ΝΑΤΟ II

Είναι ο νέος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής. Είναι δισεκατομμυριούχος, μεγιστάνας ακινήτων και τηλεοπτική προσωπικότητα. Έχει υιοθετήσει τη ρητορική των συνθημάτων, κάνοντας τον πολιτικό λόγο να μοιάζει με προπαγανδιστικό late night show, και κατάφερε να κερδίσει θριαμβευτικά την ψήφο των Αμερικανών. Ονομάζεται Donald Trump και θα έχει στην κατοχή του τον τίτλο του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, αισίως για τα επόμενα τέσσερα χρόνια.

Οι προεκλογικές δηλώσεις του Dοnald Trump θεωρήθηκαν από αρκετούς προκλητικές. Δημιούργησαν ποικίλα σχόλια, εντός και εκτός Αμερικής, εγείροντας τις αντιδράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Ρωσίας, καθώς και οργανισμών, όπως το Βορειοατλαντικό Σύμφωνο (ΝΑΤΟ). Ιδιαίτερα, οι απόψεις του για το τελευταίο προκάλεσαν τις αντιδράσεις των Ευρωπαίων πολιτικών. Ο ίδιος προεκλογικά δήλωνε πως το ΝΑΤΟ είναι ένας «άνευ αντικειμένου, ξεπερασμένος πλέον οργανισμός, μια κακή συμφωνία, ένα σύμφωνο μη ευεργετικό για τους Αμερικανούς και τα συμφέροντά τους, το οποίο θεσπίστηκε με στόχο να αντιμετωπίσει τη Σοβιετική Ένωση». Η τελευταία άποψη θυμίζει τη ρήση του Lord Ismay, του πρώτου Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ, ο οποίος είχε δηλώσει πως

«Κύριος στόχος του οργανισμού είναι να κρατήσει τους Αμερικανούς εντός, τους Ρώσους εκτός και τους Γερμανούς υπό έλεγχο.»

Η προαναφερθείσα φράση παραπέμπει στο ΝΑΤΟ του 1949, όταν τα δώδεκα ιδρυτικά μέλη υπέγραφαν στην Ουάσινγκτον το Βορειοατλαντικό Σύμφωνο, με στόχο τη διαφύλαξη της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, τη σταθερότητα και την ευημερία στην περιοχή του Συμφώνου σε επίπεδο πολιτικό, στρατιωτικό και οικονομικό. Μετά το 1990 και την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, το ΝΑΤΟ μεταβάλλεται και επικεντρώνεται στην άμυνα των μελών του, αλλά και στην προσπάθεια ενίσχυσης του όρου «Ενωμένη Ευρώπη». Σήμερα, τα μέλη του ΝΑΤΟ είναι 28 και σύμφωνα με τις δηλώσεις του Donald Trump, το 70% των αμυντικών δαπανών καλύπτονται από την Αμερική, ενώ τα υπόλοιπα 27 μέλη διαχειρίζονται το υπόλοιπο 30%.

Αυτή η δυσαναλογία των εξόδων -η άνιση κατανομή των δαπανών- αποτέλεσε και το βασικό επιχείρημα του Αμερικανού Προέδρου, ο οποίος απείλησε με αποχώρηση των ΗΠΑ από το Σύμφωνο, καθώς, εκ των 28 κρατών-μελών -σύμφωνα με στοιχεία του ΝΑΤΟ-, μόνο πέντε εμφανίζονται συνεπή στις οικονομικές τους υποχρεώσεις το 2016, με τις ΗΠΑ να δαπανούν το 3,61% του ΑΕΠ τους. Αντίστοιχα, ακολουθούν η Ελλάδα με 2,38%, το Ηνωμένο Βασίλειο με 2,21%, η Εσθονία με 2,16%, και, τέλος, η Πολωνία με 2%. Τα υπόλοιπα κράτη-μέλη παρουσιάζονται ασυνεπή στην εκπλήρωση των οικονομικών τους δεσμεύσεων απέναντι στο Σύμφωνο, τη στιγμή που το ζητούμενο είναι όλα τα κράτη να δαπανούν τουλάχιστον το 2% των εγχώριων ΑΕΠ, για την ενίσχυση και ανάπτυξη της άμυνάς τους.

Η απάντηση του ΝΑΤΟ κατέφθασε μέσω του Γενικού  Γραμματέα Jens Stoltenberg, ο οποίος σε ομιλία του στο German Marshall Fund των ΗΠΑ, το Νοέμβριο του 2016, υπογράμμισε την άρρηκτη σχέση που ενώνει το διατλαντικό δεσμό με την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η σχέση αυτή αποτελεί ασπίδα των οικονομικών και εμπορικών συναλλαγών που αναπτύσσονται μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ, οι οποίες μαζί αποτελούν το 1/3 του παγκόσμιου εμπορίου και το ήμισυ της παγκόσμιας οικονομικής παραγωγής. Ο Stoltenberg στην ομιλία του προανήγγειλε τις προτάσεις που πρόκειται να παρουσιάσει η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης Mogherini, με θέμα τη συνεργασία ΝΑΤΟ-Ε.Ε., οι οποίες αφορούν τους τομείς της καταπολέμησης υβριδικών απειλών, της άμυνας στον κυβερνοχώρο, της ανάπτυξης αμυντικών δυνατοτήτων μέσω των αμυντικών βιομηχανιών -που εντάσσονται στην περιοχή του Συμφώνου-, καθώς και στα μέσα για την κατάρτιση και ανάπτυξη των αμυντικών ικανοτήτων των εταίρων.

Οι εν λόγω προτάσεις φαίνεται πως επισφραγίζουν τη μακροπρόθεσμη συνέχεια της συνεργασίας ΝΑΤΟ-Ε.Ε., ύστερα από τις έντονες συζητήσεις περί δημιουργίας του Ευρωστρατού στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής, στην Μπρατισλάβα, τον Σεπτέμβριο του 2016. Το ΝΑΤΟ, όμως, δεν αφορά αποκλειστικά την Ευρώπη ή την Αμερική. Αποτελεί έναν οργανισμό ζωτικής σημασίας για όλον τον πλανήτη. Συγκεκριμένα, είναι ένας μοναδικός πολλαπλασιαστής δύναμης, ένας εξισορροπητής ισχύος, αποτελώντας το πεδίο προβολής των στρατηγικών συμφερόντων, το οποίο προάγει τη συνεργασία μεταξύ συμμάχων και εταίρων. Πρόκειται για ένα μοναδικό σύνολο εμπειρίας, τεχνογνωσίας και ικανοτήτων στρατηγικών, στρατιωτικών και διοικητικών, το οποίο όμως χρειάζεται μεγαλύτερη οικονομική ενίσχυση από τα μέλη του, επικράτηση της συμπληρωματικότητας και διαφάνειας μεταξύ των μελών έναντι του κυρίαρχου ανταγωνισμού, καθώς και συνεργασία με μη κοινοτικούς συμμάχους.

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Jens Stoltenberg, και η ύπατη εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Federica Mogherini, στο περιθώριο της συζήτησης για τη διευθέτηση των κοινών θεμάτων ασφαλείας που αντιμετωπίζουν οι δύο οργανισμοί. (Πηγή: NATO)

Ως προς την έννοια της συμπληρωματικότητας, οι ανερχόμενες προτάσεις της Federica Mogherini προαναγγέλλουν ένα πλάνο μακροσκελές και συνεργατικό, το οποίο θα αναπτυχθεί μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε. Η έννοια, όμως, της συνεργασίας με μη κοινοτικούς συμμάχους είναι αμφίσημη, και χρησιμοποιήθηκε από τον Donald Trump, ο οποίος, μάλλον, τοποθετήθηκε εκτός ΝΑΤΟ, όταν δήλωσε το θαυμασμό του προς το πρόσωπο του Putin και την επιθυμία του περί μελλοντικής συνεργασίας ΗΠΑ-Ρωσίας, με στόχο την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Η συγκεκριμένη τοποθέτηση δημιούργησε ερωτηματικά, για το αν είναι ενήμερος για το σχέδιο ανάπτυξης 4.000 Αμερικανών και Ευρωπαίων στρατιωτών στα κράτη της Βαλτικής και την Πολωνία, το 2017. Αν ο νέος Πρόεδρος επιχειρεί να επανακαθορίσει τις σχέσεις ΝΑΤΟ-Ρωσίας, θα πρέπει να διαχειριστεί εκ νέου τα σχέδια Οbama, για μία αποστολή ισχυρής ταξιαρχίας πεζικού στην Ανατολική Ευρώπη, υπολογίζοντας, ταυτόχρονα, τις δηλώσεις Putin για επίθεση κατά του ΝΑΤΟ, σε περίπτωση που εξακολουθούσε να επεκτείνει τις βάσεις του προς τη Ρωσική επικράτεια. Επιπλέον, η Ρωσία σχεδιάζει να αναπτύξει συστήματα πυραύλων αέρος στο ρωσικό φυλάκιο του Καλίνινγκραντ – περιοχή γεωστρατηγικής σημασίας, καθώς ενώνει ΝΑΤΟ-Ε.Ε. μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας στη Βαλτική.

Η ταύτιση συμφερόντων ΗΠΑ-Ρωσίας στο όνομα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας αποτελεί πλάνο του Donald Trump, o οποίος -μέχρι στιγμής, και αποκλειστικά σε επίπεδο δηλώσεων- υπονοεί την απόπειρα μεταβολής της ισχύουσας ισορροπίας δυνάμεων, αγνοώντας πως η χιλιοειπωμένη πρόταση «MAKE AMERICA STRONG AGAIN» συμβαδίζει με το ΝΑΤΟ και τη θέση των ΗΠΑ σε αυτό. Το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από το Βορειοατλαντικό Σύμφωνο, και η απόπειρα ανάπτυξης ενός συνεργατικού ανταγωνισμού με τη Ρωσία θα ταράξουν τα θεμέλια του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, πρωτίστως, τα μέλη τους: κράτη πρώην Σοβιετικής Ένωσης (Εσθονία, Λιθουανία, Λετονία) και κράτη που αποτελούν πρώην μέλη του Συμφώνου της Σοβιετικής Ένωσης (Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Σλοβακία, Ουγγαρία, Πολωνία και Ρουμανία).

Το Σεπτέμβριο του 2001, με την πτώση των Δίδυμων Πύργων, έγινε χρήση του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ για συλλογική άμυνα, το οποίο αναφέρει ότι:

» μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσοτέρων από αυτά -τα μέλη- στην Ευρώπη ή τη Βόρεια Αμερική θα θεωρηθεί ως επίθεση εναντίον όλων …»

Δεκαπέντε χρόνια μετά, είναι απορίας άξιον αν στο πλάνο του νέου Αμερικανού Προέδρου περιλαμβάνονται απόπειρες μεταβολής του status quo, τη στιγμή που επισημαίνονται οι τρομοκρατικές απειλές και η ανάγκη αντιμετώπισής τους. Ο Αμερικανός Πρόεδρος αναζητά νέους συμμάχους, προσπερνώντας τους ήδη υπάρχοντες. Το ενδεχόμενο ενός επικοινωνιακού παιγνίου εκφοβισμού των μελών του ΝΑΤΟ, με στόχο την εκπλήρωση των οικονομικών τους υποχρεώσεων, διαφέρει από τα σενάρια μίας νέας Αμερικανικής τακτικής, η οποία αφορά την προσέγγιση της Ρωσίας ή ενός νέου οράματος δημιουργίας του ΝΑΤΟ ΙΙ, με μεταβολή της θέσης της Αμερικής. Τίποτα, όμως, δεν απέχει πολύ από τις εξελίξεις του διεθνούς συστήματος και τη στιγμή που ο Donald Trump θα αποσαφηνίσει τις έννοιες «ΝΑΤΟ», «Ρωσία» και «σύμμαχος».

Πηγές:

  1. Αρβανιτόπουλος, Κ. and Ήφαιστος, Π. (2009) Ευρωατλαντικές Σχέσεις. 2nd edn. ΗΠΑ: Εκδόσεις Ποιότητα.
  2. NATO (2016) ‘A strong transatlantic bond in uncertain times’ – speech by NATO secretary general Jens Stoltenberg at an event hosted by the German Marshall Fund of the United States (GMF). Available at: http://www.nato.int/cps/en/natohq/opinions_137727.htm (Accessed: 11 December 2016).
  3. Bandow, D. (2016) Forbes welcome. Available at: http://www.forbes.com/forbes/welcome/?toURL=http://www.forbes.com/sites/dougbandow/2016/11/29/donald-trump-should-stand-up-for-americans-by-giving-nato-to-the-europeans/&refURL=&referrer=#58e05b811138 (Accessed: 11 December 2016).
  4. Barnes, J.E. (2016) In Trump, NATO faces a challenge. Available at: http://www.wsj.com/articles/in-trump-nato-faces-a-challenge-1478690705 (Accessed: 11 December 2016).
  5. Berenson, T. (2016) Britain’s Boris Johnson says Donald Trump ‘has a point’ on NATO. Available at: http://time.com/4588672/boris-johnson-donald-trump-nato/ (Accessed: 11 December 2016).
  6. Νάσκου – Περράκη, Π., Αντωνόπουλος, Κ. and Σαρηγιαννίδης, Μ. (2014) Το Δίκαιο των Διεθνών Οργανισμών. Εκδόσεις Θέμις: .
  7. Reid, D. (2016) Trump, Putin ties could be tested by NATO. Available at: http://www.cnbc.com/2016/11/22/a-potential-nato-rift-could-pose-problems-for-relations-between-us-and-russia.html (Accessed: 11 December 2016).
  8. Rogan, T. (2016) How trump should reform NATO. Available at: http://www.nationalreview.com/article/442197/donald-trump-nato-how-he-should-reform-it (Accessed: 11 December 2016).

 

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest