το 1989 η Ουγγαρία προσδέθηκε, ως ευρωπαϊκή δημοκρατία, στο άρμα της Δύσης (ΝΑΤΟ 1999, Ευρωπαϊκή Ένωση 2004). Η σημερινή κατάσταση είναι απόρροια μια χρόνιας καταπίεσης του εθνικιστικού αισθήματος των Ούγγρων. Η ρητορική του Ορμπάν έχει σμηλευθεί από την ουγγρική εμπειρία και προσανατολίζεται στη λογική του «αδικιμένου παιδιού» από τη μία, αλλά και του προστάτη της χριστιανικής Ευρώπης από την άλλη.
Ένα τέτοιο επικίνδυνο στοιχείο βρίσκεται σήμερα στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των θεσμών της. Η ευθύνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο θέμα της Ουγγαρίας έγκειται στην απερίσκεπτη πολιτική επιλογή της μεγάλης διεύρυνσης του 2004 (εντάχθηκαν 10 κράτη), ένα λάθος που καλείται σήμερα να αντιμετωπίσει. Στην προσπάθειά της να ενοποιήσει την ευρωπαϊκή ήπειρο στο όνομα της συνεργασίας, ενδιαφέρθηκε περισσότερο για τα οικονομικά οφέλη της διεύρυνσης και της ενοποίησης παρά για τα πολιτικά. Σύμφωνα όμως με τα κριτήρια της Κοπεγχάγης για τις προϋποθέσεις ένταξης, η Ουγγαρία δεν χαρακτηριζόταν – και σίγουρα δεν χαρακτηρίζεται σήμερα – από τη σταθερότητα των δημοκρατικών θεσμών ή το κράτος δικαίου, πόσο μάλλον από τον σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα και στις μειονότητες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια μεγάλη πρόκληση. Η ενοποίηση στο όνομα της οικονομίας και μόνο έχει προκαλέσει ένα σοβαρό ζήτημα δημοκρατίας, που απειλεί να την αποδιοργανώσει τελείως, όσο η προσφυγική κρίση απαιτεί άμεση λύση. Η Ένωση πληρώνει μια λάθος πολιτική κατεύθυνση και, αν θέλει να απαλλαχθεί από αυτό το πρόβλημα, πρέπει να επιστρέψει με αυστηρότητα στις δημοκρατικές και φιλελεύθερες αρχές που την γέννησαν, όσο έχει ακόμη το χρόνο.

Πηγές

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest