“Νυφοπάζαρα”: Μια πρακτική που αντέχει στο χρόνο

Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Στις κοινωνίες που συμπορεύονται με αρχές που θεωρούνται -ως επί το πλείστον-
δεδομένες, ο θεσμός του γάμου έχει περάσει από μια φάση συνεχούς εξέλιξης και διαμόρφωσης. Η πορεία αυτή του εν λόγω θεσμού έχει ως πηγή και συνέπεια τη χαλάρωση των παραδόσεων, και την επακόλουθη διεξαγωγή του θεσμού με έναν περισσότερο εθιμοτυπικό τρόπο, παρά με τη μορφή της αυστηρής εφαρμογής των κοινωνικών κανόνων κάθε εποχής. Οι άνθρωποι, σήμερα, παντρεύονται περισσότερο με στόχο την επικύρωση της αγάπης, και λιγότερο προκειμένου να τιμήσουν τις παραδόσεις και τα έθιμα κάθε τόπου.

Ο γάμος αποτελεί ένα πολυποίκιλο έθιμο, με διάφορα στάδια εξέλιξης και πολλές εκφάνσεις, το οποίο αντικατοπτρίζει και αποκρυσταλλώνει τα όσα είναι ανεκτά και αποδεκτά σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, αλλά και τη γενικότερη δόμηση του κοινωνικού βίου. Παραδοσιακά εκφράζει, ως διαδικασία, τη σχέση των δύο φύλων σε ένα κοινωνικό πλαίσιο, σχέση που μεταβάλλεται με την εξέλιξη των κοινωνιών, αλλά και την αποδοχή διαφορετικού είδους ζευγαριών. Οι παραδόσεις που συνοδεύουν το γάμο είναι ενδεικτικές των πεποιθήσεων και των αρχών των ανθρώπων του εκάστοτε χώρου και χρόνου.

Σύμφωνα με το Άρθρο 16 της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, “από τη στιγμή που θα φθάσουν σε ηλικία γάμου ο άνδρας και η γυναίκα, χωρίς κανένα περιορισμό εξαιτίας της φυλής, της εθνικότητας ή της θρησκείας, έχουν το δικαίωμα να παντρεύονται και να ιδρύουν οικογένεια. Και οι δύο έχουν ίσα δικαιώματα ως προς το γάμο, κατά τη διάρκεια του γάμου, και κατά τη διάλυσή του. Γάμος δεν μπορεί να συναφθεί παρά μόνο με ελεύθερη και πλήρη συναίνεση των μελλονύμφων. Η οικογένεια είναι το φυσικό και το βασικό στοιχείο της κοινωνίας, και έχει το δικαίωμα προστασίας από την κοινωνία και το κράτος“. Το Άρθρο 16, όπως παρατίθεται, συμπυκνώνει την έννοια της ελευθερίας που διατρέχει το γάμο στην πλειοψηφία των σύγχρονων κοινωνιών.

Σε πολλές περιπτώσεις, όμως, ο γάμος φαίνεται να κινείται παράλληλα με τα ανθρώπινα δικαιώματα, χωρίς οι δύο έννοιες να συναντιούνται. Όπως θα δούμε και παρακάτω, πολλές είναι οι περιπτώσεις που οι συνήθειες και οι πρακτικές που σχετίζονται με τη διαδικασία της ένωσης του ζευγαριού, εμφανίζουν στοιχεία που μόνο σε μια σύγχρονη, ελεύθερη και βασισμένη στα δικαιώματα εποχή δεν αρμόζουν. Ακόμα και σήμερα, υπάρχουν μέρη του κόσμου όπου η απόφαση του γάμου και η επιλογή του συζύγου φαίνεται να ξεφεύγει από τη δικαιοδοσία της άμεσα ενδιαφερόμενης, και να περνά στα χέρια των γονιών. Σε πολλές περιπτώσεις, η επιλογή του συζύγου -αλλά, ακόμα και η αναζήτηση αυτού- δεν είναι κάτι που αφήνεται στην προσωπική επιλογή του υποκειμένου.

Η πρώτη περίπτωση στην οποία εστιάζουμε την προσοχή μας, είναι η Κίνα. Κάθε Σάββατο και Κυριακή, μια από τις κεντρικές πλατείες της Σαγκάης (People’s Square) γίνεται το κέντρο της αναζήτησης συζύγων. Συγκεκριμένα, η πλατεία γεμίζει από διαφημίσεις τις οποίες τοποθετούν οι οικογένειες, στην προσπάθειά τους να παντρέψουν τα παιδιά τους (Warner, D., 2010). Ο διαφημίσεις που γεμίζουν την πλατεία αποτελούν μια αναλυτική περιγραφή των εξωτερικών χαρακτηριστικών των “υποψηφίων”, συμπεριλαμβανομένης της ηλικίας, του εκπαιδευτικού επιπέδου, των οικονομικών αποδοχών τους, και λοιπών στοιχείων που θα δημιουργήσουν ένα “ελκυστικό” πακέτο για τους ενδιαφερόμενους (Tacon, 2013). Μέσα σε αυτή την “αγορά” που έχει συνταχθεί στη Σαγκάη, οι γονείς, με ή χωρίς την έγκριση των παιδιών τους, κανονίζουν συναντήσεις με ενδιαφερόμενους, προκειμένου να βρεθεί τελικά το κατάλληλο ταίρι.

Ολόκληρη η “αγορά” λειτουργεί με τη μορφή μιας απτής πλατφόρμας γνωριμιών, περιγράφοντας συνοπτικά τα βασικά χαρακτηριστικά των υποψηφίων, οι οποίοι αναζητούν αυτό που τους ταιριάζει. Σε αυτή την περίπτωση, οι γονείς φαίνεται να παίρνουν στα χέρια τους τη μοίρα των παιδιών τους, πόσο μάλλον εφόσον δεν έχουν καταφέρει να παντρευτούν ακόμα, καθώς, όπως το ίδιο το γεγονός αποδεικνύει, ο γάμος φαίνεται να θεωρείται ένα απαραίτητο βήμα στη ζωή κάθε ανθρώπου (Bolsover, 2011). Νέοι άνθρωποι, με σπουδές και δική τους εργασία, καταλήγουν ένα μονοσέλιδο διαφημιστικό στο πάρκο της Σανγκάης, σε ένα κοινωνικό πλαίσιο που, όπως είναι φανερό, δεν τους επιτρέπει να αποστασιοποιηθούν, καταπατώντας κάθε αρχή ανεξαρτησίας, αυτονομίας και ελεύθερης βούλησης.

Μια πολύ διαφορετική κατάσταση συναντάμε στη Βουλγαρία. Λόγος γίνεται για τη φυλή Kalaidzhi, ένα φύλλο Ρομά που φαίνεται να κρατά σθεναρά τις παραδόσεις του. Περίπου τέσσερις φορές το χρόνο, λαμβάνουν χώρα συγκεντρώσεις με απώτερο σκοπό την πώληση των κοριτσιών σε επίδοξους γαμπρούς. Ένα ντοκιμαντέρ (Broadly documentary: Young Brides for Sale, by Milene Larsson and Alice Stein) προσπάθησε να ρίξει φως στο θέμα, ακολουθώντας μια οικογένεια κατά την προετοιμασία για τα λεγόμενα “νυφοπάζαρα”, στα οποία θα έπαιρναν μέρος οι δύο κόρες της. Το έθιμο φαίνεται να έχει επιβιώσει λόγω της αρχαιότητάς του, και με πρωταρχικό στόχο την επιβίωση της ίδιας της φυλής, καθώς οι γάμοι γίνονται μόνο μεταξύ των Kalaidzhi (Craw, 2016). Αυτή η αρχή αποτελεί μια θεμελιώδη έκφραση των σχέσεων συγγένειας, αμοιβαιότητας και πολιτικής σταθερότητας της φυλής, ακολουθώντας ένα αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο με υποχρεωτικούς κανόνες, όπως το είχε ορίσει ο Levi-Strauss (Eriksen, 2001).

Τα νεαρά κορίτσια αντιμετωπίζονται σαν ιδιοκτησία, καθώς ετοιμάζονται, ντύνονται και πηγαίνουν σε αυτές τις εκδηλώσεις με σκοπό να αποκομίσουν τις μεγαλύτερες προσφορές – αυτές, δηλαδή, που θα αποφέρουν τα περισσότερα κέρδη στην οικογένεια. Οι οικογένειες, από την άλλη πλευρά, αντιμετωπίζουν τις κόρες τους σαν επένδυση, αγοράζοντας ρούχα, παπούτσια και οτιδήποτε άλλο θα ανεβάσει την τιμή τους στο παζάρι. Σε ένα βαθμό, το έθιμο έχει χαλαρώσει, μιας και πολλά κορίτσια φαίνεται να έχουν λόγο στην επιλογή του προσώπου που θα παντρευτούν, χωρίς, όμως, να αναιρείται ο τρόπος με τον οποίο διεξάγεται η όλη διαδικασία (Public Radio International, 2017).

Ωστόσο, η προετοιμασία για ένα τέτοιου είδους έθιμο δεν περιορίζεται στην αγορά ρούχων και σε έναν απλό καλλωπισμό πριν τα κορίτσια φτάσουν στο “παζάρι”. Προκειμένου να πιάσουν μια καλή τιμή, και να μην ντροπιάσουν τις οικογένειές τους, τα κορίτσια αυτά μεγαλώνουν σε ένα πολύ αυστηρό περιβάλλον. Συγκεκριμένα, απαγορεύεται να βγαίνουν και να συναναστρέφονται με άλλα αγόρια εκτός από συγγενείς τους, καθώς και να έχουν μια ζωή που συμβαδίζει με τα πρότυπα του 21ου αιώνα. Ζουν ιδιαιτέρως περιορισμένες, καθώς ο προορισμός τους είναι να πιάσουν μια καλή τιμή, και να είναι σωστές σύζυγοι για το επίδοξο ταίρι τους. Οι κοπέλες, για να πωληθούν, πρέπει να είναι παρθένες, διαφορετικά αντιμετωπίζονται ως μιάσματα, και θεωρείται ότι έχουν κοροϊδέψει αυτόν που τις έχει αγοράσει, φέρνοντας, παράλληλα, ντροπή στην οικογένειά τους (Craw, 2016).

Πολύ συχνά, σταματούν το σχολείο στην ηλικία των δεκαπέντε ετών, προκειμένου να παραμείνουν μακριά από τους πειρασμούς που εγκυμονεί η συναναστροφή με άτομα του αντίθετου φύλου. Κάτι τέτοιο, φυσικά, μειώνει δραστικά τις ευκαιρίες που έχουν για να αναπτυχθούν ως προσωπικότητες, και να μπορέσουν να επιλέξουν μόνες τους την πορεία που θέλουν να ακολουθήσουν. Επομένως, είναι αρκετά σπάνιο για τις κοπέλες αυτές να σπουδάσουν, να αυτονομηθούν και, κατά συνέπεια, να δημιουργήσουν ένα τρόπο ζωής που εκφράζει τη δική τους βούληση και προσωπικότητα (Craw, 2016).

Οι τιμές για μια “νύφη” κυμαίνονται από μερικές εκατοντάδες έως μερικές χιλιάδες ευρώ, τιμές που θα καθορίσουν χιλιάδες ζωές. Υπάρχουν, μάλιστα, συγκεκριμένα χαρακτηριστικά -όπως το λευκό δέρμα και τα ανοιχτόχρωμα μάτια- που αυξάνουν ιδιαιτέρως την τιμή μιας κοπέλας. Θεωρητικά, αυτό που αγοράζεται είναι η τιμή της κοπέλας, καθώς το ποσό που δίνεται αντιπροσωπεύει την εγγύηση πως είναι παρθένα, και πως ο μέλλων σύζυγός της δεν εξαπατήθηκε (Hilton and Drankoski, 2014).

Η τελετή του γάμου παρουσιάζει σημαντική ποικιλομορφία σε διαφορετικά μέρη του κόσμου, καθώς και στα εκάστοτε κοινωνικά σύνολα, σε μεγάλο βαθμό. Είναι σαφές ότι ο γάμος και οι κοινωνικές πρακτικές που τον πλαισιώνουν, έχουν άμεσο και έμμεσο αντίκτυπο στη ζωή των γυναικών. Όπως καταδεικνύει και η περίπτωση των Kalainzhi, η ύπαρξη των νυφοπάζαρων καθορίζει ολόκληρη τη ζωή των κοριτσιών, τα οποία ετεροπροσδιορίζονται εκ γεννήσεως σε κάθε τομέα της ζωής τους. Οδεύοντας προς τον αυτοσκοπό του γάμου -ως επί το πλείστον με σύντροφο διαφορετικό από αυτόν που οι ίδιες θα διάλεγαν-. παραμένουν περιορισμένες και χωρίς ιδιαίτερες ευκαιρίες παρεκτροπής από αυτό που αποτελεί τον κοινωνικό τους κανόνα.

Το θέμα του γάμου δεν μπορεί να ιδωθεί επιδερμικά, ούτε να θεωρηθεί πως περιορίζεται σε μια στιγμή της ενήλικης ζωής ενός ανθρώπου. Τα έθιμα που το περιβάλλουν, και οι συνήθειες που το καθορίζουν είναι αποφασιστικής σημασίας για ένα μεγάλο τμήμα της ενήλικης -και όχι μόνο- ζωής πολλών ανθρώπων παγκοσμίως. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το συγκεκριμένο φαινόμενο καθορίζει και προσδιορίζει το μέλλον του γυναικείου πληθυσμού – χωρίς, όμως, το γεγονός αυτό να διαγράφει τις συνέπειες που έχει για τον ανδρικό πληθυσμό, ο οποίος καλείται να ανταποκριθεί σε συγκεκριμένες μορφές ανδρισμού και αρρενωπότητας. Συμπερασματικά, το ζήτημα του γάμου χρήζει άμεσης επαναπροσέγγισης, μελέτης και κριτικής, ώστε να ρυθμιστεί αποτελεσματικά ένα κοινωνικό έθιμο που έχει καταλήξει να καθορίζει την ενσωμάτωση ή μη, την εξέλιξη, αλλά και τον περιορισμό της ανθρώπινης προσωπικότητας.

Πηγές:

  1. Eriksen, T. (2001) Small places, large issues. 1st ed. London: Pluto Press.
  2. OHCHR (1996) Universal declaration of human rights. Available at: http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=grk (Accessed: 6 February 2017).
  3. Warner, D. (2010) Shanghai’s marriage market: Bridal bliss or marital mayhem? Available at: http://travel.cnn.com/shanghai/play/sausage-fest-2020-future-shanghai-marriage-market-086672/ (Accessed: 6 February 2017).
  4. Tacon, D. (2013) Finding a spouse in a Chinese marriage market. Available at: http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2013/04/201343113125739211.html (Accessed: 6 February 2017).
  5. Bolsover, G. (2011) What’s it like inside Shanghai’s ‘marriage market’? Available at: http://travel.cnn.com/shanghai/life/people-behind-paper-846851/ (Accessed: 6 February 2017).
  6. Craw, V. (2016) ‘A lot of money is given for virginity’. Available at: http://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/inside-bulgarias-traditional-bridal-market-where-teen-girls-are-sold-for-hundreds-of-dollars/news-story/f1e6eb4460b5bf1806bff9602ad527a0 (Accessed: 6 February 2017).
  7. Hilton, J. and Drankoski, D. (2014) Photos: Bulgarian bride markets. Available at: http://www.vocativ.com/world/bulgaria-world/photos-bulgarian-bride-markets/ (Accessed: 6 February 2017).
  8. Public Radio International (2017) In Bulgaria, a culture that still embraces buying and selling of brides. Available at: https://www.pri.org/stories/2011-10-21/bulgaria-culture-still-embraces-buying-and-selling-brides (Accessed: 6 February 2017).

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest