Μποτσουάνα-Ελλάδα 1-0: Η Χώρα Φαινόμενο της Νοτίου Αφρικής!

Botswana_map_locator

Κάπου ανάμεσα στη Ναμίμπια, τη Ζιμπάμπουε και τη Νότιο Αφρική, βρίσκεται το λεγόμενο «διαμάντι» της Νοτίου Αφρικής, η Μποτσουάνα. Για όσους είναι γνωστή η ύπαρξή της, αυτό συμβαίνει όχι μόνο για τον ορυκτό της πλούτο, αλλά κυρίως για το οικονομικό επίτευγμα που έχει καταφέρει. Όσοι πάλι δεν την ξέρουν, αξίζει να τη μάθουν!

Η Μποτσουάνα είναι μια νεοϊδρυθείσα μεσόγεια χώρα με πληθυσμό περίπου 2 εκ. κατοίκους, από τους οποίους το 10% κατοικεί στην πρωτεύουσα τη Γκαμπόνε (ή Γκάμπς), είναι μία από τις ασφαλέστερες χώρες της αφρικανικής ηπείρου και το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της ασπάζεται το χριστιανισμό. Το 70% του εδάφους της καλύπτεται από την έρημο Καλαχάρι και την άγρια φύση που αποτελεί τεράστιο πόλο έλξης και τουριστικό αξιοθέατο, καθώς μέχρι το 1986 είχε διαθέσιμα 6 μεγάλα εθνικά πάρκα και 40 περιοχές για σαφάρι και κυνήγι. Τα τουριστικά αυτά αξιοθέατα αποτελούν αρωγό, ιδιαίτερα για την ανάπτυξη της οικονομία της, αλλά ακόμη μεγαλύτερο αρωγό αποτελεί η ύπαρξη πολλών αποθεμάτων ορυκτών, κυρίως διαμαντιών, των οποίων είναι και ο μεγαλύτερος παραγωγός στην παγκόσμια σφαίρα.

Το «διαμάντι» που παράγει διαμάντια λοιπόν, είναι ο ορισμός αυτού που λέμε «αναπτυσσόμενη» χώρα, καθώς από την ίδρυση της το 1966 και μετά αποτελεί μία από τις πιο γρήγορα αναπτυσσόμενες οικονομίες παγκοσμίως. Παρά το γεγονός ωστόσο ότι από το 1998 μέχρι το 2007 είχε ρυθμό ανάπτυξης 6,4% ετησίως, είχε παράλληλα και οξύτατες αντιπαραθέσεις στο εσωτερικό της.

83704_549ceac97b38fbd5db42d55cbf91255e Παρόλα αυτά, το δημόσιο χρέος της αγγίζει το 2,7% του ΑΕΠ της, πράγμα που σημαίνει ότι είναι σχεδόν ανύπαρκτο, και το εμπορικό ισοζύγιο βρίσκεται σε πλεόνασμα της τάξης του 18% του ΑΕΠ. Επιπλέον, τα συναλλαγματικά της αποθέματα ανέρχονται σε 9,9 δις δολάρια και το κρατικό της επενδυτικό κεφάλαιο είναι αξίας 7 δις δολαρίων. Τη δημοσιονομική της βιωσιμότητα και αξιοπιστία επιβεβαιώνουν και οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης S&P και Moody’s, που τη βαθμολογούν με Α και Α2, αντίστοιχα.

Μποτσουάνα-Ισοζύγιο-τρεχουσών-συναλλαγών

 

Μποτσουάνα-Κρατικός-προϋπολογισμός

Γιατί, λοιπόν, προκαλεί τόση έκπληξη το γεγονός ότι η Μποτσουάνα βρίσκεται σε καλύτερη θέση από την Ελλάδα στις λίστες ανταγωνιστικότητας της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ(World Economic Forum); Έχοντας κατακτήσει τη 45η θέση στην πρώτη λίστα και την 66η στη δεύτερη, σύμφωνα με έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας για το 2007, βρίσκεται σε καλύτερη θέση και από την Ισπανία, το Λουξεμβούργο, τη Τσεχία, αλλά και την Ιταλία, ενώ η έκθεση για το 2015-2016 έδειξε η Ελλάδα κατείχε την 81η θέση και η Μποτσουάνα την 71η.

Δεν αποτελεί, όμως, ο βαθμός ανάπτυξής το μόνο κριτήριο για την ανταγωνιστικότητα ή και την υγεία μιας οικονομίας. Ιδιαίτερα στην κατάταξη της Παγκόσμιας Τράπεζας, αυτό που μετριέται – κατά κύριο λόγο – είναι η ευκολία του «επιχειρείν». Κατά πόσο, δηλαδή, διαμορφώνεται ένα φιλικό προς τις επιχειρήσεις περιβάλλον, ώστε να προσελκύουν επενδύσεις και να πυροδοτούν την ανάπτυξη.   Πιο συγκεκριμένα, αν είναι εύκολο να ανοίξει και να κλείσει μία επιχείρηση, να προσλάβει και να απολύσει υπαλλήλους, να δανεισθεί και εν τέλει να πληρώσει τους φόρους της. Παράλληλα, εξετάζονται παράγοντες όπως η προστασία των επενδυτών και της πνευματικής ιδιοκτησίας, αλλά και το πώς εξασφαλίζεται η εφαρμογή των συμβολαίων.

Μήπως λοιπόν η αντίληψη, έστω εξ ορισμού, για το ποίες χώρες θεωρούνται «τριτοκοσμικές», και ότι εμείς –είτε εκπροσωπώντας της Ελλάδα, είτε την Ευρωπαϊκή Ένωση γενικότερα με τη λέξη «εμείς» – είμαστε καλύτεροι, εξυπνότεροι και αποτελεσματικότεροι από τη Μποτσουάνα, είναι παρωχημένη; Και μήπως είναι ένας ακόμη παράγοντας που μας καθιστά λιγότερο ανταγωνιστικούς, ακόμα και ας μην προσμετριέται στις διεθνείς σχέσεις;

Όμως τίποτα από όλα αυτά δεν θα είχε συντελεστεί αν δεν υπήρχε και το εξής παράδοξο για μερικούς. Η Μποτσουάνα δεν θα είχε επιτύχει το οικονομικό αυτό άλμα, αν δεν της το επέτρεπε το πολιτικό σύστημα και οι αξίες στις οποίες είχε βασιστεί για τη διαμόρφωσή του. Παλαιότερα η Μποτσουάνα ανήκε στο βρετανικό προτεκτοράτο Μπετσουαναλάνδης και πήρε το όνομά της όταν έγινε ανεξάρτητη, εντός της Κοινοπολιτείας, στις 30 Σεπτεμβρίου του 1966. Από το 19ο αιώνα γίνονταν εχθροπραξίες μεταξύ των φυλών, γι’ αυτό και προς το τέλος του αιώνα τέθηκε υπό την προστασία της βρετανικής Κυβέρνησης. Όταν όμως ιδρύθηκε η Ένωση της Νοτίου Αφρικής το 1910, δεν συμπεριελήφθη – όπως οι υπόλοιπες – στις βρετανικές αποικίες του προτεκτοράτου της Μπετσουαναλάνδης, αλλά υπήρχε πρόβλεψη για την μετέπειτα ενσωμάτωσή της. Και, παρά το γεγονός ότι οι Κυβερνήσεις της αναζητούσαν διοικητικές – και όχι μόνο – συμβουλές από τη Μεγάλη Βρετανία, δεσμεύοντας τις ακόμα περισσότερο, η πολυπόθητη ενσωμάτωσή της δεν ήρθε ποτέ. Βέβαια, κάθε προοπτική έληξε όταν το 1948 η εκλογή της εθνικιστικής Κυβέρνησης καταδίκασε το «άπαρχαϊντ» και το 1961 διακόπηκαν οι διπλωματικές σχέσεις με τη Νότια Αφρική, όταν αποσύρθηκε από τη Κοινοπολιτεία των Εθνών.

Ήδη από το 1934 είχαν δημιουργηθεί προκηρύξεις που ρύθμιζαν τις εξουσίες των φυλών, και το 1951 δημιουργήθηκε και ένα ευρωπαϊκό-αφρικανικό γνωμοδοτικό συμβούλιο, ενώ 10 χρόνια αργότερα δημιουργήθηκε ένα συμβουλευτικό νομοθετικό συμβούλιο, αφού το Ηνωμένο Βασίλειο δέχτηκε τις προτάσεις για δημοκρατική αυτοδιοίκηση της Μποτσουάνα και η έδρα της κυβέρνησης μεταφέρθηκε στη Γκαμπαρόνε. images72668266Οι πρώτες εκλογές διεξήχθησαν το 1965 και πρώτος Πρόεδρος της χώρας εκλέχθηκε ο Σερέτσε Κάμα (Sir Seretse Khama) που κυβέρνησε επί 14 συναπτά έτη από την απελευθέρωση, μετατρέποντας μία από τις φτωχότερες χώρες της Αφρικής σε ένα παράδεισο σταθερής οικονομικής ανάπτυξης. Η προεδρία πέρασε στον Αντιπρόεδρο, Κουέτ Μαζίρε, του οποίου η θητεία έληξε το 1994 και τον διαδέχθηκε ο Φεστούς Μοχάε, ο οποίος τέλεσε Πρόεδρος μέχρι το 2008. Εν ενεργεία Πρόεδρος της Μποτσουάνα είναι ο γιός του πρώτου Προέδρου Ίαν Kάμα, ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντά του την 1η Απριλίου 2008.

Η Μποτσουάνα, λοιπόν, αποτελεί παράδειγμα όχι μόνο για την αναπτυγμένη της οικονομία, αλλά και για αυτά που έχει καταφέρει να προσφέρει. Στο παρθένο της περιβάλλον έχει τη δυνατότητα να προσφέρει υψηλότατες υπηρεσίες σε υψηλότατες τιμές. Μπορεί τα τελευταία χρόνια να έχει υποστεί μια ύφεση, πράγμα που έχει δημιουργήσει στους επενδυτές της ένα μικρό κλίμα ανασφάλειας (γι’ αυτό έπεσε και στις λίστες ανταγωνιστικότητας του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ), ωστόσο κανείς δεν μπορεί να αμφιβάλλει για αυτά που έχει επιτύχει στο οικονομικό πεδίο, αλλά και για τον τρόπο λειτουργίας της δημοκρατίας και των θεσμών.

Η χώρα-φαινόμενο, ήταν η μοναδική χώρα που είχε το θάρρος να διώξει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) όταν προσπάθησε να εισβάλλει στην επίλυση των οικονομικών προβλημάτων που αντιμετώπιζε, θέλοντας να προσφέρει οικονομική βοήθεια. Με γνώμονα την ορθή της διακυβέρνηση απέδειξε πως έπραξε σωστά, σε αντίθεση με τη Νότια Αφρική και τη Νιγηρία. Οι ηγέτες του Δημοκρατικού Κόμματος αξιοποίησαν τη φυλετική παράδοση του διαλόγου και του πλουραλισμού, προσαρμόζοντας την στις διοικητικές νόρμες που κληρονόμησαν από τους Βρετανούς αποικιοκράτες, δημιουργόντας μια ισχυρή κεντρική γραφειοκρατία που, όχι μόνο δεν υπονόμευσε τη λαϊκή βούληση, αλλά ευνόησε τη γραφειοκρατία, την διοχεύτεση των πόρων σε κοινωνικές υπηρεσίες και την οικονομία της αγοράς. Αυτά βοήθησαν και στην προσαρμογή στις κρίσεις των διεθνών ροών κεφαλαίου.

Όταν τη δεκαετία του 1970 ανακαλύφθηκαν τα διαμάντια, η χώρα δεν αιματοκυλήστηκε σε κάποιο εμφύλιο, ούτε τα χρήματα περιορίστηκαν στα χέρια μιας ολιγαρχίας. Αντιθέτως, επενδύθηκαν σε σχολεία, δρόμους, στην εξέλιξη του συστήματος υγείας, σε έργα ύδρευσης και υποδομών και στη μεταποίηση. Εδώ και 40 χρόνια, λοιπόν, τα πλεονάσματα διοχετεύονται σε ταμείο για να χρηματοδοτηθεί η διαφοροποίηση του μοντέλου ανάπτυξης και για να προλαμβάνονται νομισματικές κρίσεις.

Η μάχη κατά της διαφθοράς και της αδιαφάνειας έγιναν σημαία των κυβερνήσεων. Ακόμα και η Επιτροπή Διαφάνειας (Transparency International) επαινεί τις πολιτικές δομές της παλαιότερης δημοκρατίας της Αφρικής, σε όλα τα επίπεδα. Από τα δικαστήρια που λειτουργούν ανεξάρτητα, την ελεύθερη δημοσιογραφία, τον τρόπο διεξαγωγής των εκλογών, μέχρι τον τρόπο λειτουργίας των θεσμών που είχαν αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας. Η χώρα αυτή αποτελεί παράδειγμα όχι μόνο για τις υπόλοιπες χώρες της Αφρικής, αλλά για την Ελλάδα, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την παγκόσμια συνείδηση σε ευρύτερα πλαίσια.

Παρά τις σοβαρές προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίζει ως αναπτυσσόμενη χώρα (μεταξύ άλλων ξεχωρίζει για την υψηλή ανεργία, τη φτώχεια και τις κοινωνικές ανισότητες), η Μποτσουάνα είναι ένα πρότυπο οικονομικής ανάπτυξης, υψηλού βιοτικού επιπέδου και κοινωνικής και πολιτικής σταθερότητας στον πλανήτη, γεγονός που θα έπρεπε να μας βάλει όλους σε σκέψη. Ακόμα σημαντικότερο είναι ότι η Δημοκρατία έχει πάρει σάρκα και οστά με την ευημερία και την ασφάλεια να κυριαρχούν, σε αντίθεση με την Ελλάδα, το λίκνο της Δημοκρατίας – όπως θεωρείται, στην οποία δεσπόζει η ανασφάλεια και η έλλειψη εμπιστοσύνης προς την οικονομία και τους κρατικούς θεσμούς.

Καταληκτικά, σύμφωνα με τα παραπάνω, η Μποτσουάνα – ακόμα κι αν είναι μια μικρή χώρα δίχως πολλοί να γνωρίζουν τόσο την ύπαρξή της, όσο και τα επιτεύγματά της – δεν αναιρεί το γεγονός ότι είναι ένα μεγάλο «αφρικανικό θαύμα». Μια χώρα χωρίς διαφθορά, όσο ουτοπικό κι αν φαίνεται, με δημοκρατικό πολίτευμα και σοφά σχεδιασμένη οικονομική πολιτική, βασιζόμενη στα αποθέματα διαμαντιών και το παρθένο φυσικό περιβάλλον. Ίσως η σύγκριση με την Ελλάδα να φανερώνει μια υφέρπουσα ειρωνεία και να είναι επιστημονικά αδόκιμη, αλλά θα μας δώσει την ικανότητα να σκεφτούμε έξω από την πεπατημένη που θέλει τη Γη να γυρίζει γύρω από τον ευρωπαϊκό ή εθνικό μας μικρόκοσμο. Σε ένα πλανήτη που αλληλεπιδρά, κανείς δεν έχει – εν τέλει – το μονοπώλιο και την τεχνολογική καινοτομία. Ακόμα και η διάκριση των αναπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών σε λίγο θα στερείται περιεχομένου. Για αυτούς τους λόγους, θα ήταν καλό να επαναπροσδιορίσουμε τί συμβαίνει και τους τρόπους με τους οποίους θα αλλάξουμε ό,τι δεν μας αρέσει, αφού – όπως αποδείχθηκε – όλα εξαρτώνται από τις πράξεις και τις αποφάσεις μας.

 

ΠΗΓΕΣ:

  • http://www.kathimerini.gr/369769/article/oikonomia/ellhnikh-oikonomia/to-oikonomiko-8ayma-ths-anaptyssomenhs-mpotsoyana-se-ari8moys
  • http://www.financialbox.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=12077&Itemid=179
  • http://www.kathimerini.gr/786978/opinion/epikairothta/politikh/pws-h-mpotsoyana-perase-thn-ellada
  • http://www.analyst.gr/2014/04/01/7353/3/
  • http://www.theguardian.com/world/botswana
  • http://jae.oxfordjournals.org/content/1/3/335.abstract

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest