Νικαράγουα κόντρα(ς) στο άδικο

Ποιος επιβίωνε ανέκαθεν στη σκληρή αρένα των διεθνών συγκρούσεων, μέσα στο βάθος των χρόνων της ανθρώπινης ιστορίας; Ο ισχυρός κι ετοιμοπόλεμος. Κατά τον Waltz, κάθε κράτος με ηγεμονικές τάσεις έχει ως κύριο στόχο να εξαπλωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο, κινούμενο με επιρροή, και επιβιώνοντας αλώβητο. Οι εμπόλεμες συγκρούσεις του 20ου αιώνα επιβεβαιώνουν την προαναφερθείσα θέση, καθώς, μέχρι οι προσφυγές των κρατών να ενταχθούν σε ένα οργανωμένο δικαιοδοτικό σύστημα, εφαρμοζόταν το δίκαιο του ισχυρότερου. Η αντιπαράθεση μεταξύ Νικαράγουα και Η.Π.Α. αποτέλεσε σταθμό στην ειρηνική επίλυση των διεθνών διαφορών μεταξύ κρατών, κυρίως όσον αφορά στον πρωτεύοντα, πλέον, ρόλο που αποδίδεται στη δικαστική εξουσία. Συγκεκριμένα, ενώ χρονικά είχαν προηγηθεί πολλές ακόμη αποφάσεις, η υπόθεση αυτή αποτέλεσε την έμπρακτη απόδειξη του ότι κάθε κράτος, ανεξαρτήτως πολιτικής δύναμης και μεγέθους, μπορεί να ορθώσει το ανάστημά του απέναντι στην αδικία και την ανεξέλεγκτη επεκτατική προσδοκία των ισχυρότερων κρατών.

Η αποσταθεροποίηση των σχέσεων μεταξύ της Νικαράγουας και των Η.Π.Α. επήλθε κυρίως λόγω της αμερικανικής στήριξης προς ομάδες της πρώτης χώρας, οι οποίες στρέφονταν ενάντια στην κυβέρνηση που διαδέχθηκε τον Πρόεδρο Samoza. Ενώ, στην αρχή, η στήριξη αυτή ήταν πλήρως συγκαλυμμένη, αργότερα επισημοποιήθηκε μέσω ρητής αναφοράς στο Κογκρέσο περί κονδυλίων που θα χρησιμοποιούνταν για την ενδυνάμωση των παραστρατιωτικών δυνάμεων στη Νικαράγουα, οι οποίες θα μπορούσαν έτσι να επιφέρουν αποσταθεροποίηση του υφιστάμενου πολιτικού σκηνικού. Η επίθεση των Η.Π.Α. στη Νικαράγουα ξεκίνησε, λοιπόν, με μη φανερό τρόπο, και συνεχίστηκε έτσι μέχρι το 1983, οπότε έγινε πλέον άμεση και εμφανής. Από την άμεση αυτή επίθεση, που διήρκεσε μέχρι το 1984, προέκυψε πως η χρήση βίας των Η.Π.Α. ήταν πλέον ευθεία προς τη Νικαράγουα, με την αμερικανική κυβέρνηση να εκφράζει -με αυτό τον τρόπο- την αποδοκιμασία της προς τις πολιτικές επιλογές της τελευταίας.

Αποτέλεσμα εικόνας για contras

Η Νικαράγουα, με σκοπό να αντιμετωπίσει τις υφιστάμενες συνθήκες, και να προβεί σε μια άμεση επίλυση του ζητήματος, επέλεξε τη δικαστική οδό. Προσέφυγε, δηλαδή, εναντίον των Η.Π.Α. ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, και σχημάτισε την -κεφαλαιώδους σημασίας- υπόθεση: «Νικαράγουα εναντίον Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής» (1986). Τα ερωτήματα που προέκυψαν από την εξέταση της εν λόγω υπόθεσης ήταν καθοριστικής σημασίας για τη διευθέτηση παρόμοιων νομικών ζητημάτων, τα οποία θα προέκυπταν στη συνέχεια. Η θεμελιώδης προσφορά της απόφασης αυτής είναι πως όρισε με ακρίβεια τα όρια του εθιμικού δικαίου, αλλά και την έκταση της ευθύνης των κρατών. Το κύριο ερώτημα που απασχόλησε το Δικαστήριο της Χάγης ήταν η ύπαρξη διεθνούς ευθύνης των Η.Π.Α. λόγω παραβίασης των υποχρεώσεών τους που πήγαζαν ευθέως από το εθιμικό δίκαιο, εξαιτίας της εκπαίδευσης, του εξοπλισμού και της χρηματοδότησης στρατιωτικών και παραστρατιωτικών δυνάμεων στη Νικαράγουα, κυρίως των Contras.

Ο κανόνας θέλει τις μεμονωμένες πράξεις των ιδιωτών να μην συγχέονται με εκείνες των οργάνων του κράτους, όταν αποδίδονται στο τελευταίο. Εξαίρεση, όμως, της αυτόνομης παράνομης συμπεριφοράς των ιδιωτών αποτελεί το φαινόμενο του διεθνούς δικαίου κατά το οποίο ιδιώτες, που δεν εκπροσωπούν ένα κράτος, και δεν αποτελούν φορέα κρατικής εξουσίας, δρουν φαινομενικά μόνο αυτόνομα ενώ, στην πραγματικότητα, κινητοποιούνται λόγω της βοήθειας, της πρόκλησης ή της παρακίνησης του κράτους αυτού. Βεβαίως, για να αναγνωριστεί ένα κράτος ως ηθικός αυτουργός μιας παράνομης ενέργειας ιδιωτών, θα πρέπει να αποδειχθεί η αποτελεσματικότητα του ελέγχου (effective control) που ασκούσε το κράτος αυτό στα συγκεκριμένα πρόσωπα ή ομάδες, καθώς η -εκ των υστέρων- απλή θετική στάση ή επιδοκιμασία των παράνομων ενεργειών δεν μπορεί να αποτελέσει αυτοτελή ένδειξη για την θεμελίωση διεθνούς ευθύνης μίας χώρας απέναντι σε μία άλλη.

Τελικώς, το Δικαστήριο αποφάνθηκε πως οι  Η.Π.Α. παραβίασαν την εθιμική υποχρέωση της μη χρήσης βίας εναντίον άλλου κράτους, όχι μόνο όταν επιτέθηκαν ευθέως στη Νικαράγουα, αλλά και όταν παρείχαν βοήθεια στους Contras, μέσω του αποτελεσματικού και άμεσου ελέγχου που ασκούσαν σε αυτούς. Αυτή η απαγόρευση χρήσης βίας δεν αποτελεί μία κενού γράμματος επιχειρηματολογία στην επίλυση των διεθνών διαφορών. Αντίθετα, δε, εδράζεται νομικά στο Άρθρο 2 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, αλλά και στο εθιμικό διεθνές δίκαιο, αποτελώντας το θεμέλιο της ασφάλειας των κρατών από την ανεξέλεγκτη επιθετική τάση των αρνητικά διακείμενων προς αυτά δυνάμεων.

Εκτός από το ζήτημα της αποτελεσματικής βοήθειας που παρείχαν οι Η.Π.Α. στους Contras, κατά τη συζήτηση της υπόθεσης προέκυψε το ζήτημα της πιθανής δικαιολόγησης της εχθρικής στάσης των Η.Π.Α. απέναντι στη Νικαράγουα, ως στηριζόμενο στο νόμιμο δικαίωμα της συλλογικής άμυνας. Σύμφωνα με τα Άρθρα της Επιτροπής Διεθνούς Δικαίου των Ηνωμένων Εθνών, ο άδικος χαρακτήρας μιας κρατικής ενέργειας μπορεί να αρθεί, στο βαθμό που αυτή αποτελεί «σύννομο μέτρο νόμιμης άμυνας, το οποίο δεν αντίκειται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών«. Όσον αφορά στο σκέλος αυτό, η απόφαση του Δικαστηρίου τάχθηκε και πάλι υπέρ της προσφυγής της Νικαράγουας, καθώς από τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης δεν προέκυπτε η έκτακτη ανάγκη για επείγουσα ενεργοποίηση του δικαιώματος άμυνας των Η.Π.Α., λόγω κάποιας δριμείας και άμεσης απειλή. Στις ενέργειες των Η.Π.Α., κατά το σκεπτικό του Δικαστηρίου, το επιθετικό στοιχείο επισκίαζε σημαντικά το αμυντικό, υποδηλώνοντας τη στήριξη των Contras από μία υπερδύναμη με πλήρη επίγνωση της στρατηγικής που έπρεπε να ακολουθήσει.

Αποτέλεσμα εικόνας για nicaragua vs usa

Βέβαια, οι  Η.Π.Α. δεν παρέμειναν παθητικοί δέκτες στις αποφάσεις του Δικαστηρίου, αλλά ενήργησαν με τρόπο καθέτως αντίθετο προς το αρχικό επιχείρημα του τελευταίου, όπως και προς την έννομη προστασία που θα παρείχε η Χάγη στη Νικαράγουα, λόγω της προσφυγής της. Το κεντρικό επιχείρημα ήταν η έλλειψη δικαιοδοτικής αρμοδιότητας του ίδιου του Δικαστηρίου, ώστε αυτό να επιληφθεί της υποθέσεως. Ενώ οι Η.Π.Α. είχαν δεχθεί -στο παρελθόν- τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου, η επιχειρηματολογία τους στηρίχθηκε σε μια δήλωσή τους που απέρριπτε την εν λόγω δικαιοδοσία για τις υποθέσεις που αφορούσαν τις σχέσεις τους με τα κράτη της Κεντρικής Αμερικής. Οι Η.Π.Α. ήταν πρωτοπόρες στην επίκληση της αυτόματης επιφύλαξης, σύμφωνα με την οποία διατηρείται η εσωτερική αρμοδιότητα των κρατών, όταν αυτά το αποφασίζουν. Αντίθετα σε αυτή την αυτόματη επιφύλαξη έχει ταχθεί, σε αντίστοιχη νομική διένεξη, ο δικαστής Lauterpacht, ο οποίος -κατά τη δικαιολογημένη ατομική του γνώμη- στέκεται κριτικά απέναντι στην άποψη πως κάθε κράτος μπορεί να αποφασίζει μόνο του ως προς το ποιες από τις υποθέσεις του είναι δεκτικές επιδικάσεως από το Διεθνές Δικαστήριο.

Η λογική του Lauterpacht συνοψίζεται στο εξής: Σε μία πραγματικότητα διεθνών σχέσεων όπου το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης δεν αποφασίζει το ίδιο για την αρμοδιότητά του, τα κράτη δεν θα υπέχουν ουσιαστικά καμία απολύτως υποχρέωση. Ετούτη η πρακτική, όμως, θα αποτελούσε την αρχή του τέλους της ισότητας και ασφάλειας των σχέσεων μεταξύ των κρατών, αποσταθεροποιώντας ένα από τα πιο γερά οικοδομήματα της διεθνούς δικαστηριακής πρακτικής, στο οποίο στηρίχθηκε και η προσφυγή της Νικαράγουα: Αυτό της ίδιας της δικαιοσύνης.

 

Πηγές:

  1. Jakobsen, j. (2017). Neorealism in International Relations – Kenneth Waltz. [online] Available at: http://www.popularsocialscience.com/2013/11/06/neorealism-in-international-relations-kenneth-waltz/ [Accessed 4 Apr. 2017].
  2. Feichtner, I. (2011). Sir Hersch Lauterpacht, The Function of Law in the International Community. European Journal of International Law, 22(4), pp.1177-1179.
  3. Internation Court of Justice. (2017). Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua. [online] Available at: http://www.icj-cij.org/docket/?sum=367&p1=3&p2=3&case=70&p3=5 [Accessed 4 Apr. 2017].
  4. Κρίκη, Λ. (2017). Υπόθεση Νικαράγουα κατά ΗΠΑ : Πιο επίκαιρη από ποτέ .. .  [online] Available at: https://curia.gr/ipothesi-nikaragoua-kata-ipa-pio-epikairi-apo-pote/ [Accessed 4 Apr. 2017].
  5. ICJ. (2017). Nicaragua v. United States | Military and Paramilitary Activities Online casebook. [online] Available at: https://casebook.icrc.org/case-study/icj-nicaragua-v-united-states [Accessed 2 May 2017].

Tagged under:

Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 18 Αυγούστου του 1995. Σπουδάζει νομικά. Στη διάρκεια των μαθητικών και φοιτητικών του χρόνων, συμμετείχε σε πλειάδα διεθνών συνεδρίων (ΜUN, UNESCO) τόσο στην Ελλάδα, όσο και στα πανεπιστήμια Yeditepe, Frederick και Οξφόρδης του εξωτερικού. Έχει λάβει σημαντικό αριθμό βραβείων και διακρίσεων τόσο από την Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών, όσο και από τους λογοτεχνικούς διαγωνισμούς των Αρσακείων Σχολείων. Είναι συγγραφέας τριών βιβλίων ποιητικού-δοκιμιακού περιεχομένου. Το 2010 η Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών τον καλεί σε τιμητική εκδήλωση και του αποδίδει το πρώτο Πανελλήνιο βραβείο Λογοτεχνίας.

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest